
ભારતમાં વર્ષોથી પ્રચલિત શૌચની પરંપરાગત પદ્ધતિ આજે અમેરિકામાં એક મોટા બિઝનેસનું સ્વરૂપ ધારણ કરી રહી છે. ભારતની બેસીને શૌચ કરવાની પદ્ધતિમાંથી પ્રેરણા લઈને અમેરિકાની એક કંપનીએ કરોડો રૂપિયાનું બિઝનેસ ઊભું કર્યું છે. આ બિઝનેસનું નામ છે Squatty Potty.
આ બિઝનેસ પાછળની કહાની પણ ખૂબ રસપ્રદ છે. અમેરિકાના સેન્ટ જ્યોર્જ વિસ્તારમાં રહેતી જુડી નામની એક મહિલાને લાંબા સમયથી કબજિયાત અને પેટની સમસ્યાઓ સતાવતી હતી. તેમની નિયમિત સારવાર ચાલી રહી હતી. એક વખત ડૉક્ટરે તેમને સલાહ આપી કે શૌચ કરતી વખતે ઘૂંટણ કમર કરતાં ઊંચા રહે તે રીતે બેસવું જોઈએ.
અમેરિકામાં સામાન્ય રીતે વેસ્ટર્ન ટોયલેટનો ઉપયોગ થતો હોવાથી આ સ્થિતિ જાળવવી મુશ્કેલ હતી. તેથી જુડી ટોયલેટમાં બેસતી વખતે પગ નીચે પુસ્તકો ગોઠવતી હતી, જેથી તેમના ઘૂંટણ કમર કરતાં ઊંચા રહે. આ વાત તેમના દીકરાના ધ્યાનમાં આવી. માતાની મુશ્કેલી જોઈને તેમણે લાકડામાંથી એક નાનું સ્ટૂલ બનાવ્યું, જેના પર પગ રાખીને જુડી આરામથી ટોયલેટનો ઉપયોગ કરી શકે.
થોડા સમય બાદ જુડીએ અનુભવ્યું કે આ રીતે બેસવાથી તેમને શૌચ કરવામાં સરળતા રહે છે અને કબજિયાતની સમસ્યામાં પણ રાહત અનુભવાય છે. ત્યારબાદ તેમણે આ વિચાર પોતાના આસપાસના લોકો સાથે વહેંચ્યો. ધીમે ધીમે આવા સ્ટૂલ બનાવવાનું અને લોકોને આપવાનું શરૂ કર્યું. લોકોમાં આ પ્રોડક્ટની માંગ વધવા લાગી અને એક નવો બિઝનેસ શરૂ થયો.
વર્ષ 2014માં આ કંપની અમેરિકાના લોકપ્રિય બિઝનેસ રિયાલિટી શો Shark Tankમાં પહોંચી હતી. કંપનીએ સમજાવ્યું કે વેસ્ટર્ન ટોયલેટ પર સામાન્ય રીતે 90 ડિગ્રીના ખૂણે બેસવાથી મળત્યાગ માટે જરૂરી શરીરની સ્થિતિ સંપૂર્ણ અનુકૂળ રહેતી નથી. જ્યારે પગ નીચે સ્ટૂલ રાખીને ઘૂંટણ ઊંચા કરવામાં આવે છે, ત્યારે શરીર વધુ કુદરતી સ્ક્વોટિંગ પોઝિશનની નજીક આવે છે.
આ સ્થિતિમાં મળત્યાગ કરવો વધુ સરળ બની શકે છે. કંપનીની આ રજૂઆતથી પ્રભાવિત થઈને રોકાણકાર લૉરી ગ્રીનરે કંપનીમાં 3,50,000 ડૉલરનું રોકાણ કર્યું હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ કંપનીએ ઝડપથી વિકાસ કર્યો અને વર્ષ 2021 સુધીમાં આશરે 31 મિલિયન ડૉલરનું વેચાણ નોંધાવ્યું હોવાનો દાવો છે.
આ સમગ્ર ઘટનામાં સૌથી રસપ્રદ બાબત એ છે કે જે પદ્ધતિ ભારતમાં વર્ષોથી સામાન્ય જીવનનો ભાગ રહી છે, તે જ પદ્ધતિ અમેરિકામાં એક નવીન પ્રોડક્ટ અને સફળ બિઝનેસ તરીકે લોકપ્રિય બની. આજે Squatty Potty જેવા ફૂટસ્ટૂલનો ઉપયોગ ઘણા લોકો વેસ્ટર્ન ટોયલેટ સાથે કરે છે. આ સ્ટૂલનો મુખ્ય હેતુ પગને યોગ્ય ઊંચાઈ આપીને શરીરને સ્ક્વોટિંગ જેવી સ્થિતિમાં લાવવાનો છે. આ કહાની આપણને એક મહત્વપૂર્ણ બાબત સમજાવે છે કે રોજિંદા જીવનમાં ઉપયોગી લાગતી નાની પરંપરાગત બાબતોમાં પણ મોટા બિઝનેસની સંભાવના છુપાયેલી હોઈ શકે છે. ભારતની પરંપરાઓ અને જીવનશૈલીમાં રહેલા વ્યવહારુ વિચારોને સમજવાની અને તેમની ઉપયોગિતા ઓળખવાની જરૂર છે. જે વસ્તુ આપણને સામાન્ય લાગે છે, તે જ દુનિયાના બીજા ખૂણે નવીન શોધ બની શકે છે.