
વાસ્તુશાસ્ત્રમાં ઘરની દરેક દિશા અને દરેક સ્થાનનું વિશેષ મહત્ત્વ સમજાવવામાં આવ્યું છે. આ તમામ સ્થાનોમાં ઘરના મધ્યભાગ એટલે કે બ્રહ્મસ્થાનને સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. વાસ્તુની માન્યતા પ્રમાણે બ્રહ્મસ્થાન ઘરની નાભિ સમાન છે અને તેની સાથે ઘરની સુખ-શાંતિ, સમૃદ્ધિ તથા સકારાત્મક ઊર્જા જોડાયેલી છે. જો ઘરના મધ્યભાગમાં વાસ્તુદોષ હોય તો તેની અસર પરિવારના વાતાવરણ પર પડી શકે છે. આથી ઘરમાં બ્રહ્મસ્થાન ક્યાં છે અને તેને દોષમુક્ત રાખવા શું કરવું જોઈએ તે જાણવું જરૂરી છે.
વાસ્તુશાસ્ત્ર અનુસાર ઘરના કેન્દ્રસ્થાનને બ્રહ્મસ્થાન અથવા નાભિ સ્થાન કહેવામાં આવે છે. તેને પંચમહાભૂતમાંથી આકાશ તત્વ સાથે જોડવામાં આવે છે. ભારતીય દર્શન અને પરંપરામાં ધર્મ, અર્થ, કામ અને મોક્ષ એમ ચાર પુરુષાર્થનું વિશેષ મહત્ત્વ છે. વાસ્તુની માન્યતા પ્રમાણે બ્રહ્મસ્થાન આ ચારેય પુરુષાર્થની પ્રાપ્તિ માટેનું પવિત્ર સ્થાન ગણાય છે. તેથી ઘરના આ ભાગને સ્વચ્છ, ખુલ્લો અને અવરોધમુક્ત રાખવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
ઘરમાં બ્રહ્મસ્થાન શોધવું મુશ્કેલ નથી. તેના માટે સૌપ્રથમ ઘરના બાંધકામના નકશા અથવા સમગ્ર ઘરના માપની મદદ લો. ઘરની લંબાઈને ત્રણ સરખા ભાગમાં અને પહોળાઈને પણ ત્રણ સરખા ભાગમાં વહેંચો. ત્યારબાદ આ માપ પ્રમાણે રેખાઓ દોરવાથી કુલ નવ સરખા ભાગ તૈયાર થશે. આ નવ ભાગમાંથી બરાબર મધ્યમાં આવતો ભાગ બ્રહ્મસ્થાન તરીકે ઓળખાય છે. આ રીતે ઘરના કેન્દ્રનું સ્થાન જાણી શકાય છે.
વાસ્તુશાસ્ત્રની માન્યતા પ્રમાણે બ્રહ્મસ્થાન જેટલું ખુલ્લું અને અવરોધમુક્ત હશે તેટલું સારું માનવામાં આવે છે. ઘરના આ ભાગમાં બિનજરૂરી સામાન, જૂની વસ્તુઓ, કચરો, ભારે ફર્નિચર કે અન્ય અડચણો રાખવાનું ટાળવું જોઈએ. ખાસ કરીને આ જગ્યાને સ્ટોરરૂમ તરીકે ઉપયોગમાં લેવી યોગ્ય માનવામાં આવતી નથી. બ્રહ્મસ્થાનમાં સ્વચ્છતા જાળવવી અને ત્યાં પૂરતી જગ્યા રાખવી જરૂરી છે.
વાસ્તુશાસ્ત્ર મુજબ ઘરના મધ્યભાગમાં મોટા બીમ, ભારે થાંભલા, દીવાલો કે અન્ય બાંધકામના અવરોધો હોવા યોગ્ય માનવામાં આવતા નથી. આ ઉપરાંત બ્રહ્મસ્થાનની ઉપર ભારે બાંધકામ અથવા છતના માળખાને લઈને પણ વાસ્તુમાં કેટલીક માન્યતાઓ છે. આ સ્થાન ખુલ્લું રહે અને તેમાં કુદરતી પ્રકાશ તથા હવાની અવરજવર જળવાઈ રહે તેવો પ્રયાસ કરવો જોઈએ. જોકે, માત્ર વાસ્તુના આધારે ઘરના માળખામાં ફેરફાર કરવાને બદલે બાંધકામની સુરક્ષા અને નિષ્ણાતની સલાહને પ્રાથમિકતા આપવી જરૂરી છે.
