ચાર્ટ બન્યા પછી પણ મળી શકે છે ટ્રેનની કન્ફર્મ ટિકિટ! જાણો રેલવેનો આ ખાસ નિયમ
લાંબી વેટિંગ લિસ્ટથી પરેશાન મુસાફરો માટે સારા સમાચાર છે. ટ્રેનનો ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી પણ રેલવેના ‘કરંટ બુકિંગ’ ફીચર દ્વારા છેલ્લી ઘડીએ કન્ફર્મ ટિકિટ બુક કરાવી શકાય છે. જાણો કેવી રીતે કામ કરે છે આ સિસ્ટમ.
ટ્રેનમાં મુસાફરી કરનારાઓ માટે ટિકિટ કન્ફર્મ થવી એ સૌથી મોટી ચિંતા હોય છે. ખાસ કરીને તહેવારો, વેકેશન કે લગ્નની સિઝનમાં મોટાભાગની ટ્રેનોમાં કન્ફર્મ સીટ મળવી ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે. ઘણી વખત મુસાફરો ટિકિટ બુક કરવાનો પ્રયાસ કરે છે ત્યારે લાંબી વેટિંગ લિસ્ટ જોવા મળે છે અને તેમને લાગે છે કે હવે આ ટ્રેનમાં સીટ મળવી અશક્ય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ટ્રેનનો રિઝર્વેશન ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી પણ ટિકિટ બુક કરી શકાય છે?
ભારતીય રેલવેમાં આ માટે ‘કરંટ બુકિંગ’ની ખાસ સગવડ ઉપલબ્ધ છે. આ વ્યવસ્થા હેઠળ ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી જો ટ્રેનમાં કોઈ સીટ કે બર્થ ખાલી રહી જાય, તો તેને ફરીથી બુકિંગ માટે ઓપન કરવામાં આવે છે. જોકે, આ સુવિધા ત્યારે જ મળશે જ્યારે વાસ્તવમાં સીટ ખાલી હોય. રેલવે કોઈ નવી સીટ ઊભી કરતું નથી, પરંતુ ખાલી પડેલી સીટ બુક કરવાની તક આપે છે.
ચાર્ટ બન્યા પછી સીટ ખાલી કેવી રીતે રહી જાય છે?: હવે સવાલ એ થાય કે જ્યારે ચાર્ટ તૈયાર થઈ ગયો, તો પછી સીટ ખાલી કેવી રીતે રહી શકે? વાસ્તવમાં, ઘણી વખત કેટલાક મુસાફરો છેલ્લી ઘડીએ પોતાની ટિકિટ કેન્સલ કરાવતા હોય છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં કોઈ મુસાફરની ટિકિટ ક્લિયર ન થઈ શકે અથવા અન્ય ટેકનિકલ કારણોસર બર્થ ખાલી રહી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં ટ્રેનમાં કેટલીક સીટો બચી જાય છે. આ જ ઉપલબ્ધ સીટોને કરંટ બુકિંગ હેઠળ મુસાફરોને બુક કરવાની તક આપવામાં આવે છે. એટલે કે ચાર્ટ બની જવાનો અર્થ એ નથી કે ટ્રેનની તમામ સીટો હંમેશાં માટે બંધ થઈ ગઈ.
શું હોય છે આ કરંટ બુકિંગ?: કરંટ બુકિંગ ભારતીય રેલવેની એવી સુવિધા છે, જેના દ્વારા ચાર્ટ બન્યા પછી પણ ખાલી રહેલી સીટો પર ટિકિટ બુક કરી શકાય છે. રેલવેની ગાઈડલાઈન મુજબ કરંટ બુકિંગમાં માત્ર કન્ફર્મ ટિકિટ જ મળે છે. એટલે કે જો આ સુવિધા હેઠળ સીટ મળે છે, તો તમને સીધી કન્ફર્મ બર્થ જ મળશે; વેટિંગ લિસ્ટ કે RAC ટિકિટની જેમ રાહ જોવી પડતી નથી.
શું ચાર્ટ બન્યા પછી દરેક ટ્રેનમાં ટિકિટ મળી જશે?: આ બાબત સમજવી ખૂબ જરૂરી છે. કરંટ બુકિંગનો અર્થ એવો બિલકુલ નથી કે ચાર્ટ બન્યા પછી દરેક ટ્રેનમાં સીટ મળી જ જશે. આ સંપૂર્ણપણે એ બાબત પર નિર્ભર કરે છે કે તે સમયે તે ટ્રેનમાં કોઈ સીટ ખાલી છે કે નહીં. આ ઉપરાંત સીટોની ઉપલબ્ધતા ટ્રેન, મુસાફરીની તારીખ અને તમારા બોર્ડિંગ સ્ટેશન પર પણ આધાર રાખે છે. બની શકે કે ટ્રેનમાં સીટ ખાલી હોય, પરંતુ તમારા સ્ટેશનથી ગંતવ્ય સ્થાન વચ્ચેના રૂટ પર ઉપલબ્ધ ન હોય. તેથી દરેક ટ્રેનમાં કરંટ બુકિંગનો વિકલ્પ કે કન્ફર્મ સીટ મળવી ફરજિયાત નથી.
