હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં સંકટ છતાં પેટ્રોલ-ડીઝલ કેમ સરળતાથી મળી રહ્યા છે ! પરંતુ LPG પર જ કેમ આવી મુશ્કેલી ? જાણો સંપૂર્ણ કારણ
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં વધતા તણાવના કારણે ભારતના LPG પુરવઠા પર પ્રભાવ પડ્યો છે, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર અસર ઓછી રહી છે
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરજવર અટકવાથી સૌથી વધુ અસર LPG સપ્લાય પર કેમ પડી, જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પર તાત્કાલિક અસર ઓછી જોવા મળી તે પાછળ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પરિબળો જવાબદાર છે. વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠાની વ્યવસ્થા, પરિવહન માર્ગો અને સ્ટોક મેનેજમેન્ટ જેવી બાબતોને કારણે આ તફાવત સર્જાયો છે. નીચે આપેલ રિપોર્ટમાં આ તમામ મુદ્દાઓને સરળ અને વિગતવાર રીતે સમજાવવામાં આવ્યા છે.
મધ્ય પૂર્વ વિસ્તારમાં વધતા સંઘર્ષના કારણે ભારતની LPG સપ્લાય ચેઇન પર સ્પષ્ટ અસર જોવા મળી રહી છે. ઘણા શહેરોમાં ગેસ એજન્સીઓ પાસે સિલિન્ડર મેળવવા માટે લોકોની લાંબી લાઈનો લાગી રહી છે. કેટલીક જગ્યાએ હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટને પણ ગેસની અછતને કારણે તાત્કાલિક બંધ રાખવા પડ્યા છે, જ્યારે ઘરેલુ ગ્રાહકોને નવા સિલિન્ડર માટે વધુ સમય સુધી રાહ જોવી પડી રહી છે. આવી સ્થિતિ કેમ ઊભી થઈ છે અને શું હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરજવર અટકવી જ તેની પાછળનું એકમાત્ર કારણ છે કે પછી અન્ય પરિબળો પણ જવાબદાર છે તે સમજવું મહત્વનું છે. ( Credits: Getty Images )
યુદ્ધને કારણે આ મહત્વપૂર્ણ સમુદ્રી માર્ગ પર પરિવહન પ્રભાવિત થયું છે. વિશ્વની લગભગ 20% ઊર્જા સપ્લાય આ માર્ગથી પસાર થાય છે અને મધ્ય પૂર્વ દેશો તેલ-ગેસના મોટા નિકાસકાર છે. ભારત પણ આ રસ્તાથી LPG, LNG અને ક્રૂડ ઓઈલનું મોટું પ્રમાણ આયાત કરે છે, જે કુલ આયાતનો અડધાથી વધુ ભાગ બને છે. છતાં પણ પ્રશ્ન એ ઉભો થાય છે કે જ્યારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે અને તેમના ભાવમાં મોટો ફેરફાર નથી, ત્યારે માત્ર LPG પર જ વધુ દબાણ અને અછત કેમ જોવા મળી રહી છે. ( Credits: AI Generated )
9 માર્ચ પછી LPG સિલિન્ડરને લઈને લોકોમાં ચિંતા અને ગભરાટ વધતો જોવા મળ્યો છે. 12 માર્ચથી કેટલીક જગ્યાએ CNG, પેટ્રોલ અને ડીઝલ પંપ પર લાંબી લાઈનો પણ જોવા મળી, જોકે આવા બનાવો ઘણી જગ્યાએ સામાન્ય નથી. સરકાર તરફથી જણાવાયું છે કે દેશમાં પેટ્રોલિયમ ઇંધણનો પૂરતો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે અને તેમાંથી પેટ્રોલ અને ડીઝલનું ઉત્પાદન નિયમિત રીતે ચાલી રહ્યું છે. ( Credits: AI Generated )
