કાનુની સવાલ : જો કોઈ ગુનામાં પુરાવાનો નાશ કરે તો કઈ કલમ લાગુ પડે છે? જાણો કાનુન
ગુનાના પુરાવાનો નાશ કરવાનો, તથ્યો છુપાવવાનો અથવા તપાસને ગેરમાર્ગે દોરતી ખોટી માહિતી પૂરી પાડવાનો ગુનેગારનો પ્રયાસ પણ ફોજદારી ગુનો બની શકે છે. BNS 2023માં પુરાવાનો નાશ કરવા અથવા ખોટી માહિતી આપવા બદલ કઈ સજા આપવામાં આવે છે? તેના વિશે વિસ્તારથી કાનુની સવાલમાં જાણીએ.
જો કોઈ ગુનો થયો હોય અને ગુનેગાર અથવા અન્ય કોઈએ પુરાવાનો નાશ કર્યો હોય અથવા તેમ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હોય, તો ગુનાનું રહસ્ય જટિલ બની જાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં, કાયદો તેને ગુનો માને છે. ભારતમાં, આવા ગુનાઓ અને તેમની સજાની જોગવાઈઓ હવે ભારતીય દંડ સંહિતા, બીએનએસ 2023 દ્વારા સંચાલિત થાય છે.
ગુનો થયા પછી પુરાવાનો નાશ કરવો, આરોપીને બચાવવા માટે હકીકતો છુપાવવી, અથવા તપાસને ગેરમાર્ગે દોરવા માટે ખોટી માહિતી પૂરી પાડવી એ પણ કાયદા હેઠળ અલગ ગુના છે. જો કે, કઈ કલમ હેઠળ કેસ દાખલ કરવામાં આવશે તે ઘટનાની હકીકતો, આરોપીના ઇરાદા અને મૂળ ગુનાની પ્રકૃતિ પર આધાર રાખે છે.
ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC)માં, પુરાવા ગાયબ કરવાનો અર્થ ગુનાના પુરાવા ગાયબ કરવા અથવા ગુનેગારને બચાવવા માટે ખોટી માહિતી આપવી છે. IPCની કલમ 238 આને લાગુ પડે છે. આ કલમ ત્યારે લાગુ પડે છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ જાણે છે અથવા માને છે કે ગુનો થયો છે અને આરોપીને કાનૂની સજાથી બચાવવાના હેતુથી પુરાવા ગાયબ કરવાનું કારણ બને છે. આ જોગવાઈ જૂની IPC ની કલમ 201 જેવી જ બાબતોને આવરી લે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે જો ગુનો ગંભીર હોય, તો સજા પણ ગંભીર હોય છે. આનો અર્થ એ છે કે આ કલમ હેઠળની સજા મુખ્ય (મૂળ) ગુનાની ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે. જો કોઈ વ્યક્તિએ મૃત્યુદંડની સજાપાત્ર ગુનાના પુરાવાનો નાશ કર્યો હોય, તો આવા કિસ્સાઓમાં, મહત્તમ સજા 7 વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ, અથવા બંને છે.
વધુમાં, જો કોઈ વ્યક્તિએ આજીવન કેદ અથવા 10 વર્ષ સુધીની સજાપાત્ર ગુનાના પુરાવાનો નાશ કર્યો હોય, તો આવા કિસ્સાઓમાં, મહત્તમ સજા 3 વર્ષ સુધીની કેદ અને દંડ છે. BNS કલમો હેઠળ, 10 વર્ષથી ઓછી સજાપાત્ર ગુનાના પુરાવાનો નાશ કરવાની સજા મૂળ ગુના માટે મહત્તમ સજાના અથવા દંડ, અથવા થાય છે.
ફોજદારી કેસોમાં, ગુનેગારને બચાવવા માટે ખોટી માહિતી આપવી એ પણ ગુનો છે. ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (CrPC) ની કલમ 240 એવા ગુના વિશે માહિતી પૂરી પાડવા સાથે સંબંધિત છે જે વ્યક્તિ જાણે છે અથવા ખોટો માને છે. આ માટે સજા મહત્તમ બે વર્ષની જેલ, દંડ અથવા બંને છે. આ કલમ ખાસ કરીને ત્યારે સંબંધિત છે જ્યારે કોઈ વ્યક્તિને ગુના વિશે જાણકારી હોય પરંતુ જાણી જોઈને ખોટી માહિતી પૂરી પાડે છે.
આ ડિજિટલ યુગમાં, કાયદાએ આવી બાબતોને ધ્યાનમાં લીધી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ કોઈ ડોક્યુમેન્ટ અથવા ઇલેક્ટ્રોનિક રેકોર્ડ છુપાવે છે અથવા તેનો નાશ કરે છે જેને કોર્ટમાં અથવા કાનૂની કાર્યવાહીમાં પુરાવા તરીકે રજૂ કરવા માટે કાયદેસર રીતે જરૂરી છે, તો CrPC ની કલમ 241 લાગુ થઈ શકે છે.
BNS 2023 હેઠળ, કાયદો ગુનાના પુરાવાનો નાશ કરીને આરોપીને બચાવવાના પ્રયાસોને ગંભીરતાથી લે છે. સામાન્ય રીતે, આવા કિસ્સાઓમાં કલમ 238 સૌથી સુસંગત જોગવાઈ છે, જોકે કલમ 240 અથવા 241 પણ સંજોગોના આધારે લાગુ થઈ શકે છે.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
