કાનુની સવાલ : શું સરકાર ભારતમાં કોઈપણ એપ પર પ્રતિબંધ મૂકી શકે? જો હાં તો… કેવી રીતે અને કયા કાયદા હેઠળ?
કેન્દ્ર સરકારે NEET-UG પરીક્ષાને કારણે ટેલિગ્રામને અસ્થાયી રૂપે બ્લોક કરી દીધું હતું. ટેલિગ્રામે હવે સરકારના નિર્ણયને કોર્ટમાં પડકાર્યો છે. ટેલિગ્રામ એપના ફાઉન્ડર અને સીઈઓ પાવેલ ડ્યુરોવે ગંભીર આરોપ લગાવ્યો છે. તો ચાલો જાણીએ કાનુન શું કહે છે.
ટેલિગ્રામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે,આવા અનેક પ્લેટફોર્મ છે. જ્યાંથી આવી વસ્તુઓ શેર કરવી શકય છે. તો પછી પ્રતિબંધ માત્ર ટેલિગ્રામ પર કેમ લગાવવામાં આવ્યો ?
ટેલિગ્રામે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે,આવા અનેક પ્લેટફોર્મ છે. જ્યાંથી આવી વસ્તુઓ શેર કરવી શકય છે. તો પછી પ્રતિબંધ માત્ર ટેલિગ્રામ પર કેમ લગાવવામાં આવ્યો ?
ટેલિગ્રામ એપના ફાઉન્ડર અને સીઈઓ પાવેલ ડ્યુરોવે ગંભીર આરોપ લગાવ્યા છે. તેમનો દાવો છે કે, ટેલિગ્રામ કંપની રિલાયન્સ ઈન્ડસ્ટ્રી અમારા એપ્લિકેશન કનેક્ટિવિટીમાં દખલગીરી કરી રહી છે. આ માત્ર ભારત સુધી સીમિત નથી. અનેક દેશમાં યુઝર્સને આની અસરનો સામનો કર્યો છે. તો ચાલો જાણીએ કે, શું સરકાર કોઈ પણ એપને ભારતમાં બંધ કરી શકે અને ક્યા કાનુન હેઠળ બંધ કરી શકે? આની આખી પ્રોસેસ શું છે. ચાલો જાણીએ.
સુપ્રીમ કોર્ટના એડવોકેટ અશ્વિની કુમાર દુબે કહે છે કે, ભારતમાં વેબસાઇટ્સ, એપ્સ અથવા ઓનલાઈન સામગ્રીને બ્લોક કરવા માટેનો પ્રાથમિક કાયદો માહિતી ટેકનોલોજી અધિનિયમ, 2000 છે. તેને સામાન્ય રીતે IT એક્ટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ કાયદાની કલમ 69A સરકારને ઓનલાઈન સામગ્રી અથવા પ્લેટફોર્મની ઍક્સેસને બ્લોક કરવાની સત્તા આપે છે. આ કાયદા હેઠળ, કેન્દ્ર સરકાર કોઈપણ વેબસાઇટ, એપ, લિંક, ચેનલ અથવા ઓનલાઈન માહિતીને બ્લોક કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. જો કે, આ સત્તા સંપૂર્ણ નથી. સરકારે તેનો ઉપયોગ ફક્ત કાનૂની આધારો પર જ કરવાનો હોય છે.
આઈટી એક્ટની 69એ હેઠળ સરકાર ત્યારે સામગ્રી કે એપ બ્લોક કરી શકે, જ્યારે તેને લાગે કે, આવું કરવું જરુરી છે. આ પગલું ભારતની સંપ્રભુતા અને અખંડતાની રક્ષા માટે છે. દેશની સુરક્ષા માટે અન્ય દેશો સાથે સારા સંબંધો બનાવી રાખવા માટે સાર્વજનિક વ્યવસ્થા બનાવી રાખવા માટે આવા કોઈ પણ ગુનાને રોકવા માટે પગલું ભરવામાં આવે છે.
NEET-UG જેવા કિસ્સામાં, સરકાર સામાન્ય રીતે જાહેર વ્યવસ્થા, પરીક્ષાની નિષ્પક્ષતા અને છેતરપિંડી અટકાવવા જેવા આધારો ટાંકી શકે છે. જો કોઈ એપ પર નકલી પેપર લીક, છેતરપિંડી અથવા છેતરપિંડી કરતી ગેંગ સક્રિય હોય, તો સરકાર કાર્યવાહી કરી શકે છે.
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, ભારતમાં સરકાર કોઈપણ એપને બ્લોક કરી શકે છે, પરંતુ આ કાર્યવાહી કાયદા અને પ્રક્રિયા અનુસાર થવી જોઈએ. IT એક્ટની કલમ 69A અને બ્લોકિંગ રૂલ્સ 2009 સરકારને આ બાબતમાં સત્તા આપે છે.
ટેલિગ્રામ પરનો કામચલાઉ પ્રતિબંધ પરીક્ષા સુરક્ષા અને ડિજિટલ સ્વતંત્રતા વચ્ચેના સંતુલનનું ઉદાહરણ આપે છે. જો સરકારનો ધ્યેય પેપર લીક અને છેતરપિંડી અટકાવવાનો હોય, તો તે કાયદેસર હોઈ શકે છે. ડિજિટલ યુગમાં, સુરક્ષા આવશ્યક છે, જેમ કે નાગરિક અધિકારો. સાચો રસ્તો બંને વચ્ચે સંતુલન જાળવવામાં રહેલો છે.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
