કાનુની સવાલ : ભારતમાં વિરોધ કરી રહેલા વિદેશી નાગરિકો સામે કાયદાકીય નિયમો શું છે?
મુંબઈમાં CJP વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લીધા બાદ બોલિવૂડ અભિનેતા ઇમરાન ખાનને 28 ઓક્ટોબર, 2026 સુધીમાં ભારત છોડવાની નોટિસ મળી હોવાના અહેવાલ છે. એવું કહેવાય છે કે તેમની પાસે ભારતીય નાગરિકતા નથી, છતાં કાયદા દ્વારા પ્રતિબંધ હોવા છતાં તેમણે દેશમાં વિરોધ પ્રદર્શનોમાં ભાગ લીધો હતો.
મુંબઈના અગસ્ટ ક્રાંતિ મેદાનમાં 10 ઓક્ટોમ્બર 2026ન રોજ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માંગણી સાથે CJP વિરોધ પ્રદર્શનમાં જોડાયા બાદ બોલિવૂડ અભિનેતા ઇમરાન ખાનની અટકાયત કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ અન્ય પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ ફરિયાદ દાખલ કરવામાં આવી હતી.
બોલિવૂડ અભિનેતા ઇમરાન ખાનને 28 ઓક્ટોબર, 2026 સુધીમાં ભારત છોડવાની નોટિસ મળી હોવાના અહેવાલ છે. ઈમરાન ખાનની પાસે ભારતની નાગરિકતા નથી. ભારતીય OCI કાર્ડધારક છે. તેમ છતાં તે દેશમાં ચાલી રહેલા પ્રદર્શનનો ભાગ બન્યો હતો. આના માટે ભારતીય કાનુનમાં ચોખ્ખી ના છે.
તો ચાલો જાણીએ બીએનએસની કઈ કલમ પ્રદર્શન સંબંધિત અને વિદેશી નાગરિકોને ભારત છોડવા માટે કયો કાયદો વિદેશી નાગરિકને ભારત છોડવા માટે ફરજ પાડવાનો અધિકાર આપે છે?
મીડિયા રિપોર્ટ મુજબ ઈમરા ખાન અમેરિકી નાગરિક છે. તેની પાસે ઓવરસીઝ સિટિઝન ઓફ ઈન્ડિયા (OCI) કાર્ડ છે. આ મામલે સૌથી મહત્વનો કાનુની સવાલ એ છે કે, શું કોઈ વિદેશી નાગરિકનું રાજનીતિક પ્રદર્શનમાં સામેલ થવું ગુનો છે. શું તેના માટે ભારતીય ન્યાય સંહિતા BNS 2023 હેઠળ દેશ છોડવાનો આદેશ આપ્યો છે.
ભારતીય નાગરિકોને બંધારણની કલમ 19(1)(a) અને 19(1)(b) હેઠળ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અને શાંતિપૂર્ણ રીતે અને હથિયારો વિના ભેગા થવાનો અધિકાર છે, પરંતુ આ મૂળભૂત અધિકારો ખાસ કરીને ભારતીય નાગરિકોને આપવામાં આવ્યા છે.
વિદેશી નાગરિકોને કલમ 19 હેઠળ સમાન નાગરિક-વિશિષ્ટ અધિકારો મળતા નથી, જોકે તેઓ બંધારણની કલમ 14 અને 21 જેવી જોગવાઈઓ દ્વારા સુરક્ષિત છે.
બીજી બાજુ, સત્તાવાર OCI નિયમો ચોક્કસ પ્રવૃત્તિઓ માટે ખાસ પરવાનગીની જોગવાઈ કરે છે, પરંતુ દરેક શાંતિપૂર્ણ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેવાને આપમેળે ફોજદારી ગુનો જાહેર કરી શકાતો નથી કારણ કે વ્યક્તિ વિદેશી નાગરિક છે.
અભિનેતા ઇમરાન ખાનના કિસ્સામાં, વિદેશી અધિનિયમ, 1946ની કલમ 3 અને નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955ની OCI જોગવાઈઓ, સંજોગોના આધારે, સંબંધિત હોઈ શકે છે.
નાગરિકતા અધિનિયમ, 1955ની કલમ 7D, કેન્દ્ર સરકારને ચોક્કસ સંજોગોમાં OCI કાર્ડધારકની નોંધણી રદ કરવાની સત્તા આપે છે. જેમાં છેતરપિંડી નોંધણી, બંધારણ પ્રત્યે અસંતોષની અભિવ્યક્તિ, કાયદાના ચોક્કસ ઉલ્લંઘનો અને ભારતના સાર્વભૌમત્વ, સુરક્ષા અથવા જાહેર હિતને લગતા ચોક્કસ આધારોનો સમાવેશ થાય છે.
અને OCI કાર્ડધારક હોવા છતાં, ઇમરાન ખાને CJP વિરોધમાં ભાગ લઈને બંધારણ અને ભારત સરકાર પ્રત્યે અસંતોષ વ્યક્ત કરવાનો ગુનો કર્યો છે. આ એક મુખ્ય કારણ હોઈ શકે છે.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
