
ભારતમાં જમ્યા બાદ પાન ખાવાની પરંપરા વર્ષોથી પ્રચલિત છે. કેટલાક લોકો પાનનો આનંદ માત્ર સ્વાદ માટે લે છે, જ્યારે કેટલાક તેમાં સોપારી, તમાકુ અથવા અન્ય સામગ્રી ઉમેરે છે. જોકે, પાનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા તમામ ઘટકો એકસરખા નથી અને તેની અસર પણ અલગ હોઈ શકે છે.

સોપારી અથવા તમાકુવાળા પાનનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે. આરોગ્ય નિષ્ણાતો અને WHOના જણાવ્યા મુજબ, સોપારી તથા પાન મસાલા જેવા ઉત્પાદનોનું સેવન મોઢાના કેન્સરના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલું છે. આથી ખાસ કરીને કેટલાક લોકો માટે આવા પાનથી સંપૂર્ણપણે દૂર રહેવું વધુ સલામત માનવામાં આવે છે.

તમાકુ, ઝરદા કે અન્ય ધૂમ્રપાન રહિત તમાકુવાળા પાનનું સેવન સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક બની શકે છે. તમાકુનું કોઈપણ સ્વરૂપ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત માનવામાં આવતું નથી અને તેના ઉપયોગથી મોઢા, ગળા સહિત શરીરના વિવિધ અંગોમાં કેન્સરનું જોખમ વધી શકે છે. સાથે જ, નિકોટિનના કારણે તમાકુની આદત પડી શકે છે અને તેને છોડવામાં મુશ્કેલી થઈ શકે છે. તેથી જે લોકો પહેલેથી જ ધૂમ્રપાન અથવા તમાકુનું સેવન કરે છે, તેમણે તમાકુ કે ઝરદાયુક્ત પાનથી ખાસ કરીને દૂર રહેવું જોઈએ.

કેટલાક લોકો માને છે કે પાનમાં તમાકુ ન હોય તો તેનું સેવન નુકસાનકારક નથી, પરંતુ માત્ર તમાકુ ટાળવાથી પાન સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત બની જતું નથી. સોપારીને IARC દ્વારા કેન્સરકારક પદાર્થ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવી છે. WHO મુજબ, સોપારી ચાવવાથી મોઢાની અંદરની પેશીઓમાં ઓરલ સબમ્યુકોસ ફાઇબ્રોસિસ જેવી ગંભીર સ્થિતિ વિકસી શકે છે, જે મોઢાના કેન્સરના વધેલા જોખમ સાથે સંકળાયેલી છે. તેથી સોપારીવાળું પાન પણ સંપૂર્ણપણે સલામત વિકલ્પ ગણવું યોગ્ય નથી.

મોઢામાં વારંવાર ચાંદા પડતા હોય, સફેદ કે લાલ ડાઘ દેખાતા હોય, પેઢામાંથી લોહી આવતું હોય, મોં ખોલવામાં તકલીફ થતી હોય અથવા લાંબા સમયથી કોઈ મૌખિક સમસ્યા રહેતી હોય, તો સોપારી કે તમાકુવાળા પાનથી દૂર રહેવું જરૂરી છે. આવા લક્ષણોને સામાન્ય ગણીને અવગણવા જોઈએ નહીં. જો ચાંદા, ડાઘ અથવા અન્ય તકલીફ લાંબા સમય સુધી યથાવત રહે, તો દંત ચિકિત્સક અથવા તબીબી નિષ્ણાતની સલાહ લઈને તપાસ કરાવવી યોગ્ય છે.

મોઢામાં લાંબા સમય સુધી ચાંદા રહેવા, સતત દુખાવો, સોજો અથવા રક્તસ્ત્રાવ જેવા લક્ષણોને અવગણવા જોઈએ નહીં, કારણ કે ક્યારેક તે મોઢાની ગંભીર બીમારીના સંકેત હોઈ શકે છે. બાળકો અને કિશોરોએ તમાકુ કે સોપારીવાળું પાન સંપૂર્ણપણે ટાળવું વધુ યોગ્ય છે.

પાનમાં ઉપયોગમાં લેવાતા દરેક ઘટકની અસર એકસરખી હોતી નથી, પરંતુ તેમાં તમાકુ અથવા સોપારી હોય તો તેને સંપૂર્ણપણે સલામત માનવું યોગ્ય નથી. આવા લક્ષણો સતત રહે અથવા સમય જતાં વધે તો સ્વનિદાન કરવાને બદલે દંત ચિકિત્સક, ઓરલ સર્જન અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે. (Disclaimer: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ફક્ત જાણકારી માટે જ છે. યોગ કરવા માટે પહેલા શરીર ફ્લેક્સિબલ હોવું જરુરી છે તેમજ કોઈ નિષ્ણાંતની સલાહ લઈને યોગ કરી શકાય.)