વાસ્તુશાસ્ત્રમાં બ્રહ્મસ્થાનમાં ખામી હોવાને પરિવારના સભ્યોની સુખાકારી અને સ્વાસ્થ્ય સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. કેટલીક પરંપરાગત માન્યતાઓમાં ઘરના મધ્યભાગમાં દોષ હોય તો ઘરના વડાના સ્વાસ્થ્ય પર તેની નકારાત્મક અસર થવાની વાત પણ કરવામાં આવે છે. હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓને પણ કેટલીક વાસ્તુ માન્યતાઓ સાથે સાંકળવામાં આવે છે. જોકે, આ દાવાઓને સમર્થન આપતા વૈજ્ઞાનિક પુરાવા નથી. સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત કોઈ સમસ્યા હોય તો વાસ્તુ ઉપાયોની જગ્યાએ યોગ્ય તબીબી સારવાર લેવી જ જરૂરી છે.
વાસ્તુશાસ્ત્રમાં બ્રહ્મસ્થાનના દોષને ઓછો કરવા માટે પિરામિડનો ઉપયોગ કરવાની પરંપરાગત સલાહ આપવામાં આવે છે. માન્યતા મુજબ બ્રહ્મસ્થાનના નવ વિભાગમાં યોગ્ય રીતે પિરામિડ સ્થાપિત કરવાથી ત્યાં રહેલા વાસ્તુદોષની અસર ઓછી થઈ શકે છે. જોકે, આ ઉપાયોની અસર અંગે વૈજ્ઞાનિક પ્રમાણ ઉપલબ્ધ નથી. આથી તેને પરંપરાગત વાસ્તુ ઉપાય તરીકે જ સમજવો જોઈએ.
બ્રહ્મસ્થાનને પવિત્ર રાખવા માટે નિયમિત પૂજા-અર્ચના કરવાનું પણ વાસ્તુમાં મહત્ત્વ આપવામાં આવ્યું છે. ઘરના આ ભાગમાં શાંતિપૂર્ણ વાતાવરણ જાળવીને ભગવાનનું સ્મરણ, મંત્રજાપ અને ધ્યાન કરી શકાય છે. આ ઉપરાંત ગીતા, રામાયણ અને અન્ય ધાર્મિક ગ્રંથોનો પાઠ કરવો પણ શુભ માનવામાં આવે છે. પરિવારના સભ્યો સાથે મળીને ભજન, કીર્તન અને સત્સંગ કરવાથી ઘરમાં ધાર્મિક અને સકારાત્મક વાતાવરણ ઊભું થઈ શકે છે.
વાસ્તુની પરંપરા પ્રમાણે બ્રહ્મસ્થાન ધ્યાન, યોગ અને પ્રાણાયામ માટે પણ અનુકૂળ માનવામાં આવે છે. ઘરના મધ્યભાગમાં પૂરતી જગ્યા હોય તો ત્યાં શાંતિથી બેસીને ધ્યાન કરી શકાય છે. આ જગ્યાને સ્વચ્છ રાખવી, કુદરતી પ્રકાશની વ્યવસ્થા કરવી અને બિનજરૂરી અવાજથી દૂર રાખવી યોગ્ય છે. આવી વ્યવસ્થાથી ઘરમાં શાંત અને આરામદાયક વાતાવરણ બનાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ઘરના બ્રહ્મસ્થાનમાં કોઈ બાંધકામ કે માળખાકીય ફેરફાર શક્ય ન હોય તો પણ કેટલીક સરળ બાબતોનું ધ્યાન રાખી શકાય છે. સૌપ્રથમ આ જગ્યાએથી બિનજરૂરી સામાન દૂર કરો અને નિયમિત સફાઈ રાખો. શક્ય હોય ત્યાં સુધી કુદરતી પ્રકાશ અને હવાની અવરજવર રહે તેવી વ્યવસ્થા કરો. વાસ્તુની માન્યતા અનુસાર નિયમિત પૂજા, મંત્રજાપ, ધાર્મિક પાઠ અને પિરામિડ જેવા ઉપાયો પણ કરવામાં આવે છે. ઘરના બ્રહ્મસ્થાનને ખુલ્લું અને સ્વચ્છ રાખવું એ જ તેની જાળવણીનું મુખ્ય પાસું માનવામાં આવે છે.
નોંધ: બ્રહ્મસ્થાન અને વાસ્તુદોષ સંબંધિત ઉપરોક્ત બાબતો પરંપરાગત વાસ્તુશાસ્ત્રની માન્યતાઓ પર આધારિત છે. તેને વૈજ્ઞાનિક રીતે સાબિત થયેલા ઉપાય કે સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત નિદાન તરીકે ગણવા નહીં.
આ પણ વાંચો- Best Time for Puja: દિવસના આ સમયે ક્યારેય ન કરતા પૂજા, ભગવાન કરતા હોય છે આરામ, યોગ્ય સમય જાણી લો