Bhai Dooj 2026: ભાઈબીજ પર તિલક, આરતી અને ભોજન કરાવવાની પરંપરા શા માટે છે? જાણો તેની પાછળનું ધાર્મિક મહત્વ અને પૌરાણિક કથા

ભાઈ અને બહેનના પવિત્ર પ્રેમનું પ્રતીક ગણાતો ભાઈબીજનો તહેવાર દર વર્ષે કારતક માસના શુક્લ પક્ષની દ્વિતીયા તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. આ વર્ષે ભાઈબીજ 11 નવેમ્બર, 2026 બુધવારના રોજ ઉજવવામાં આવશે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈના કપાળ પર તિલક કરીને તેમના લાંબા આયુષ્ય, સારા સ્વાસ્થ્ય અને સુખી જીવન માટે પ્રાર્થના કરે છે. તિલક કર્યા બાદ ભાઈની આરતી ઉતારવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ પોતાના હાથે ભોજન કરાવવાની પરંપરા પણ છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ભાઈબીજ પર આ ત્રણેય વિધિઓ શા માટે કરવામાં આવે છે? તેની પાછળ ધાર્મિક માન્યતાઓ અને એક રસપ્રદ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે.

ભાઈબીજ 2026ની તિથિ અને પૂજાનો શુભ સમય

હિંદુ પંચાંગ અનુસાર, ભાઈબીજને યમ દ્વિતીયા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈઓના સુખી અને દીર્ઘાયુષ્ય જીવન માટે પૂજા કરે છે. આ વર્ષે ભાઈબીજની તિથિ અને પૂજાનો સમય નીચે મુજબ છે.

• ભાઈબીજની તારીખ: 11 નવેમ્બર, 2026, બુધવાર

• પૂજાનો શુભ સમય: બપોરે 1:10થી 3:20 વાગ્યા સુધી

• પૂજાનો કુલ સમયગાળો: 2 કલાક 10 મિનિટ

• દ્વિતીયા તિથિનો પ્રારંભ: 10 નવેમ્બર, બપોરે 2:00 વાગ્યે

• દ્વિતીયા તિથિની સમાપ્તિ: 11 નવેમ્બર, બપોરે 3:53 વાગ્યે

ભાઈબીજ પર તિલક કરવાનું શું છે મહત્વ?

ભાઈબીજના દિવસે બહેન પોતાના ભાઈના કપાળ પર કુમકુમ, ચંદન અથવા રોલીથી તિલક કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, તિલકને શુભતા, વિજય અને રક્ષણનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. બહેન જ્યારે ભાઈના કપાળ પર તિલક કરે છે ત્યારે તે તેના લાંબા આયુષ્ય, સફળતા અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિ જળવાઈ રહે તેવી પ્રાર્થના કરે છે. આ વિધિ ભાઈ-બહેન વચ્ચેના અતૂટ પ્રેમ અને લાગણીનું પણ પ્રતીક છે. માન્યતા છે કે ભાઈને તિલક કરવાથી તેના જીવનમાં આવતી મુશ્કેલીઓ દૂર થાય છે અને ભગવાન યમરાજની કૃપા પ્રાપ્ત થાય છે.

આરતી ઉતારવા પાછળની ધાર્મિક માન્યતા

ભાઈને તિલક કર્યા બાદ બહેન તેની આરતી ઉતારે છે. હિંદુ ધર્મમાં આરતીને શુભતા અને નકારાત્મક શક્તિઓથી રક્ષણ સાથે જોડવામાં આવે છે. ભાઈબીજ પર આરતી ઉતારતી વખતે બહેન પોતાના ભાઈની આસપાસ રહેલી નકારાત્મકતા દૂર થાય અને તેના જીવનમાં સુખ, શાંતિ તથા સમૃદ્ધિ આવે તેવી પ્રાર્થના કરે છે. આ વિધિ ભાઈ પ્રત્યેના સ્નેહ, આદર અને રક્ષણની ભાવનાને વ્યક્ત કરે છે. આરતી બાદ ભાઈ પોતાની બહેનને ભેટ આપીને તેના પ્રેમ અને આશીર્વાદનો સ્વીકાર કરે છે.

ભાઈબીજ પર બહેનના હાથે ભોજન કરાવવાની પરંપરા શા માટે?

ભાઈબીજની સૌથી ખાસ પરંપરાઓમાંની એક છે બહેનના ઘરે ભાઈનું ભોજન કરવું. આ પરંપરા પાછળ યમરાજ અને તેમની બહેન યમુનાની પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે. ધાર્મિક માન્યતા અનુસાર, એક વખત યમરાજ પોતાની બહેન યમુનાના ઘરે ભોજન કરવા ગયા હતા. યમુનાએ પોતાના ભાઈનું પ્રેમ અને આદરપૂર્વક સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે યમરાજના કપાળ પર તિલક કર્યું અને પોતાના હાથે તૈયાર કરેલું ભોજન પ્રેમથી પીરસ્યું હતું. બહેનના આ સ્નેહ અને આતિથ્યથી પ્રસન્ન થઈને યમરાજે તેમને વરદાન માંગવા કહ્યું હતું. ત્યારે યમુનાએ વરદાન માંગ્યું કે જે ભાઈ આ દિવસે પોતાની બહેનના ઘરે જઈને તેના હાથે તિલક કરાવે અને ભોજન ગ્રહણ કરે, તેને અકાળ મૃત્યુનો ભય ન રહે. યમરાજે આ વરદાન આપ્યું હતું. ત્યારથી ભાઈબીજ પર બહેનના હાથે તિલક કરાવવાની અને ભોજન કરવાની પરંપરા શરૂ થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

ભાઈ-બહેનના સંબંધોમાં પ્રેમ અને મીઠાશ વધારવાનો તહેવાર

ભાઈબીજની આ પરંપરાઓ માત્ર ધાર્મિક વિધિઓ પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ ભાઈ-બહેનના સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવાનો અવસર પણ છે. આ દિવસે બહેનો પોતાના ભાઈની પસંદગીની વાનગીઓ તૈયાર કરે છે અને પ્રેમથી ભોજન કરાવે છે. બીજી તરફ ભાઈ પણ બહેનને ભેટ આપીને તેના પ્રત્યેનો પ્રેમ વ્યક્ત કરે છે. વ્યસ્ત જીવનશૈલી વચ્ચે આ તહેવાર ભાઈ-બહેનને સાથે સમય વિતાવવાની અને જૂની યાદો તાજી કરવાની તક આપે છે. આ રીતે તિલક, આરતી અને ભોજનની ત્રણેય વિધિઓ ભાઈ-બહેનના અતૂટ સંબંધ, પ્રેમ, વિશ્વાસ અને એકબીજાના સુખી જીવન માટેની શુભકામનાઓનું પ્રતીક છે.

આ પણ વાંચો-વધતા પ્રદૂષણની તમારા શરીર પર કેવી અસર થાય છે? જાણો ઝેરી હવા સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે નુકસાન પહોંચાડે છે!