ભારતમાં ક્યાંથી આવી સોન પાપડી ? દિવાળી પર મીઠાઈનું બોક્સ હાથમાં આવે તે પહેલાં જાણી લો તેનો રસપ્રદ ઇતિહાસ
સોન પાપડી દૂધ વગર બનવાને કારણે 6 મહિના સુધી બગડતી નથી અને બજેટમાં સરળતાથી આવી જતી અત્યંત લોકપ્રિય ભારતીય મીઠાઈ છે. તેની શરૂઆત મહારાષ્ટ્રમાંથી થઈ હોવાનું માનવામાં આવે છે.
દિવાળીનો તહેવાર નજીક આવતાં જ બજારોમાં વિવિધ મીઠાઈઓની રોનક જોવા મળે છે અને આ બધા વચ્ચે જે એક નામની સૌથી વધુ ચર્ચા થાય છે તે છે 'સોન પાપડી'. સોશિયલ મીડિયાના રમુજી મીમ્સથી લઈને સગા-સંબંધીઓ વચ્ચે ભેટની આપ-લે સુધી આ મીઠાઈ દરેક જગ્યાએ છવાયેલી રહે છે. ભલે કેટલાક લોકો ભેટમાં મળવા પર તેની મજાક ઉડાવતા હોય, પરંતુ તેના અનોખા સ્વાદ અને લાંબા સમય સુધી તાજી રહેવાના ગુણને કોઈ નકારી શકે નહીં. આવો જાણીએ કે મોંમાં મૂકતાં જ ઓગળી જતી આ લોકપ્રિય મીઠાઈ આખરે ક્યાંથી આવી અને તેની સફર કેવી રીતે શરૂ થઈ.
સોન પાપડીનો ઇતિહાસ: સોન પાપડીની શરૂઆત અંગે ઇતિહાસમાં કોઈ એક લેખિત કે સત્તાવાર દસ્તાવેજ ઉપલબ્ધ નથી. તેની ઉત્પત્તિ વિશે દેશમાં અનેક પ્રકારના દાવા કરવામાં આવે છે; કેટલાક લોકો તેને રાજસ્થાનની દેન માને છે, તો કેટલાકના મતે તેનો ઇતિહાસ મહારાષ્ટ્ર સાથે જોડાયેલો છે. જોકે, પાકકળાના નિષ્ણાતો તેની બનાવટની સરખામણી તુર્કીની પ્રખ્યાત પરંપરાગત મીઠાઈ 'પિસ્માનિયે' (Pişmaniye) સાથે કરે છે. તુર્કીની તે મીઠાઈ પણ રેસાદાર અને ક્રિસ્પી હોય છે, પરંતુ તેને બનાવવામાં ચણાના લોટને બદલે મુખ્યત્વે શેકેલા મેંદા કે ઘઉંના લોટનો ઉપયોગ થાય છે.
ભારતમાં પહેલીવાર ક્યારે બની સોન પાપડી? ભારતના સંદર્ભમાં એવું માનવામાં આવે છે કે સોન પાપડી બનાવવાની શરૂઆત સૌથી પહેલાં મહારાષ્ટ્રના પશ્ચિમી શહેરોમાં થઈ હતી. ત્યાંના સ્થાનિક કારીગરોએ ચણાનો લોટ અને ચાસણીના સચોટ મિશ્રણથી આ રેસાદાર મીઠાઈ તૈયાર કરી હતી, જેને સ્થાનિક લોકોએ ખૂબ પસંદ કરી. ધીમે-ધીમે મહારાષ્ટ્રમાં લોકપ્રિય થયા બાદ આ મીઠાઈ ગુજરાત, પંજાબ અને રાજસ્થાન જેવા પડોશી રાજ્યોમાં પહોંચી. આ રાજ્યોના કંદોઈઓએ પોતાના અંદાજમાં તેને ઢાળી અને જોતજોતામાં તે સમગ્ર ઉત્તર ભારત સહિત દેશના ખૂણે-ખૂણે સૌથી વધુ પસંદ કરાતી મીઠાઈ બની ગઈ.