ધારો કે તમારે દિલ્હીથી લખનૌ જવું છે. તમે મુસાફરીના થોડા કલાકો પહેલાં ટિકિટ ચેક કરી અને ટ્રેનમાં લાંબું વેટિંગ દેખાતું હતું, જેથી તમે બુકિંગ ન કર્યું. ત્યારપછી કેટલાક પેસેન્જરોએ પોતાની ટિકિટ રદ કરી અને ચાર્ટ બન્યા પછી કેટલીક સીટો ખાલી રહી ગઈ. આવી સ્થિતિમાં રેલવે તે ખાલી સીટોને કરંટ બુકિંગ હેઠળ મૂકી દે છે. હવે જો તમે ફરીથી એપ કે વેબસાઇટ પર ચેક કરો અને સીટ ઉપલબ્ધ હોય, તો તમને સીધી પાકી ટિકિટ મળી શકે છે.
કરંટ બુકિંગમાં કઈ ટિકિટ મળે છે?: રેલવેની સત્તાવાર માર્ગદર્શિકા મુજબ કરંટ બુકિંગમાં માત્ર કન્ફર્મ ઈ-ટિકિટ જ બુક થઈ શકે છે. આ સુવિધા હેઠળ સામાન્ય રીતે પેસેન્જરને જે તે ઉપલબ્ધ બર્થ જ ફાળવવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત સામાન્ય બુકિંગની સરખામણીએ કરંટ બુકિંગના નિયમોમાં થોડો તફાવત હોય છે. જેમ કે, આ બુકિંગ પછી બોર્ડિંગ સ્ટેશન, મુસાફરનું નામ, ઉંમર કે જેન્ડર બદલવાની પરવાનગી મળતી નથી.
ચાર્ટ બન્યા પછી બુકિંગ કરાવનારાઓ માટે અગત્યની વાત: જો તમારી ટ્રેનમાં અગાઉ ટિકિટ ખાલી નહોતી, તો ટ્રેન ઉપડવાના થોડા સમય પહેલાં એકવાર સીટોની સ્થિતિ અવશ્ય ચેક કરી લો. પરંતુ માત્ર ચાર્ટ બન્યા પછી સીટ મળી જ જશે તેવા ભરોસે મુસાફરીનું સંપૂર્ણ આયોજન ન કરવું જોઈએ. કરંટ બુકિંગ સંપૂર્ણપણે ઉપલબ્ધ ખાલી સીટો પર નિર્ભર છે. જો સીટ ખાલી હશે તો જ બુકિંગ થશે, અન્યથા ટિકિટ મળશે નહીં.
શું ચાર્ટ બન્યા પછી પણ ટિકિટ કેન્સલ થઈ શકે?: અહીં સામાન્ય ટિકિટ અને કરંટ બુકિંગ વચ્ચેનો ભેદ સમજવો જરૂરી છે. નિયમ મુજબ એકવાર ચાર્ટ બની ગયા પછી સામાન્ય ઈ-ટિકિટને ઓનલાઇન સીધી કેન્સલ કરી શકાતી નથી. આવી સ્થિતિમાં રિફંડ મેળવવા માટે નિયમો અનુસાર TDR (ટિકિટ ડિપોઝિટ રિસિટ) ફાઇલ કરવી પડે છે. તેથી ટિકિટ બુક કરતી વખતે તારીખ, ટ્રેન અને મુસાફરની વિગતો ચકાસી લેવી હિતાવહ છે.
મુસાફરોને શું છે ફાયદો? કરંટ બુકિંગની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેનાથી ટ્રેનની ખાલી સીટો વ્યર્થ જતી અટકે છે અને અચાનક મુસાફરી કરવી પડે તેવા જરૂરિયાતમંદ પેસેન્જરોને છેલ્લી ઘડીએ કન્ફર્મ સીટ મેળવવાની ઉત્તમ તક મળી રહે છે.
હવે પછી શું કરવું? જો તમારી ટ્રેનમાં ટિકિટ બુક કરતી વખતે લાંબું વેટિંગ દેખાતું હોય, તો નિરાશ થવાને બદલે ટ્રેન ઉપડવાના 2 થી 4 કલાક પહેલાં (ચાર્ટ તૈયાર થયા પછી) એકવાર IRCTC એપ કે કરંટ કાઉન્ટર પર સીટોની સ્થિતિ જરૂર તપાસો. જો સીટ ખાલી હશે, તો તમને તરત જ કન્ફર્મ મુસાફરી કરવાની તક મળી શકે છે.
