કાનુની સવાલ : રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે અકસ્માત થાય તો કોનો વાંક? રાહદારીઓ અને વાહનચાલકોના અધિકારોને સમજો
રોડ ક્રોસિંગ અકસ્માતમાં ભૂલ હંમેશા રાહદારી કે ડ્રાઇવરને જવાબદાર ઠેરવવામાં આવતી નથી. કાયદો અકસ્માતના સંજોગો, ટ્રાફિક નિયમો, વાહનની ગતિ, રાહદારીની સ્થિતિ અને ડ્રાઇવરની બેદરકારી જેવા પરિબળોના આધારે જવાબદારી નક્કી કરે છે.
તમે સાંભળ્યું હશે કે, ધણી વખત એવા સમાચાર આવતા હોય છે કે, અકસ્માતમાં વાહન ચાલક અથવા રસ્તા પર જઈ રહેલી વ્યક્તિનું મૃત્યું થયુ છે. કેટલાક વખત એવા પણ સમાચાર આવતા હોય છે કે, વાહન ચાલકે રસ્તા પર જઈ રહેલા લોકોને ટક્કર મારી હતી. આ સમયે એવા સવાલ ઉભા થાય છે કે, આમાં ભૂલ કોની વાહન ચાલકની કે પછી રસ્તા પર જઈ રહેલા લોકોની ચાલો જાણીએ.
2017ના મોટર વાહન (ડ્રાઇવિંગ) નિયમો રાહદારીઓને રસ્તાને જરુરી ભાગ તરીકે માનવામાં આવ્યો છે. આ નિયમો અનુસાર, ડ્રાઇવરો અને વાહનમાં બેસેલા લોકોએ રાહદારીઓ, સાયકલ સવારો, બાળકો, વૃદ્ધો અને અપંગ લોકોની સલામતી પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ. જ્યાં રાહદારીઓ ક્રોસ કરી રહ્યા હોય અને ટ્રાફિક સિગ્નલ ન હોય ત્યાં ક્રોસિંગની નજીક પહોંચતી વખતે ડ્રાઇવરોએ તેમની ગતિ ઓછી કરવી જોઈએ.
ઝેબ્રા ક્રોસિંગ અથવા રાહદારી ક્રોસિંગ રાહદારીઓ માટે રસ્તો ક્રોસ કરવા માટે બનાવવામાં આવ્યા છે. ટ્રાફિક નિયમો અનુસાર, વાહનચાલકોએ રાહદારી ક્રોસિંગ નજીક ખાસ સાવધાની રાખવી જોઈએ. ટ્રાફિક સિગ્નલો પર પણ, વાહનો રાહદારી ક્રોસિંગ પાર કરતા પહેલા રોકવા જોઈએ.
માર્ગ અકસ્માત પછીનો નિર્ણય ફક્ત રાહદારી ક્યાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો તેના પર આધારિત નથી. તપાસમાં ઘણા પરિબળો ધ્યાનમાં લેવામાં આવે છે, જેમાં રાહદારી ક્યાંથી પસાર થઈ રહ્યો હતો, રાહદારી ક્રોસિંગ હતું કે સિગ્નલ હતું, વાહન કેટલી ઝડપથી ચાલી રહ્યું હતું અને ડ્રાઇવર પાસે અકસ્માત અટકાવવા અથવા વાહનને નિયંત્રિત કરવા માટે પૂરતો સમય હતો કે કેમ તે સામેલ છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જો બેદરકારી ફક્ત ડ્રાઇવર તરફથી જ નહીં, પરંતુ રાહતદારી તરફથી પણ જોવા મળે છે, તો કોર્ટ સમગ્ર કેસના તથ્યોના આધારે જવાબદારી નક્કી કરી શકે છે. તેથી, અગાઉથી એવું માની શકાય નહીં કે ભૂલ ફક્ત ડ્રાઇવરની હતી કે રાહદારીની. ઝેબ્રા ક્રોસિંગ જેવા સ્થળોએ ડ્રાઇવરોની સાવધાની અકસ્માત તપાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ બની શકે છે.
જો તપાસમાં જાણવા મળે કે ,ડ્રાઇવરે બેદરકારીથી અથવા બેફામ અને ખતરનાક રીતે વાહન ચલાવ્યું હતું, જેનાથી કોઈના જીવનને જોખમ થઈ શકે છે અથવા ઈજા થઈ શકે છે, તો ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (BNDC) ની કલમ 281 હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આ કલમ બેદરકારીપૂર્વક વાહન ચલાવવાને ગુનાહિત બનાવે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિનું મૃત્યુ ડ્રાઇવરની બેદરકારીને કારણે થાય છે અને કેસ ગુનાહિત હત્યાનો નથી, તો ફોજદારી કાર્યવાહી સંહિતા (BNDC) ની કલમ 106(1) હેઠળ કાર્યવાહી થઈ શકે છે. આમાં પાંચ વર્ષ સુધીની જેલ અને દંડની જોગવાઈ છે.
મોટર વાહન અધિનિયમની કલમ 134 હેઠળ, અકસ્માતના પરિણામે કોઈ વ્યક્તિને ઈજા થાય અથવા મિલકતને નુકસાન થાય, તો વાહનના ડ્રાઇવર અથવા ઇન્ચાર્જ વ્યક્તિ ઘાયલ વ્યક્તિને તાત્કાલિક તબીબી સહાય પૂરી પાડવા માટે તમામ વાજબી પગલાં લેવા માટે જવાબદાર છે, જેમાં જો જરૂરી હોય તો, તેમને નજીકના ડૉક્ટર અથવા હોસ્પિટલમાં લઈ જવાનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે પોલીસને વિનંતી કરેલી માહિતી પૂરી પાડવાની અને ઘટનાની જાણ શક્ય તેટલી વહેલી તકે, 24 કલાકની અંદર નજીકના પોલીસ સ્ટેશનમાં કરવાની પણ ફરજ પાડવામાં આવે છે.
આવી સ્થિતિમાં, એવું કહેવું યોગ્ય નથી કે રસ્તો ક્રોસ કરતી વખતે અકસ્માતમાં, રાહદારી હંમેશા દોષિત હોય છે અથવા ડ્રાઇવર દોષિત હોય છે. કાયદો બંને પક્ષોના વર્તન અને અકસ્માતની પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લે છે. રાહદારીઓએ સુરક્ષિત રીતે રસ્તો ક્રોસ કરવો જોઈએ, જ્યારે વાહનના ડ્રાઇવરે રાહદારીઓની સલામતી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ખાસ કાળજી લેવાની જવાબદારી છે. આવા માર્ગ અકસ્માતોમાં, ઘટનાસ્થળે પુરાવા, ટ્રાફિક નિયમો અને સમગ્ર ઘટનાની તપાસના આધારે નિર્ણય લેવામાં આવે છે.
નોંધ : અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી ફક્ત આપની જાણકારી માટે છે. કોઈ પણ ઈલાજ કરતાં પહેલા કે,અમલમાં લેતા પહેલા નિષ્ણાતોની સલાહ લેવી જરુરી છે. ( all photo:canva)
