History of city name : ઇડરના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા
ઇડર ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલું એક પ્રાચીન અને સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ નગર છે. આ શહેર તેની હસ્તકલા માટે પ્રસિદ્ધ છે, ખાસ કરીને હાથથી બનેલા લાકડાના રમકડાં અને ટાઇલ્સ માટે. ઉપરાંત, અહીંના સુંદર મંદિરો, ટેકરીઓ પર સ્થિત ઐતિહાસિક સ્મારકો અને અનોખું સ્થાપત્ય ઇડરની વિશિષ્ટ ઓળખ છે. ઇડર અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં સ્થિત છે, જે તેને પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી પણ સમૃદ્ધ બનાવે છે.
ઇડરનો પ્રાચીન ઉલ્લેખ “ઇલ્વાદુર્ગ” તરીકે થાય છે, જેનો અર્થ “ઇલ્વાનો કિલ્લો” એવો થાય છે. સમયના પ્રવાહ સાથે તેનું નામ બદલાઈને “ઇડર” તરીકે પ્રચલિત થયું. પદ્મ પુરાણ તથા મહાભારત જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પણ આ સ્થળને “ઇલા” નામથી ઓળખવામાં આવ્યું છે, જે તેના ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વને દર્શાવે છે. (Credits: - Gujarat Tourism)
પરંપરાગત માન્યતાઓ મુજબ, ઇડરનું અસ્તિત્વ અત્યંત પ્રાચીન સમયથી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે ભૂતકાળનાચક્ર યુગમાં પણ આ નગર જાણીતા સ્થાન તરીકે વિકસેલું હતું. વર્તમાન ચક્રમાં, વિક્રમ યુગ શરૂ થવાના પહેલાં, અહીં સુપ્રસિદ્ધ રાજા વેણી વચ્છ રાજ શાસન કરતા હતા. તેમના શાસન દરમિયાન ઇડરની ટેકરી પરનો કિલ્લો અને વિવિધ જળાશયોનું નિર્માણ થયું હતું. રાજાની રાણી નાગપુત્રી તરીકે જાણીતી હતી, જે પાતાળ લોકના સર્પરાજાની પુત્રી હતી. દંતકથાઓ મુજબ, જ્યારે રાણીને માનવજીવનની નશ્વરતા વિશે જ્ઞાન થયું, ત્યારે તેણી અને તેના પતિએ આ ભૂલોકથી વિદાય લીધી હતી.
ઇડર રાજ્ય એક પ્રાચીન રજવાડું હતું, જેની સ્થાપના ઈ.સ. 1257માં રાવ સોનાગે કરી હતી. આ રજવાડા પર શાસન કરનાર વંશ રાઠોડ રાજપૂતોનો હતો. ઇડરની ગાદી માટેના ઉત્તરાધિકારના વિવાદ દરમિયાન, ગુજરાતના સુલતાન મુઝફ્ફર શાહ અને મેવાડના રાણા સાંગા બંનેએ અલગ-અલગ દાવેદારોને સમર્થન આપ્યું હતું. ઈ.સ. 1520માં રાણા સાંગાએ રાયમલને ઇડરનો શાસક બનાવ્યા, જ્યારે સુલતાન મુઝફ્ફર શાહે ભારમલને ગાદી પર બેસાડવા સૈન્ય મોકલ્યું. (Credits: - Wikipedia)
રાણા સાંગાએ પોતે ઇડર પહોંચી સુલતાનની સેનાને પરાજિત કરી. આ વિજય પછી મેવાડની સેનાએ અહમદનગર અને વિસનગર જેવા શહેરોમાં લૂંટ ચલાવી અને સુલતાનની સેનાને અમદાવાદ સુધી પીછો કર્યો. આ રજવાડા પર રાઠોડ વંશના રાજાઓએ કુલ 12 પેઢીઓ સુધી શાસન કર્યું. અંતે ઈ.સ. 1656માં, મુરાદ બક્ષના નેતૃત્વ હેઠળ મુઘલોએ રાઠોડોને હરાવ્યા અને ત્યારબાદ ઇડર રાજ્ય મુઘલ સામ્રાજ્યના ગુજરાત પ્રાંતનો એક ભાગ બની ગયું. (Credits: - Wikipedia)
ઈ.સ. 1729માં, જોધપુરના મહારાજાના ભાઈ આનંદસિંહ અને રાયસિંહે ઇડર રાજ્ય પર બળપૂર્વક કબજો કર્યો. તેમના શાસન દરમિયાન તેમણે ઇડર ઉપરાંત અહમદનગર, મોરાસા, હરસોલ, પ્રાંતિજ અને વિજાપુર જેવા વિસ્તારોને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લાવ્યા, જ્યારે પાંચ અન્ય જિલ્લાઓને તેમણે પોતાના રાજ્યના સહાયક પ્રદેશ તરીકે જોડ્યા. (Credits: - Gujarat Tourism)
ઈ.સ. 1753માં, દામાજી ગાયકવાડના નેતૃત્વ હેઠળ મરાઠા સેનાએ આ પ્રદેશ પર આક્રમણ કર્યું, જેમાં આનંદસિંહ યુદ્ધ દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યા. ભાઈના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા બાદ, રાયસિંહે સૈન્ય ભેગું કરીને ફરીથી ઇડર પર કબજો મેળવ્યો અને આનંદસિંહના પુત્રને ગાદી પર બેસાડી પોતે વાલી તરીકે કાર્ય સંભાળ્યું. પછી ઈ.સ. 1766માં રાયસિંહના અવસાન પછી, મરાઠાઓએ ફરી એકવાર ઇડર રાજ્ય પર દબાણ વધાર્યું. આ પરિસ્થિતિમાં, આનંદસિંહના પુત્ર રાવ સિઓસિંહે રાજકીય સમજૂતી હેઠળ અનેક વિસ્તારો ગાયકવાડને સોંપવાનો નિર્ણય લીધો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Gujarat Tourism)
Published On - 8:21 pm, Thu, 2 October 25
