
ભારતના અગ્રણી ઉદ્યોગપતિ ગૌતમ અદાણી હવે બ્રિટનના પોર્ટ સેક્ટરમાં મોટો દાવ રમવાની તૈયારીમાં હોવાનું સામે આવ્યું છે. મીડિયા અહેવાલો મુજબ, Adani Ports and Special Economic Zone (APSEZ) યુકેની સૌથી મોટી પોર્ટ ઓપરેટર કંપની Associated British Ports (ABP)માં કન્ટ્રોલિંગ સ્ટેક ખરીદવા માટે બોલી લગાવવાની સંભાવનાઓ પર વિચાર કરી રહી છે. જો આ સોદો સફળ થાય છે તો અદાણી ગ્રુપના વૈશ્વિક પોર્ટ નેટવર્કમાં વધુ એક મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો થશે.
હાલમાં ABPમાં આશરે 63.9 ટકા કન્ટ્રોલિંગ સ્ટેક વેચાણ માટે ઉપલબ્ધ હોવાનું માનવામાં આવે છે. આ હિસ્સેદારી કેનેડાની બે મોટી પેન્શન ફંડ્સ પાસે છે. જેમાં Canada Pension Plan Investment Board (CPPIB) પાસે લગભગ 30 ટકા અને Ontario Municipal Employees Retirement System (OMERS) પાસે લગભગ 33.9 ટકા હિસ્સો છે. બંને રોકાણકારોએ પોતાની ભાગીદારી વેચવા માટે નાણાકીય સલાહકારોની નિમણૂક કરી છે.
Associated British Ports ઇંગ્લેન્ડ, સ્કોટલેન્ડ અને વેલ્સમાં આવેલા કુલ 21 વ્યૂહાત્મક પોર્ટ્સનું સંચાલન કરે છે. તેમાં યુકેનું સૌથી મોટું બલ્ક કાર્ગો પોર્ટ Immingham અને દેશનું સૌથી મોટું નિકાસ કેન્દ્ર Southampton Port પણ સામેલ છે. માત્ર સાઉથહેમ્પ્ટન પોર્ટમાંથી દર વર્ષે અંદાજે 40 અબજ પાઉન્ડથી વધુ મૂલ્યની નિકાસ થાય છે.
આ ઉપરાંત, કંપની ઓફશોર વિન્ડ એનર્જી ક્ષેત્રમાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે અને આ ક્ષેત્રની અડધાથી વધુ કામગીરી માટે ઓપરેશન અને મેન્ટેનન્સ (O&M) સેવાઓ પૂરી પાડે છે.
ABP દ્વારા સંચાલિત પોર્ટ્સ યુકેના કુલ સમુદ્રી વેપારના લગભગ 25 ટકા કાર્ગોનું સંચાલન કરે છે. કંપનીને આવકનો મોટો હિસ્સો લાંબા ગાળાના ગ્રાહક કરારોમાંથી મળે છે, જેના કારણે કાર્ગોનું પ્રમાણ વધઘટ થાય છતાં આવકમાં સ્થિરતા રહે છે.
તે ઉપરાંત, કંપની તેના મોટાભાગના પોર્ટ્સ માટે કાયદેસર હાર્બર અને રિવર ઓથોરિટી તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. જેના કારણે પાઇલોટેજ અને કન્ઝર્વન્સી જેવી સેવાઓમાંથી પણ નોંધપાત્ર આવક પ્રાપ્ત થાય છે. આ ક્ષેત્ર Adani Ports માટે પણ વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
અહેવાલો અનુસાર, વર્ષ 2025 દરમિયાન ABPના 21 પોર્ટ્સે 42.5 મિલિયન ટન બલ્ક કાર્ગો અને 3.1 મિલિયન યુનિટ કન્ટેનર તથા અન્ય યુનિટાઇઝ્ડ કાર્ગોનું સંચાલન કર્યું હતું. કંપનીએ આ સમયગાળા દરમિયાન આશરે 819.8 મિલિયન પાઉન્ડની આવક અને 586.5 મિલિયન પાઉન્ડનો ઓપરેટિંગ નફો નોંધાવ્યો હતો.
Adani Ports હાલમાં ભારતમાં 15 મલ્ટી-કોમોડિટી પોર્ટ્સનું સંચાલન કરે છે, જેની કુલ કાર્ગો હેન્ડલિંગ ક્ષમતા 653 મિલિયન ટન છે. આ ઉપરાંત કંપની ઇઝરાયલના હાઇફા, શ્રીલંકાના કોલંબો, તાન્ઝાનિયાના દાર એસ સલામ અને ઓસ્ટ્રેલિયાના નોર્થ ક્વીન્સલેન્ડ એક્સપોર્ટ ટર્મિનલ સહિત અનેક આંતરરાષ્ટ્રીય પોર્ટ્સનું પણ સંચાલન કરે છે.
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન કંપનીએ 501 મિલિયન ટન કાર્ગો હેન્ડલ કર્યો હતો. કંપનીનું લક્ષ્ય વર્ષ 2030 સુધી કુલ કાર્ગો હેન્ડલિંગ ક્ષમતા 1 અબજ ટન સુધી પહોંચાડવાનું છે. સાથે જ કંપની પોતાના મરીન સર્વિસિસ બિઝનેસને પણ વિસ્તારી રહી છે અને ટગ બોટ્સ તથા ઓફશોર સપોર્ટ વેસલ્સની સંખ્યા વધારવાની યોજના ધરાવે છે.
Adani Ports આગામી પાંચ વર્ષમાં પોતાની ક્ષમતા વધારવા માટે લગભગ ₹1 લાખ કરોડના રોકાણની યોજના પર કામ કરી રહી છે. જેમાંથી ₹63,000 કરોડનો ખર્ચ ભારતના પોર્ટ્સના વિસ્તરણ માટે કરવામાં આવશે, જ્યારે લગભગ ₹7,000 કરોડ આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ્સ, ખાસ કરીને કોલંબો વેસ્ટ ઇન્ટરનેશનલ ટર્મિનલના બીજા તબક્કાના વિકાસ માટે ફાળવવામાં આવ્યા છે.
જો બ્રિટનની Associated British Portsમાં Adani Groupને કન્ટ્રોલિંગ સ્ટેક મેળવવામાં સફળતા મળે છે, તો કંપનીને યુરોપિયન બજારમાં પોતાની હાજરી વધુ મજબૂત કરવાની સાથે વૈશ્વિક પોર્ટ અને લોજિસ્ટિક્સ ક્ષેત્રમાં પણ નોંધપાત્ર લાભ મળી શકે છે.