યાદશક્તિ ઓછી થવાનું કારણ શું છે, યોગ કરશે મદદ, જાણો શું કહ્યું AIIMSના ડૉક્ટરે
ઘણા લોકો યાદશક્તિ ગુમાવવાની સમસ્યાથી પીડાય છે. આ વિવિધ કારણોસર હોઈ શકે છે પરંતુ એક મુખ્ય કારણ બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાવાની આદતો અને ખરાબ લાઈફસ્ટાઈલ છે. ચાલો આ વાત AIIMS ના એક ડૉક્ટર પાસેથી સમજીએ.
Memory Loss: ઘણા લોકો સમય જતાં યાદશક્તિ ગુમાવે છે. આ સ્થિતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે વ્યક્તિને રોજિંદા વસ્તુઓ, તારીખો, મહત્વપૂર્ણ કાર્યો અથવા તાજેતરની ઘટનાઓ યાદ રાખવામાં મુશ્કેલી પડે છે. શરૂઆતમાં તે હળવી ભૂલી જવા જેવી લાગે છે, પરંતુ તે ધીમે-ધીમે વધુ ખરાબ થઈ શકે છે અને અભ્યાસ, કાર્ય અથવા વ્યક્તિગત જીવનને અસર કરી શકે છે. વૃદ્ધોમાં આ સમસ્યા વધુ સામાન્ય છે, પરંતુ આજકાલ, તણાવ, ઊંઘનો અભાવ અને અસંતુલિત લાઈફસ્ટાઈલને કારણે, યુવાનોમાં પણ ભૂલી જવાની સમસ્યા વધી રહી છે.
આ સમસ્યા માત્ર ઉંમરનું પરિણામ નથી, પરંતુ ઘણીવાર માનસિક સ્વાસ્થ્ય, આહારની આદતો અને પોષણની ખામીઓ સાથે પણ જોડાયેલી હોય છે. જો સમયસર ધ્યાન આપવામાં ન આવે તો આ સમસ્યા ગંભીર બની શકે છે અને આત્મવિશ્વાસને પણ અસર કરી શકે છે.
યાદશક્તિ ગુમાવવાના બે મુખ્ય પ્રકાર છે: ટૂંકા ગાળાના અને લાંબા ગાળાના. ટૂંકા ગાળાના યાદશક્તિ ગુમાવવામાં તાજેતરની ઘટનાઓ, નામ, વસ્તુઓનું સ્થાન અથવા નાના દૈનિક કાર્યો, જેમ કે તમે તમારી ચાવીઓ ક્યાં મૂકી, તમારો ફોન ક્યાં છોડી દીધો અથવા કોઈનું નામ ભૂલી જવું સામેલ છે. લાંબા ગાળાના યાદશક્તિ ગુમાવવામાં જૂની ઘટનાઓ, સંબંધીઓના નામ અથવા ભૂતકાળની વસ્તુઓ યાદ રાખવામાં મુશ્કેલી સામેલ છે.
લક્ષણોમાં એક જ પ્રશ્ન વારંવાર પૂછવો, તાજેતરની ઘટનાઓ ઝડપથી ભૂલી જવું, ધ્યાન ગુમાવવું, ભૂલો કરવી અને વસ્તુઓનું પુનરાવર્તન કરવાની જરૂર સામેલ છે. આ સમસ્યા કેટલાક લોકોમાં ધીમે-ધીમે વિકસે છે જ્યારે તે અન્ય લોકોમાં અચાનક દેખાઈ શકે છે.
યાદશક્તિ ગુમાવવામાં આહાર અને લાઈફસ્ટાઈલ શું ભૂમિકા ભજવે છે?: એઈમ્સના પ્રોફેસર ડૉ. રીમા દાદા સમજાવે છે કે યાદશક્તિ ગુમાવવામાં આહાર અને જીવનશૈલી મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ઊંઘનો અભાવ, વધુ પડતો તણાવ, મોબાઈલ ફોન અને સ્ક્રીનનો વધુ પડતો ઉપયોગ, મગજની પ્રવૃત્તિનો અભાવ અને અપૂરતી કસરત મગજના કાર્યને અસર કરે છે. જંક ફૂડ, વધુ પડતી ખાંડ અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ જેવી બિનઆરોગ્યપ્રદ ખાવાની આદતો મગજને જરૂરી પોષક તત્વોથી વંચિત રાખે છે.
તે જ સમયે ઓમેગા-3 ફેટી એસિડ, વિટામિન B12, એન્ટીઑકિસડન્ટ અને હાઇડ્રેશનનો અભાવ પણ યાદશક્તિને નબળી બનાવી શકે છે. દારૂ અને ધૂમ્રપાન જેવી આદતો ચેતાકોષોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેના કારણે યાદશક્તિમાં ધીમે ધીમે ઘટાડો થાય છે.
ડિપ્રેશન, ચિંતા અથવા થાઇરોઇડ જેવી હોર્મોનલ સમસ્યાઓ જેવી માનસિક બીમારીઓ પણ યાદશક્તિને અસર કરી શકે છે. જો આ કારણોને સમયસર સંબોધવામાં ન આવે તો સમસ્યા ગંભીર બની શકે છે અને શીખવા અને સમજણને અસર કરી શકે છે.
યોગ ફાયદાકારક છે: ડૉ. રીમા સમજાવે છે કે AIIMS ખાતે હાથ ધરાયેલા અનેક અભ્યાસોએ દર્શાવ્યું છે કે યોગ અલ્ઝાઇમર જેવા રોગોને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. યોગ યાદશક્તિ અને મગજના કાર્યમાં પણ સુધારો કરે છે. દરેક વ્યક્તિએ યોગને પોતાની દિનચર્યામાં સામેલ કરવો જોઈએ.
તેને કેવી રીતે અટકાવવું: પર્યાપ્ત અને ગાઢ ઊંઘ લો અને દરરોજ એક જ સમયે સૂઈ જાઓ. તમારા મનને એક્ટિવ રાખવા માટે, વાંચન, કોયડાઓ અને નવી વસ્તુઓ શીખવાની ટેવ પાડો. તણાવ ઓછો કરવા માટે, યોગ, ધ્યાન અથવા ચાલવાનો સમાવેશ તમારા રોજિંદા જીવનમાં કરો. ઓમેગા-3, વિટામિન B12 અને એન્ટીઑકિસડન્ટોથી ભરપૂર ખોરાક લો. જંક ફૂડ, આલ્કોહોલ અને ધૂમ્રપાનથી દૂર રહો. વધુ પડતો સ્ક્રીન ટાઈમ ટાળો અને તમારા મનને નિયમિત આરામ આપો. જો તમને કોઈ લક્ષણોનો અનુભવ થાય તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરની સલાહ લો.
