Marriage Registration : લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવવાથી શું નુકસાન થઈ શકે? જાણો કયા કામોમાં પડી શકે મુશ્કેલી
ભારતમાં આજે પણ ઘણા લોકો લગ્ન પછી તમામ ધાર્મિક વિધિઓ પૂર્ણ કરે છે, પરંતુ મેરેજ રજિસ્ટ્રેશન કરાવવાનું જરૂરી નથી માનતા. જોકે આજના સમયમાં લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન માત્ર એક ઔપચારિક પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ કાનૂની અને નાણાકીય રીતે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ બની ગયું છે. જો લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવવામાં આવે, તો ભવિષ્યમાં અનેક સરકારી, કાનૂની અને બેંકિંગ સંબંધિત કામોમાં મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
ભારતના સુપ્રીમ કોર્ટે વર્ષ 2006માં સીમા વર્સેસ અશ્વિની કુમાર કેસમાં તમામ રાજ્યોને લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ફરજિયાત બનાવવા માટે સૂચના આપી હતી. જો કે રજિસ્ટ્રેશન ન હોવાનો અર્થ એ નથી કે લગ્ન અમાન્ય છે, પરંતુ કાયદાકીય રીતે લગ્ન થયાનો સત્તાવાર પુરાવો રજૂ કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે. ભવિષ્યમાં પતિ-પત્ની વચ્ચે કોઈ વિવાદ, મિલકતનો કેસ અથવા અન્ય કાનૂની પ્રશ્ન ઊભો થાય, ત્યારે લગ્ન સાબિત કરવા માટે વધારાના દસ્તાવેજો અને સાક્ષીઓની જરૂર પડી શકે છે.
જો દંપતી વિદેશમાં નોકરી, અભ્યાસ અથવા સ્થાયી થવાનું આયોજન કરી રહ્યું હોય, તો મેરેજ સર્ટિફિકેટ મહત્વપૂર્ણ દસ્તાવેજ બની જાય છે. પાસપોર્ટમાં જીવનસાથીનું નામ ઉમેરવું હોય, સ્પાઉસ વિઝા મેળવવો હોય અથવા ફેમિલી વિઝા માટે અરજી કરવી હોય, ત્યારે લગ્નનું પ્રમાણપત્ર જરૂરી બની શકે છે. ઘણા દેશોમાં ડિપેન્ડન્ટ અથવા ફેમિલી વિઝા માટે મેરેજ સર્ટિફિકેટ ફરજિયાત દસ્તાવેજોમાં સામેલ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં રજિસ્ટ્રેશન ન હોવાને કારણે સમગ્ર પ્રક્રિયા લાંબી અને મુશ્કેલ બની શકે છે.
બેંક એકાઉન્ટ અને રોકાણમાં પણ આવી શકે અડચણ : લગ્ન બાદ ઘણા દંપતી સંયુક્ત બેંક એકાઉન્ટ ખોલાવે છે અથવા વિવિધ રોકાણ યોજનાઓમાં એકબીજાને સામેલ કરે છે. ઘણી બેંકો પતિ-પત્નીના સંબંધનો પુરાવો તરીકે મેરેજ સર્ટિફિકેટ માંગે છે. ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, અન્ય રોકાણ યોજનાઓ તેમજ નૉમિની ઉમેરવાની પ્રક્રિયામાં પણ આ દસ્તાવેજ જરૂરી બની શકે છે.
જૉઇન્ટ લોન લેવામાં થઈ શકે વિલંબ : ઘર ખરીદવું હોય, બિઝનેસ શરૂ કરવો હોય અથવા અન્ય કોઈ સંયુક્ત લોન લેવાની હોય, ત્યારે બેંકો ઘણી વખત મેરેજ સર્ટિફિકેટની માંગ કરે છે. જો લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન કરાવ્યું હોય, તો વધારાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડી શકે છે અને લોન મંજૂર થવામાં પણ વધુ સમય લાગી શકે છે.
