Jagannath Idol : મોટી આંખો અને અધૂરું શરીર, ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ આટલી અલગ કેમ છે ? રહસ્ય જાણવા જેવું
જગન્નાથ પુરીને હિન્દુ ધર્મના મુખ્ય તીર્થસ્થળોમાંનું એક સ્થળ માનવામાં આવે છે. જો કે, ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિને જોઈને શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે ભગવાન જગન્નાથનું સ્વરૂપ બીજા દેવતાઓથી આટલું અલગ કેવી રીતે છે? તો ચાલો જાણીએ, ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ સાથે જોડાયેલી કેટલીક રસપ્રદ વાતો.
ભગવાન જગન્નાથજીની મૂર્તિ પોતાનામાં ખૂબ જ સુંદર અને અલગ દેખાય છે. જો કે, પુરીના જગન્નાથ મંદિરમાં ઘણા એવા રહસ્યો રહેલા છે, જે આજ સુધી કોઈ શોધી શક્યું નથી. પુરી મંદિરમાં બિરાજમાન ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ પણ તે રહસ્યોમાંની એક છે.
ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ અન્ય તમામ પરંપરાગત હિન્દુ મૂર્તિઓથી અલગ છે. આનું કારણ એ જ કે, ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ અધૂરી દેખાય છે. ભગવાન જગન્નાથ હાથ અને પગ વિના દેખાય છે પરંતુ તેમની આંખો મોટી ગોળ છે તેમજ તેઓ નાકમાં વીંટી પહેરે છે. જણાવી દઈએ કે, ભગવાન જગન્નાથના આ અનોખા સ્વરૂપ પાછળ ઘણી પૌરાણિક વાર્તાઓ અને માન્યતાઓ છે.
હિન્દુ ધર્મની પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ન ભગવાન જગન્નાથનું મંદિર બનાવી રહ્યા હતા. રાજા ઇન્દ્રદ્યુમ્ને ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ બનાવવાનું કામ મેઘધનુષ્યના દેવતા વિશ્વકર્માને સોંપ્યું હતું પરંતુ વિશ્વકર્માએ રાજા સમક્ષ એક શરત મૂકી કે, જ્યાં સુધી તેઓ મૂર્તિઓ નહીં બનાવે ત્યાં સુધી કોઈ આ રૂમમાં પ્રવેશ કરશે નહીં અને જો કોઈ મૂર્તિ બનાવતી વખતે રૂમમાં પ્રવેશ કરશે, તો તે મૂર્તિને અધૂરી છોડીને ચાલ્યો જશે.
રાજાએ વિશ્વકર્માની શરત સ્વીકારી અને મૂર્તિ પર કામ શરૂ કર્યું. જો કે, રાજાને હંમેશા મૂર્તિ બનતી જોવાની ઇચ્છા રહેતી હતી. આવી સ્થિતિમાં, રાજા દરવાજાની બીજી બાજુ ઊભા રહેતા અને મૂર્તિ બનતી હોવાનો અવાજ સાંભળતા. એક દિવસ જ્યારે રાજાને અંદરથી કોઈ અવાજ ન સંભળાયો ત્યારે તેમણે વિચાર્યું કે, મૂર્તિ પર કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અથવા વિશ્વકર્માએ કામ છોડી દીધું છે.
આવી સ્થિતિમાં, રાજાએ રૂમનો દરવાજો ખોલ્યો. હવે આ જોઈને વિશ્વકર્મા ગુસ્સે થઈ ગયા અને ગાયબ થઈ ગયા. ત્યારથી ભગવાન જગન્નાથ, ભાઈ બલરામ અને સુભદ્રાની મૂર્તિ અધૂરી રહી ગઈ. હિન્દુ ધર્મમાં અધૂરી મૂર્તિની પૂજા કરવી અશુભ માનવામાં આવે છે પરંતુ પુરી ધામમાં ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિની ભક્તિભાવથી પૂજા કરવામાં આવે છે.
ભગવાન જગન્નાથની મોટી આંખો તેમના સર્વવ્યાપી સ્વભાવનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે, જે બધું જુએ છે. માન્યતાઓ અનુસાર, જગન્નાથજીની મૂર્તિ અધૂરી રહી જવી એ બ્રહ્માના નિરાકાર સ્વરૂપનું પ્રતીક છે.
ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાની મૂર્તિઓ લીમડાના લાકડામાંથી બનાવવામાં આવે છે, જેને 'દારુ બ્રહ્મા' કહેવામાં આવે છે. ભગવાન જગન્નાથની મૂર્તિ દર 12 વર્ષે બદલવામાં આવે છે અને આ ખાસ વિધિને 'નાબાકલેબારા' કહેવામાં આવે છે.
