100 કિલો શેરડીમાંથી આટલી જ ખાંડ ! જાણો 1 કિલો ખાંડ બનાવવા માટે કેટલી શેરડીની જરૂર પડે
ખાંડના વધતા ભાવો વચ્ચે જાણો આખરે 1 કિલો ખાંડ બનાવવામાં કેટલી શેરડી લાગે છે અને 100 કિલો શેરડીમાંથી કેટલી ખાંડ બને છે.
સોશિયલ મીડિયા પર અત્યારે સૌથી ચર્ચાસ્પદ વિષય ખાંડ છે, તેનું કારણ તેના સતત વધી રહેલા ભાવ છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી ખાંડના ભાવમાં તેજી જોવા મળી રહી છે અને ઘણા શહેરોમાં તે 65 રૂપિયા પ્રતિ કિલો સુધી પહોંચી ગઈ છે. સરકારી આંકડા અનુસાર, છેલ્લા એક વર્ષમાં ખાંડના ભાવમાં 20 ટકાથી વધુનો વધારો થયો છે. આવી સ્થિતિમાં જ્યારે 1 કિલો ખાંડ ખરીદવા માટે ખિસ્સું વધુ હળવું કરવું પડી રહ્યું છે, ત્યારે સવાલ થાય છે કે આખરે તેને બનાવવામાં કેટલી શેરડી વપરાય છે? શું તમે જાણો છો કે 100 કિલો શેરડીમાંથી કેટલી ખાંડ નીકળે છે?
આ સવાલનો જવાબ સાંભળીને કદાચ તમે પણ હેરાન થઈ જશો. 1 કિલો ખાંડ બનાવવા માટે સરેરાશ આશરે 9 થી 10 કિલો શેરડીની જરૂર પડે છે. એટલે કે જો કોઈ ખાંડ મિલમાં 100 કિલો શેરડી પહોંચે, તો તેમાંથી સામાન્ય રીતે આશરે 9 થી 10 કિલો જેટલી જ ખાંડ તૈયાર થાય છે.
100 કિલો શેરડીમાંથી કેટલી ખાંડ? ખાંડ બનાવવામાં સૌથી મહત્વની બાબત ‘સુગર રિકવરી’ (Sugar Recovery) હોય છે. તેનો અર્થ એ છે કે શેરડીમાંથી આખરે કેટલા પ્રમાણમાં ખાંડ કાઢી શકાય છે. ભારતમાં આ સરેરાશ આશરે 10 ટકાની આસપાસ રહે છે.
ICAR-Indian Institute of Sugarcane Research ના ઉપલબ્ધ આંકડા મુજબ, 2023-24 દરમિયાન ભારતમાં સરેરાશ સુગર રિકવરી લગભગ 10.3 ટકા રહી હતી. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો 100 કિલો શેરડીમાંથી સરેરાશ આશરે 10 કિલો જેટલી ખાંડ નીકળી શકે છે. આ જ કારણ છે કે સામાન્ય અંદાજ મુજબ કહેવાય છે કે 1 કિલો ખાંડ માટે આશરે 10 કિલો શેરડીની જરૂર પડે છે.
શું દર 100 કિલો શેરડીમાંથી 10 કિલો ખાંડ જ નીકળે છે? ના, એવું જરૂરી નથી. ખાંડનો જથ્થો ઘણી બાબતો પર નિર્ભર કરે છે; જેમ કે શેરડીની કઈ જાત છે, તેમાં સુગરની માત્રા કેટલી છે, શેરડીની ગુણવત્તા કેવી છે અને સુગર મિલની રિકવરી ક્ષમતા કેટલી છે. જો શેરડીની ગુણવત્તા ઉત્તમ હોય અને રિકવરી વધુ હોય, તો ઓછી શેરડીમાંથી પણ વધુ ખાંડ બની શકે છે. બીજી તરફ, ઓછી રિકવરીવાળી શેરડીમાંથી 1 કિલો ખાંડ બનાવવા માટે વધારે શેરડીની જરૂર પડી શકે છે.
બાકીની શેરડીનું શું થાય છે? હવે સવાલ એ થાય કે જ્યારે 100 કિલો શેરડીમાંથી માત્ર 10 કિલો જેટલી જ ખાંડ બને છે, તો બાકીના હિસ્સાનું શું થાય છે? વાસ્તવમાં, શેરડીનો વધેલો ભાગ પણ નકામો જતો નથી. રસ કાઢ્યા પછી વધેલા કૂચા (રેશાદાર સામગ્રી) ને ‘બગાસ’ (Bagasse) કહેવામાં આવે છે, જેનો ઉપયોગ સુગર મિલોમાં બળતણ અને વીજળી ઉત્પાદન માટે થાય છે. આ ઉપરાંત શીરો એટલે કે ‘મોલાસીસ’ (Molasses) પણ નીકળે છે, જેનો ઉપયોગ દારૂ, ઇથેનોલ અને અન્ય ઉત્પાદનો બનાવવામાં થાય છે. આ રીતે શેરડીનો મોટો ભાગ સીધો ખાંડમાં ભલે ન ફેરવાય, પરંતુ તેનો ઉપયોગ અન્ય ઉપયોગી કાર્યોમાં ચોક્કસ થાય છે.
તેથી હવે પછી જ્યારે તમે 1 કિલો ખાંડનું પેકેટ જુઓ ત્યારે યાદ રાખજો કે તેની પાછળ સરેરાશ 9 થી 10 કિલો શેરડી વપરાયેલી હોય છે. એટલે કે 100 કિલો શેરડીમાંથી માત્ર આશરે 10 કિલો ખાંડ જ બને છે, જ્યારે બાકીના ભાગનો ઉપયોગ અલગ-અલગ રીતે કરવામાં આવે છે.
Published On - 7:24 pm, Mon, 24 August 26