ઇન્શ્યોરન્સ ક્લેમમાં પડી શકે મુશ્કેલી : જીવન વીમા, આરોગ્ય વીમા અથવા અન્ય ઇન્શ્યોરન્સ પોલિસીમાં જીવનસાથીને નૉમિની બનાવવા માટે ઘણી વખત મેરેજ સર્ટિફિકેટ જરૂરી બને છે. જો ભવિષ્યમાં ક્લેમ કરવાની સ્થિતિ ઊભી થાય, તો લગ્નનો પુરાવો આપવા માટે વધારાના કાનૂની દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડી શકે છે, જેના કારણે ક્લેમની પ્રક્રિયામાં વિલંબ થઈ શકે છે.
મિલકત અને વારસાના હક્કમાં થઈ શકે વિવાદ : મિલકત, વારસો અને ઉત્તરાધિકાર સંબંધિત કેસોમાં મેરેજ સર્ટિફિકેટ મહત્વનો પુરાવો માનવામાં આવે છે. જો પતિ અથવા પત્નીના નામે મિલકત હોય અને ભવિષ્યમાં વારસાને લઈને કોઈ વિવાદ ઊભો થાય, તો લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન હોવાને કારણે કાનૂની પ્રક્રિયા વધુ જટિલ બની શકે છે.
કઈ-કઈ સુવિધાઓમાં આવી શકે મુશ્કેલી? : જો લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન કરાવ્યું ન હોય, તો ભવિષ્યમાં અનેક મહત્વપૂર્ણ કામોમાં મુશ્કેલી આવી શકે છે. જૉઇન્ટ બેંક એકાઉન્ટ ખોલાવવા માટે વધારાના દસ્તાવેજો રજૂ કરવા પડી શકે છે, જ્યારે ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ, રોકાણ યોજનાઓ અથવા અન્ય નાણાકીય સેવાઓમાં જીવનસાથીને સામેલ કરવામાં પણ અડચણ આવી શકે છે. ઉપરાંત, જીવનસાથીને નૉમિની બનાવવા માટે વધુ કાગળોની જરૂર પડી શકે છે. જૉઇન્ટ હોમ લોન અથવા અન્ય સંયુક્ત લોનની મંજૂરીમાં વિલંબ થઈ શકે છે અને ઇન્શ્યોરન્સ ક્લેમ દરમિયાન લગ્નનો પુરાવો આપવા વધારાની કાનૂની પ્રક્રિયા કરવી પડી શકે છે. એટલું જ નહીં, મિલકત, વારસાના હક્ક અને ઉત્તરાધિકાર સંબંધિત કેસોમાં પણ કાનૂની મુશ્કેલીઓ વધી શકે છે. ઘણી સરકારી યોજનાઓ, ફેમિલી પેન્શન અને અન્ય સરકારી લાભ મેળવવા માટે પણ મેરેજ સર્ટિફિકેટ મહત્વનો દસ્તાવેજ માનવામાં આવે છે, તેથી લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન હોવાને કારણે આ લાભો મેળવવામાં પણ અડચણ આવી શકે છે.
ઘણી સરકારી યોજનાઓ, કર્મચારી લાભો, ફેમિલી પેન્શન, મેડિકલ સુવિધાઓ અને અન્ય પરિવાર આધારિત યોજનાઓ માટે મેરેજ સર્ટિફિકેટ જરૂરી દસ્તાવેજ તરીકે માંગવામાં આવે છે. જો પતિના અવસાન બાદ લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન ન થયું હોય, તો બેંક ખાતા, મિલકત અથવા અન્ય સંપત્તિ ટ્રાન્સફર કરવા માટે વારસાઈ પ્રમાણપત્ર મેળવવું પડે છે. આ પ્રક્રિયા લાંબી અને ખર્ચાળ બની શકે છે, જ્યારે મેરેજ સર્ટિફિકેટ હોય તો ઘણી પ્રક્રિયાઓ સરળ બની જાય છે. લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન કેવી રીતે થાય? : ભારતમાં લગ્નનું રજિસ્ટ્રેશન સંબંધિત ધર્મના લગ્ન કાયદા અથવા સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે ઓળખપત્ર, સરનામાનો પુરાવો, લગ્નના ફોટોગ્રાફ્સ અને સાક્ષીઓના આધારે આ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય છે.
