ITR-1 કે ITR-2 : આકારણી વર્ષ 2026-27 માટે આવકવેરા રિટર્ન (ITR) ફાઇલ કરવાની પ્રક્રિયા હાલમાં ચાલી રહી છે. આકારણી વર્ષ 2026-27 માટે આવકવેરા રિટર્ન ફાઈલ કરવાની છેલ્લી તારીખ આગામી 31મી જુલાઈ છે. આવકવેરા વિભાગના સત્તાવાર ડેટા અનુસાર, 4 કરોડથી વધુ કરદાતાઓએ અત્યાર સુધીમાં તેમના રિટર્ન ફાઇલ કરી દીધા છે.

આવકવેરા વિભાગે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X દ્વારા કરદાતાઓને વિનંતી કરી છે કે, તેઓ આવકવેરાનું રિટર્ન ફાઈલ કરવાની છેલ્લી તારીખ 31 જુલાઈ, 2026 ની રાહ ન જુએ. આ તારીખ અગાઉ તમારું ITR ફાઇલ કરવાથી છેલ્લા દિવસોમાં ઇ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર ભારે ટ્રાફિકને કારણે થતી સમસ્યાઓ ટાળવામાં મદદ મળશે. આ વચ્ચે, રિટર્ન ફાઇલ કરતી વખતે ઉદ્ભવતો પ્રાથમિક અને સૌથી મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે, કોણે ITR-1 પસંદ કરવો જોઈએ અને કોણે ITR-2 ? ખોટું ફોર્મ પસંદ કરવાથી ખરેખર આવકવેરા વિભાગ તરફથી નોટિસ મળી શકે છે.

“I’ll Do It Tomorrow” often turns into deadline-day panic.
Don’t wait for July 31, 2026 to file your ITR-1 & ITR-2 for AY 2026-27.
Reconcile your documents and file ITR-1 & ITR-2 for AY 2026–27 today!
https://t.co/GYvO3mStKf#ITR #ITRFiling #FileNow@nsitharamanoffc… pic.twitter.com/Vt6NnB9tg3

— Income Tax India (@IncomeTaxIndia) July 28, 2026

ITR-1 ફોર્મ કોણે ફાઇલ કરવું જોઈએ ?

ITR-1 સૌથી સરળ ફોર્મ માનવામાં આવે છે. આ ફોર્મને ‘સહજ’ ફોર્મ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તે મુખ્યત્વે ઓછી અને મર્યાદિત આવક ધરાવતા પગારદાર વ્યક્તિઓ માટે છે. તો, આ ફોર્મ ફાઇલ કરવા માટે કોણ પાત્ર છે ? મૂળભૂત રીતે, કોઈપણ ભારતીય નાગરિક જેની કુલ વાર્ષિક આવક રૂપિયા 50 લાખ સુધીની છે. આ ફોર્મ એવા લોકો ફાઇલ કરી શકે છે, જેઓ કેટલીક નિશ્ચિત ક્ષેત્રમાંથી આવક મેળવતા હોય.

• પગાર અથવા પેન્શનમાંથી આવક મેળવનાર
• એક જ ઘરની મિલકતમાંથી આવક, એટલે ​​કે, ભાડાની આવક અથવા હોમ લોનના વ્યાજથી સંબંધિત આવક ધરાવનાર.
• અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક, જેમ કે બેંક ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD) પર વ્યાજ, બચત ખાતાનું વ્યાજ, અથવા શેર ડિવિડન્ડની આવક મેળવનાર.
• કૃષિ આવક, જો તે વાર્ષિક રૂપિયા 5,000 સુધી મર્યાદિત હોય. ITR-1 એવા લોકો માટે નથી જેમની આવક રૂપિયા 50 લાખથી વધુ હોય.

કરદાતાઓ ITR-1 ફાઇલ કરી શકતા નથી જો તેમની આવક રૂપિયા 50 લાખથી વધુ હોય અને તેઓ એક કરતાં વધુ ઘર ધરાવતા હોય, કંપની ડિરેક્ટર તરીકે સેવા આપતા હોય, સૂચિબદ્ધ શેર ધરાવતા હોય અથવા શેરબજારમાંથી મૂડી લાભ મેળવ્યો હોય.