માત્ર દિવાળીની મીઠાઈ નહીં, 12 મહિના રહે છે માંગ: મોટાભાગે લોકોમાં એવી ગેરસમજ હોય છે કે સોન પાપડીનું અસ્તિત્વ ફક્ત દિવાળીના તહેવાર પૂરતું જ સીમિત છે. ભારતીય વાનગીઓના નિષ્ણાતો મુજબ, આ મીઠાઈ વર્ષના 12 મહિના દરેક જગ્યાએ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે. સોસાયટીની નાની દુકાનોથી લઈને એરપોર્ટ અને રેલવે સ્ટેશનો સુધી તેના પેકેટ હંમેશા વેચાય છે. મોતીચૂરના લાડુ કે કાજુ કતરીની જેમ જ સોન પાપડી પણ દરેક ખુશીના પ્રસંગે વહેંચવામાં આવતી એક સર્વપ્રિય મીઠાઈ છે, જેને લોકો મુસાફરી અને પારિવારિક આયોજનોમાં પણ સામેલ કરે છે.
લાંબા સમય સુધી ન બગડવાનું રહસ્ય: સોન પાપડીની સૌથી મોટી ખાસિયત તેની લાંબી શેલ્ફ લાઈફ એટલે કે ટકાવ ક્ષમતા છે. માવા કે ખોયામાંથી બનતી મોટાભાગની મીઠાઈઓમાં દૂધનો ઉપયોગ થાય છે, જેના લીધે તે ખૂબ ઝડપથી બગડી જાય છે. આનાથી વિપરીત, સોન પાપડી બનાવવામાં દૂધનો જરાય ઉપયોગ થતો નથી. તે મુખ્યત્વે ચણાનો લોટ, ઘી અને ખાંડથી તૈયાર થાય છે, જેના કારણે તે ઓછામાં ઓછા 6 મહિના સુધી બિલકુલ બગડતી નથી. આ જ કારણથી દેશ-વિદેશની મોટી બ્રાન્ડ્સ મોટા પાયે તેનું પેકિંગ કરીને દૂર-દૂરના વિસ્તારોમાં સરળતાથી સપ્લાય કરે છે.
દિવાળી પર સૌથી વધુ વહેંચવાનું કારણ શું? તહેવારોની સિઝનમાં સોન પાપડી સૌથી વધુ વહેંચાવા પાછળનું મુખ્ય કારણ તેનું કિફાયતી (બજેટ ફ્રેન્ડલી) હોવું અને મોટા પાયે ઉત્પાદન થવું છે. કાજુ કે માવાની મોંઘી મીઠાઈઓની સરખામણીએ તે ઘણી સસ્તી અને દરેક સામાન્ય વર્ગના ખિસ્સાને અનુકૂળ રહે છે. આ જ કારણ છે કે કોર્પોરેટ ગિફ્ટિંગથી લઈને પારિવારિક વ્યવહારોમાં તેનો સૌથી વધુ ઉપયોગ થાય છે. આ વ્યાપક વિતરણને કારણે લોકો ઘણીવાર તેને 'હર ઘર કી મીઠાઈ' કે 'ફરતું બોક્સ' કહીને હાસ્ય-મજાક પણ કરે છે, પરંતુ આ જ બાબત તેની વિશાળ લોકપ્રિયતા સાબિત કરે છે.
નામના વિવિધ રૂપો અને બનાવવાની રીત: સોન પાપડીને દેશના જુદા-જુદા ભાગોમાં અલગ-અલગ નામે ઓળખવામાં આવે છે, જેમાં સોહન પાપડી, શોણ પાપડી, સન પાપડી અને શોમ પાપડી પ્રમુખ છે. આ પરંપરાગત મીઠાઈ તૈયાર કરવા માટે મુખ્યત્વે ચણાનો લોટ, મેંદો, દેશી ઘી અને ખાંડની ઘટ્ટ ચાસણીનો ઉપયોગ થાય છે. આ ઉપરાંત તેના ખાસ સ્વાદ અને શણગાર માટે તેમાં એલચી, પિસ્તા, બદામ અને ટેટીના બીજ (મગજતરી) નું મિશ્રણ ઉમેરવામાં આવે છે. ચણાના લોટ અને શેકેલા ડ્રાયફ્રુટ્સ-બીજનો આ અનોખો મેળ તેને અન્ય મીઠાઈઓ કરતાં તદ્દન અલગ અને ક્રિસ્પી ટેક્સચર પ્રદાન કરે છે.
