જો તમારી Mutual Fund સ્કીમ બંધ થઈ જાય તો તમારા રોકાણનું શું થશે ? પૈસા ડૂબશે કે પાછા મળશે? જાણો તમારી પાસે કયા ઓપ્શન બચશે
મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરનારા રોકાણકારો માટે ઘણીવાર એક મોટી ચિંતા હોય છે કે, જો તેમની ચાલુ સ્કીમ અચાનક બંધ (Wind Up) થઈ જાય તો તેમના પૈસાનું શું થશે? શું રોકાણ કરેલી રકમ પૂરેપૂરી ડૂબી જશે કે પછી પૈસા પરત મળશે?
મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં રોકાણ કરનારા લોકોના મનમાં અવારનવાર એ સવાલ રહે છે કે, જો તેમની રોકાણ વાળી સ્કીમ કોઈ કારણસર બંધ થઈ જાય તો તેમના પૈસાનું શું થશે? શું આખા પૈસા ડૂબી જશે કે રોકાણકારોને તેમના પૈસા પાછા મળશે? વાસ્તવમાં, કોઈ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમનું બંધ થવું અને રોકાણનો અંત આવવો એ બંને એક વાત નથી. આવી સ્થિતિમાં રોકાણકારોના પૈસાને લઈને નિયમો નક્કી કરેલા છે અને ફંડ હાઉસે નક્કી કરેલી પ્રક્રિયાનું પાલન કરવાનું હોય છે.
કોઈ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમને બંધ એટલે કે Wind Up કરવાનો નિર્ણય ઘણાં કારણોસર લઈ શકાય છે. ત્યારબાદ સ્કીમમાં સામાન્ય રીતે નવું રોકાણ કે બીજી પ્રવૃત્તિઓ ચાલુ નથી રહેતી અને તેને નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા હેઠળ બંધ કરવામાં આવે છે. SEBI ના વર્તમાન મ્યુચ્યુઅલ ફંડ નિયમોમાં સ્કીમની Winding Up માટે અલગ જોગવાઈઓ આપવામાં આવી છે.
સ્કીમ બંધ થવાનો અર્થ એ નથી કે, રોકાણકારના પૈસા અચાનક ઝીરો થઈ જશે. સ્કીમ પાસે જે શેર, બોન્ડ કે બીજી સિક્યોરિટીઝ હોય છે, તેને નિયમો મુજબ વેચીને રકમ એકઠી કરવામાં આવે છે અને પછી રોકાણકારોને તેમના યુનિટ્સના મૂલ્યના આધારે પૈસા પાછા આપવામાં આવે છે. AMFI ના જણાવ્યા અનુસાર, સ્કીમના Winding Up વખતે યુનિટ હોલ્ડર્સને તેમના બાકી યુનિટ્સની કિંમત Prevailing NAV ના આધારે આપવામાં આવે છે. તેમાં સ્કીમના ખર્ચાઓનું એડજસ્ટમેન્ટ કરવામાં આવે છે. તમને એટલા જ પૈસા પાછા મળશે, જેટલી તે સમયે તમારા યુનિટ્સની વેલ્યુ હશે.
ઉદાહરણ તરીકે માની લો કે, તમે કોઈ ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ₹1 લાખનું રોકાણ કર્યું છે. સ્કીમ બંધ થવાના સમયે તમારા રોકાણની વેલ્યુ ₹1.20 લાખ છે, તો સામાન્ય રીતે આ જ વેલ્યુના આધારે ચુકવણી થશે. એવામાં જ્યારે જો બજાર ઘટવાના કારણે તે સમયે તમારા રોકાણની વેલ્યુ ₹80,000 રહી ગઈ છે, તો તમને ₹80,000 ની આસપાસ જ મળશે. ટૂંકમાં, સ્કીમ બંધ થવા પર મૂળ રોકાણની ગેરંટી નથી હોતી.
