શું તમે જાણો છો કે ટ્રેનમાં જનરેટર શું કામ લગાવવામાં આવે છે ? ચાલો જાણીએ
રેલવેનો મુખ્ય ધ્યેય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે મુસાફરોને તેમની મુસાફરી દરમિયાન કોઈ અસુવિધા ન થાય. આ જ હેતુથી ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનોમાં ખાસ જનરેટર કાર (Power Car) લગાવવામાં આવે છે. ચાલો જાણીએ કે તેનો મુખ્ય ઉપયોગ શું છે.
પાટા ઉપરથી પસાર થતા જાડા વાયર, એન્જિન સાથે જોડાયેલ પેન્ટોગ્રાફ અને ઝડપથી ચાલતી ટ્રેન... આ બધું સ્પષ્ટ લાગે છે કે ટ્રેન સીધી વીજળી પર ચાલી રહી છે, પરંતુ પછી પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે: જ્યારે ઉપરથી હજારો વોલ્ટ વીજળી પૂરી પાડવામાં આવી રહી હોય, ત્યારે ટ્રેનની પાછળ જનરેટર કાર કેમ લગાવવામાં આવે છે? શું વીજ પુરવઠામાં કોઈ ખામી છે, કે તેની પાછળ કોઈ ચોક્કસ ટેકનિકલ કારણ છે? જવાબ જાણીને તમને નવાઈ લાગશે.
ભારતીય રેલવે દેશની જીવનરેખા તરીકે ઓળખાય છે. લાખો મુસાફરો દરરોજ ટ્રેન દ્વારા લાંબા અને ટૂંકા અંતરની મુસાફરી કરે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં, રેલવેમાં ઝડપથી વીજળીકરણ થયું છે, અને આજે, દેશભરના મોટાભાગના રૂટ પર ઇલેક્ટ્રિક લોકોમોટિવ દોડે છે.
આનાથી ટ્રેનોની ગતિમાં વધારો થયો છે, પરંતુ ડીઝલ પરની નિર્ભરતા ઘટાડીને પર્યાવરણને પણ નોંધપાત્ર ફાયદો થયો છે. ઇલેક્ટ્રિક ટ્રેનો પાટા ઉપર ઓવરહેડ વાયર દ્વારા સંચાલિત થાય છે. આ વાયરો આશરે 25,000 વોલ્ટ (25 kV) AC કરંટ વહન કરે છે.
એન્જિન પર લગાવેલ પેન્ટોગ્રાફ આ વાયરો સાથે જોડાય છે અને એન્જિનમાં વીજળીનું પ્રસારણ કરે છે. એન્જિનમાં રહેલ ટ્રાન્સફોર્મર પછી જરૂર મુજબ આ ઉચ્ચ વોલ્ટેજ ઘટાડે છે અને તેને મોટર્સને રોટેટ કરી આગળ વધરે છે અને ટ્રેનને ચલાવે છે.
અહીં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે જો એન્જિન આટલી બધી શક્તિ મેળવતું હોય, તો ટ્રેનના પાછળના ભાગમાં જનરેટર કાર શા માટે જોડાયેલી હોય છે? જ્યારે ઓવરહેડ વાયરમાંથી વીજળીનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ટ્રેનને પાવર આપવા માટે થાય છે, ત્યારે ટ્રેનની અંદર પણ નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં વીજળીની જરૂર પડે છે.
એસી કોચ, લાઇટ, પંખા, મોબાઇલ ચાર્જિંગ પોઈન્ટ, પેન્ટ્રી કાર, પાણીની મોટર અને અન્ય સિસ્ટમો સતત વીજળીની માંગ કરે છે. લાંબા અંતરની ટ્રેનો, ખાસ કરીને રાજધાની, શતાબ્દી, દુરંતો, તેજસ અને ગરીબ રથમાં એસી કોચની સંખ્યા વધુ હોય છે.
આવી સ્થિતિમાં, ફક્ત ઓવરહેડ પાવર સપ્લાય પર આધાર રાખવો જોખમી બની શકે છે. તેથી, રેલ્વે કોચમાં સતત વીજળીનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરવા માટે જનરેટર કાર જોડવામા આવે છે. જનરેટર કારનું પ્રાથમિક કાર્ય વીજળીનું સંચાલન કરવાનું છે.
જો ઓવરહેડ સપ્લાયમાં સમસ્યા હોય, વોલ્ટેજમાં વધઘટ થાય, અથવા ટ્રેન એવા ભાગમાં પ્રવેશ કરે જ્યાં વીજળી કામચલાઉ રીતે બંધ હોય, તો જનરેટર તરત જ કામ સંભાળી લે છે. આ મુસાફરોને અંધારા, એસી નિષ્ફળતા અથવા અન્ય અસુવિધાઓનો અનુભવ કરવાથી બચાવે છે.
