Health : ધ્યાન રાખજો.. આવા હોર્મોનલ ઇમબેલેન્સને ભૂલથી ઇગ્નોર ન કરતાં, વધશે મુશ્કેલી
હોર્મોન્સ આપણા શરીરના લગભગ દરેક કાર્યને નિયંત્રિત કરે છે. હોર્મોનલ અસંતુલન અનેક સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે, જેના પ્રારંભિક સંકેતો ઓળખવા બહુ જરૂરી છે. ચાલો ડૉ. સલોની ચઢ્ઢા પાસેથી આ વિશે વધુ જાણીએ.
હોર્મોન્સ એ શરીરમાં ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક સંદેશવાહક છે, જે લોહીના પ્રવાહ દ્વારા સમગ્ર શરીરમાં સંદેશા પહોંચાડે છે. તેઓ મૂડ, ઊર્જા, ચયાપચય, ઊંઘ, ભૂખ, માસિક ધર્મ, પ્રજનન સ્વાસ્થ્ય અને શારીરિક વિકાસને નિયંત્રિત કરે છે. જ્યારે કોઈ કારણસર હોર્મોન્સનું સ્તર બહુ વધી જાય અથવા ઘટી જાય, ત્યારે તેને હોર્મોનલ અસંતુલન કહેવાય છે. આ ફેરફારોનું પ્રભાવ ધીમે ધીમે દેખાય છે, અને ઘણા લોકો તેને સામાન્ય થાક અથવા તણાવ સમજીને અવગણે છે. જો કે, સમયસર ધ્યાન ન અપાય તો વજનમાં વધારો, અનિયમિત માસિક સ્રાવ, ત્વચા સમસ્યાઓ અને માનસિક ઉતાર ચઢાવ જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે.
હોર્મોનલ અસંતુલન પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. જીવનશૈલીમાં ગડબડ તેનો સૌથી મોટો પરિબળ છે. ખરાબ ખોરાક, ઊંઘનો અભાવ, સતત તણાવ, ગર્ભાવસ્થા, PCOS, મેનોપોઝ અને થાઇરોઇડ જેવી સમસ્યાઓ પણ હોર્મોન્સને અસંતુલિત કરી શકે છે. વધુ પડતું જંક ફૂડ, ખાંડવાળો ખોરાક, ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ, સ્થૂળતા, ઇન્ફ્લેમેશન, વધુ દવાઓ, વધારે કેફીન અથવા આલ્કોહોલ, અનિયમિત દિનચર્યા આ બધું હોર્મોનલ સિસ્ટમને અસર કરે છે. પ્લાસ્ટિકમાં મળતા BPA જેવા પર્યાવરણીય રસાયણો પણ શરીરના અંતઃસ્ત્રાવી તંત્રને અસર કરે છે.
RML હોસ્પિટલની આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર ડૉ. સલોની ચઢ્ઢા કહે છે કે હોર્મોનલ ફેરફારો અનેક પ્રકારના લક્ષણો પેદા કરી શકે છે. સૌથી સામાન્ય લક્ષણ છે સતત થાક, ભલે ઊંઘ પૂરતી લેવાઈ હોય. અચાનક વજન વધવું અથવા ઘટાડો પણ એક મહત્વપૂર્ણ સંકેત છે. સ્ત્રીઓમાં અનિયમિત માસિક સ્રાવ, ખીલમાં વધારો, વાળ ખરવા અથવા અનિચ્છનીય વાળ વધવું. આ બધું હોર્મોનલ સમસ્યાનું પરિણામ હોઈ શકે છે.
મૂડ સ્વિંગ, ચીડિયાપણું, ચિંતા, ડિપ્રેશન જેવી ભાવનાત્મક સમસ્યાઓ પણ હોર્મોન્સ સાથે સંબંધિત હોઈ શકે છે. અનિદ્રા, વધારે ઊંઘ આવવી, ભૂખમાં અચાનક ફેરફાર, પાચન સમસ્યાઓ, ચહેરા પર સોજો, વારંવાર માથાનો દુખાવો અને કામવાસનામાં ઘટાડો પણ મહત્વના લક્ષણો છે. જો આ લક્ષણો લાંબા સમય સુધી રહે, તો નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
સંતુલિત આહાર, પૂરતી ઊંઘ, નિયમિત કસરત અને તણાવ ઘટાડવા માટેની પ્રવૃત્તિઓ હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે. સાથે જ ખાંડનું સેવન ઓછું કરવું, વધુ પાણી પીવું અને સ્વસ્થ દિનચર્યા અપનાવવી પણ ખૂબ ફાયદાકારક છે.
Published On - 3:48 pm, Sat, 22 November 25