આ વાત એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે, સ્કીમ કઈ રીતે બંધ કરવામાં આવી રહી છે? જો સ્કીમ વાસ્તવમાં Wind Up થઈ રહી છે, તો રોકાણકાર માટે સામાન્ય વિકલ્પ સ્કીમમાંથી પૈસા મેળવવાનો હોય છે. સ્કીમના રોકાણને વેચીને મળતી રકમ રોકાણકારોમાં તેમની યુનિટ હોલ્ડિંગના આધારે વહેંચવામાં આવે છે. જો કોઈ સ્થિતિમાં ફંડ હાઉસ માત્ર સ્કીમનું નામ, કેટેગરી કે સ્ટ્રક્ચર બદલી રહ્યું હોય અને પૂરી સ્કીમને Wind Up ન કરવામાં આવી રહી હોય, તો પ્રક્રિયા અલગ હોઈ શકે છે. આથી રોકાણકારે AMC તરફથી મળતી નોટિસ અને સંબંધિત Scheme Information Document ને ધ્યાનથી વાંચવું જોઈએ.
હવે જો જે સ્કીમમાં તમારી SIP ચાલી રહી છે, તે બંધ થઈ રહી હોય તો તે સ્કીમમાં આગળના SIP ના હપ્તા ચાલુ નહીં રહે. રોકાણકારે પોતાના બેંક એકાઉન્ટમાંથી ચાલી રહેલા SIP મેન્ડેટ અને બીજી રોકાણ વ્યવસ્થાની પણ તપાસ કરવી જોઈએ. ત્યારબાદ તમારી પાસે તમારા રોકાણના લક્ષ્ય અને રિસ્ક મુજબ કોઈ બીજી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમમાં નવી SIP શરૂ કરવાનો વિકલ્પ હોઈ શકે છે. જો કે, નવી સ્કીમ પસંદ કરતા પહેલાં તેનું રિસ્ક, એક્સપેન્સ રેશિયો, પોર્ટફોલિયો અને ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઓબ્જેક્ટિવ જરૂર જોવો જોઈએ.
કોઈ સ્કીમને બંધ કરવામાં આવી રહી છે, તો તેનો અર્થ એ નથી કે AMC રોકાણકારોના પૈસા પોતાની પાસે રાખે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડની સંપત્તિઓ સ્કીમના રોકાણકારોના હિતમાં ટ્રસ્ટ સ્ટ્રક્ચર હેઠળ રાખવામાં આવે છે અને Winding Up માટે નિયામકીય પ્રક્રિયા નક્કી કરેલી છે. તેથી રોકાણકારોએ ગભરાવાની જરૂર નથી પરંતુ એ સમજવું જરૂરી છે કે, પૈસા પાછા મળવાની રકમ બજારમાં તે સમયે રહેલા રોકાણોની વેલ્યુ પર નિર્ભર કરશે.
જો તમને તમારી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમ બંધ થવાની માહિતી મળે છે, તો સૌથી પહેલા AMC નું ઓફિશિયલ નોટિફિકેશન જુઓ. તેમાં સ્કીમ બંધ થવાનું કારણ, જરૂરી તારીખો અને રોકાણકારોને પૈસા પાછા આપવાની પ્રક્રિયા જેવી માહિતી આપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ તમારા રોકાણની વર્તમાન વેલ્યુ ચેક કરો અને જુઓ કે તમારા પૈસા કયા બેંક એકાઉન્ટમાં પાછા આવશે. આ સાથે જ તમારી SIP ને પણ ચેક કરો, જેથી બંધ થઈ ગયેલી સ્કીમમાં આગળ રોકાણ ન થતું રહે.
જો તમને લાગે કે, પ્રક્રિયામાં કોઈ સમસ્યા છે કે તમારા પૈસા નક્કી કરેલી પ્રક્રિયા મુજબ નથી મળી રહ્યા, તો પહેલા AMC ને ફરિયાદ કરી શકાય છે. જરૂર પડે SEBI ની ફરિયાદ નિવારણ સિસ્ટમનો ઉપયોગ પણ કરી શકાય છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ સ્કીમ બંધ થવાનું સૌથી મોટું રિસ્ક એ છે કે, તે સમયે બજારની સ્થિતિ ખરાબ હોવા પર રોકાણકારે નુકસાન સહન કરવું પડી શકે છે. તેથી માત્ર એ ડરથી કોઈ સ્કીમમાં રોકાણ ન કરો કે તે હંમેશા ચાલતી રહેશે. રોકાણ કરતા પહેલાં ફંડનો ઇન્વેસ્ટમેન્ટ ઓબ્જેક્ટિવ, પોર્ટફોલિયો, રિસ્ક લેવલ અને ફંડ હાઉસની માહિતી જોવી વધારે જરૂરી છે.