LPG અંગે સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ઘરેલુ ગેસ સપ્લાય બંધ થવાની કોઈ શક્યતા નથી. રસ્તાઓ પર જોવા મળતી લાંબી લાઈનો, ધક્કામુક્કી અને ડિલિવરીમાં થતો વિલંબ મુખ્યત્વે અચાનક વધેલી માંગ અને લોકોમાં ફેલાયેલા ભયને કારણે છે. પરિસ્થિતિ સંભાળવા માટે સરકારે ઘરેલુ ગ્રાહકોને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપી છે અને વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટેના LPG સિલિન્ડરનું વેચાણ તાત્કાલિક બંધ કર્યું છે. સાથે જ કાળા બજારમાં ગેસના વધેલા ભાવને કારણે ઘણા રેસ્ટોરન્ટોને કામ બંધ રાખવું પડ્યું છે. ( Credits: pti )
પર્શિયન ગલ્ફ વિસ્તારમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં અવરજવર પર તણાવ વધતા તેની સીધી અસર સૌથી પહેલાં LPG સપ્લાય પર જોવા મળી. પરિણામે પેટ્રોલ પંપ કે ખાનગી વાહનો કરતાં પહેલા ઘરેલુ રસોડાઓમાં ગેસની ઉપલબ્ધતા પર વધુ દબાણ અનુભવાયું. ( Credits: pti )
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય મુજબ ભારતમાં દર વર્ષે લગભગ 31 મિલિયન ટનથી વધુ LPG વપરાય છે. દેશનું સ્થાનિક ઉત્પાદન આ માંગનો અડધો ભાગ પણ પૂરો કરી શકતું નથી, તેથી બાકીની જરૂરિયાત સાઉદી અરેબિયા, કતાર, યુએઈ અને કુવૈત જેવા ગલ્ફ દેશોથી આયાત કરવામાં આવે છે. આ ગેસ લઈને આવતા મોટા ભાગના જહાજો ભારત પહોંચતા પહેલા હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થાય છે. અંદાજ મુજબ ભારતમાં આવતું લગભગ 80–90% LPG આ જ માર્ગથી આવે છે. ( Credits: pti )
ભારત કાચા તેલની આયાત માટે 40થી વધુ દેશો પર નિર્ભર છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો સપ્લાયર બન્યો છે, જ્યારે ત્યારબાદ ઇરાક અને સાઉદી અરેબિયા આવે છે. રશિયાથી આવતું મોટાભાગનું તેલ એવા સમુદ્રી માર્ગોથી આવે છે જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા નથી. પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીના જણાવ્યા મુજબ હવે ભારતની લગભગ 70% કાચા તેલની આયાત એવા સ્ત્રોતોમાંથી આવે છે જે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર આધારિત નથી. ( Credits: AI Generated )
એક અહેવાલ મુજબ અમેરિકાએ દરિયામાં અટવાયેલા તેલના કાર્ગો ખરીદવા માટે 30 દિવસની છૂટ આપ્યા બાદ ભારતે રશિયાથી લગભગ 30 મિલિયન બેરલ ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદ્યું છે. આ ક્રૂડ ઓઈલ ભારતમાં પહોંચ્યા પછી રિફાઇનરીઓમાં તેને પેટ્રોલ, ડીઝલ અને અન્ય ઇંધણમાં બદલવામાં આવે છે. દેશમાં રિફાઇનિંગ ક્ષમતા સ્થાનિક માંગ કરતાં વધુ હોવાથી સપ્લાયમાં ફેરફાર થાય ત્યારે ઉત્પાદનને સરળતાથી સમાયોજિત કરી શકાય છે. ( Credits: AI Generated )
ભારત અચાનક સપ્લાયમાં ખલેલ પડે ત્યારે ઉપયોગ માટે વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ ભંડાર પણ રાખે છે. આ ક્રૂડ ઓઈલ ભૂગર્ભ સંગ્રહસ્થાનોમાં રાખવામાં આવે છે, જે વિશાખાપટ્ટનમ, મેંગલોર અને પાદુરમાં આવેલા છે. તેલ કંપનીઓના વ્યાવસાયિક સ્ટોક સાથે મળીને આ જથ્થો દેશની જરૂરિયાતને અનેક અઠવાડિયા સુધી પૂરી કરી શકે છે. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.) ( Credits: AI Generated )
Published On - 2:25 pm, Sun, 15 March 26
