સીલિંગ ફેનમાં મોટાભાગે ફક્ત ત્રણ બ્લેડ જ કેમ હોય છે, તેની પાછળનું લોજીક શું છે?
ભારત જેવા ગરમ દેશમાં વધારે ગરમીને હરાવવા માટે મજબૂત હવાની જરૂર પડે છે. સીલિંગ ફેન પર ત્રણ બ્લેડ રાખવાનું મુખ્ય કારણ હવાના દબાણ અને મોટરની ગતિ વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન બનાવવાનું છે.
ઉનાળામાં રાહત આપતી દરેક ઘરમાં છતનો પંખો એક મૂળભૂત જરૂરિયાત છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય નોંધ્યું છે કે ભારતમાં મોટાભાગના છતના પંખામાં ફક્ત ત્રણ બ્લેડ જ કેમ હોય છે? તેનાથી વિપરીત, જ્યારે આપણે હોલીવુડ ફિલ્મો કે વિદેશી ઘરો જોઈએ છીએ, ત્યારે આપણે ઘણીવાર ચાર કે પાંચ બ્લેડવાળા પંખો જોઈએ છીએ. પંખાના બ્લેડની આ સંખ્યા કોઈ ભૂલ નથી; તે સંપૂર્ણપણે વિજ્ઞાન, એન્જિનિયરિંગ અને દેશના બદલાતા વાતાવરણના ભૂગોળ પર આધારિત છે, જે તેની ગતિ અને પવનની ગતિ નક્કી કરે છે.
ભારતીય સીલિંગ ફેન ઉત્પાદકોનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓછામાં ઓછી વીજળીનો ઉપયોગ કરીને શક્ય તેટલો ઝડપી હવા પ્રવાહ પૂરો પાડવાનો છે. ભૌતિકશાસ્ત્રના નિયમો અનુસાર પંખામાં જેટલી ઓછી બ્લેડ હશે, તેટલો જ તેનો હવા પ્રતિકાર ઓછો થશે. આ ઘટેલો પ્રતિકાર પંખાની મોટરને કોઈપણ વધારાના તાણ વિના ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે ફેરવવા દે છે.
આ જ કારણ છે કે ત્રણ બ્લેડવાળો પંખો ખૂબ જ ઊંચી ઝડપે હવાને કાપીને રૂમના દરેક ખૂણામાં હાઇ-સ્પીડ એરફ્લો પહોંચાડવા સક્ષમ છે. વૈશ્વિક સ્તરે, યુએસ, કેનેડા અને યુરોપિયન દેશોની આબોહવા ભારત કરતા ઘણી અલગ અને ઠંડી છે. ત્યાંના ઘરોમાં પંખાઓનો ઉપયોગ ગરમીથી રાહત મેળવવા માટે નહીં, પરંતુ વેન્ટિલેશન માટે અથવા ઓરડામાં હવાના યોગ્ય પરિભ્રમણ માટે થાય છે.
ઠંડા દેશોમાં, મોટાભાગના લોકો એર કન્ડીશનર (AC) ઉપરાંત પંખાનો ઉપયોગ કરે છે. ચાર કે પાંચ બ્લેડવાળા આ વિદેશી પંખા, ઓરડાના તાપમાનને સતત જાળવી રાખીને, આખા રૂમમાં ધીમે ધીમે હવા ફેલાવે છે, પરંતુ તે તીવ્ર પવન આપતા નથી.
અન્ય દેશોથી વિપરીત, ભારત એક ઉષ્ણકટિબંધીય દેશ છે, એટલે કે તે મુખ્યત્વે ગરમ હોય છે, ઉનાળામાં તાપમાનમાં વધારો થાય છે. અહીં, પંખાનું મુખ્ય કાર્ય ફક્ત હવાનું પરિભ્રમણ કરવાનું નથી, પરંતુ પરસેવાનું બાષ્પીભવન કરીને સીધી ઠંડક પ્રદાન કરવાનું છે. હળવા વજનનો ત્રણ-બ્લેડ પંખા, તેની કોમ્પેક્ટ ડિઝાઇનને કારણે, ખૂબ ઊંચા RPM (પ્રતિ મિનિટ પરિભ્રમણ) પર ફેરવી શકે છે.
આ હાઇ સ્પીડ ભેજવાળા અને ગરમીવાળા ઉનાળાની ઋતુમાં ભારતીય પરિવારોને સૌથી સીધી રાહત આપે છે. એન્જિનિયરિંગના દૃષ્ટિકોણથી પંખામાં જેટલા વધુ બ્લેડ ઉમેરવામાં આવશે. તેનું એકંદર વજન તેટલું વધારે હશે. ભારે પંખાને પાવર આપવા માટે મોટી અને વધુ વોટેજ મોટરની જરૂર પડશે, જેના પરિણામે વીજળીનું બિલ વધુ આવશે. ત્રણ બ્લેડવાળા પંખા વજનમાં ઘણા હળવા હોય છે, જેના કારણે તેમની મોટર પર કોઈ વધારાનો ભાર પડતો નથી. તે ઊર્જા કાર્યક્ષમતાની દ્રષ્ટિએ શ્રેષ્ઠ છે અને ઓછી વીજળી સાથે પણ શક્તિશાળી ઠંડક પ્રદાન કરે છે.
બ્લેડની સંખ્યા પણ પંખા દ્વારા ઉત્પન્ન થતા અવાજને સીધી અસર કરે છે. જ્યારે ચાર કે પાંચ બ્લેડવાળા ભારે પંખા વધુ ઝડપે ચલાવવામાં આવે છે, ત્યારે હવાના ઊંચા દબાણને કારણે તે ખૂબ જ જોરથી ઘરેરાટીનો અવાજ ઉત્પન્ન કરે છે. ભારતમાં લોકો સૂતી વખતે શાંત વાતાવરણ પસંદ કરે છે. ત્રણ-બ્લેડ ડિઝાઇન રૂમમાં હવાનું સંપૂર્ણ પરિભ્રમણ બનાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે, જેમાં કોઈ પણ જોરથી કે ખલેલ પહોંચાડતો અવાજ નથી આવતો.
ભારતીય બજારમાં ગ્રાહકોના બજેટને ધ્યાનમાં રાખવું એ દરેક ઉત્પાદક કંપની માટે મુખ્ય ચિંતાનો વિષય છે. ત્રણ-બ્લેડ સીલિંગ પંખા બનાવવા માટે ઓછા ધાતુ અથવા પ્લાસ્ટિકની જરૂર પડે છે, જેના કારણે તેનું ઉત્પાદન ખૂબ જ આર્થિક બને છે.