ITR-2 ફોર્મ કોના માટે છે?

જો તમારી નાણાકીય પ્રવૃત્તિઓ પગાર અથવા વ્યાજની આવક સુધી મર્યાદિત ન હોય અને તમે રોકાણ અથવા મિલકતમાંથી આવક મેળવી હોય, તો ITR-2 તમારા માટે યોગ્ય છે. આ ફોર્મ વ્યક્તિગત કરદાતાઓ અને હિન્દુ અવિભાજિત પરિવારો (HUFs) ને લાગુ પડે છે. અહીં દર્શાવેલા સ્ત્રોતોમાંથી આવક મેળવનારા કરદાતાઓએ ITR-2 ફોર્મ ફાઇલ કરવું આવશ્યક છે.

• જેમની આવક રૂપિયા 50 લાખથી વધુ છે.
• જેમણે શેરબજાર, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, વર્ચ્યુઅલ ડિજિટલ સંપત્તિ અથવા મિલકતના વેચાણમાંથી મૂડી લાભ મેળવ્યો છે.
• જેઓ એક કરતાં વધુ ઘર- મિલકતમાંથી આવક મેળવે છે.
• જેઓ વિદેશી સંપત્તિ અથવા વિદેશમાંથી આવક ધરાવે છે.
• રૂપિયા 5,000 થી વધુ કૃષિ આવક ધરાવતા લોકો.

ITR-3 અથવા ITR-4 કોના માટે છે ?

જો તમે કોઈ વ્યવસાય અથવા વ્યવસાયમાંથી નફો અથવા આવક મેળવો છો, જેમ કે ડોક્ટર, વકીલ અથવા ફ્રીલાન્સર તો તમે ITR-2 માટે પાત્ર નથી. તેના બદલે, ITR-3 અથવા ITR-4 ફોર્મ લાગુ પડે છે.

આકારણી વર્ષ 2026-27 માટે નવા નિયમો

સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ડાયરેક્ટ ટેક્સ (CBDT) એ આ વર્ષે ITR ફોર્મમાં નોંધપાત્ર અપડેટ્સ અને વધારાની ડિસ્ક્લોઝર આવશ્યકતાઓ રજૂ કરી છે. તે મુજબ, શેર બાયબેકથી થતા નુકસાન અને ટ્રેડિંગ વ્યવહારો સંબંધિત નિયમો અંગે ચોક્કસ માહિતી આપવી હવે ફરજિયાત છે. વધુમાં, લાંબા ગાળાના અને ટૂંકા ગાળાના મૂડી લાભ દાવાઓની ચકાસણીને સરળ બનાવવા માટે ફોર્મમાં વધારાના કૉલમ ઉમેરવામાં આવ્યા છે.

કરદાતાઓની સંખ્યામાં ઝડપી વધારો

આવકવેરા વિભાગના ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલનો ડેટા ભારતમાં કરદાતાઓની સંખ્યા અને પાલન સ્તરમાં સતત વધારો દર્શાવે છે. નીચેનો ચાર્ટ કરદાતાઓની સંખ્યામાં વાર્ષિક વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. નાણાકીય વર્ષ કુલ ITR ફાઇલ કરાયા

નાણાકીય વર્ષ 2022-23 7.78 કરોડ
નાણાકીય વર્ષ 2023-24 8.52 કરોડ
નાણાકીય વર્ષ 2024-25 9.19 કરોડ
આયોજન વર્ષ 2026-27 (અત્યાર સુધી) 4 કરોડથી વધુ

જો કરતા હોવ વિદેશમાં જોબ અને ઘર હોય ઇન્ડિયામાં, તો તમારા માટે શું છે Tax ના નિયમો ? જાણો શું કહે છે ‘ઇન્કમ ટેક્સ એક્ટ’