30 વર્ષનો રેકોર્ડ તૂટ્યો! સોના પર આવ્યો સૌથી ‘મોટો રિપોર્ટ’, કિંમતોમાં હવે જોવા મળી શકે છે ‘ખાસ હલચલ’
સોનાના બજારમાં એક એવી ઘટના ઘટી છે કે, જેણે છેલ્લા 3 દાયકાના તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા છે. એપ્રિલ મહિનામાં ભારતની સોનાની આયાતમાં એટલો મોટો ઘટાડો થયો છે કે, જેની કોઈએ કલ્પના પણ નહોતી કરી. આખરે એવું તે શું થયું કે, બેંકોએ અચાનક સોનાની આયાત અટકાવી દીધી?
ભારતની સોનાની આયાત એપ્રિલમાં લગભગ 30 વર્ષના નીચલા સ્તરે ઘટીને આશરે 15 ટન રહેવાની શક્યતા છે, કારણ કે સ્થાનિક બેંકો પર અચાનક લાદવામાં આવેલા ટેક્સની અસર પડી છે. કિટકોના જણાવ્યા અનુસાર, ઉદ્યોગ અને સરકારી સૂત્રો પાસેથી આ માહિતી મળી છે. ભારતમાં રિફાઈન્ડ સોનાની મોટાભાગની આયાત બેંકો દ્વારા કરવામાં આવે છે પરંતુ ભારતીય કસ્ટમ્સ દ્વારા ધાતુ પર 3 ટકા ઇન્ટિગ્રેટેડ ગુડ્સ એન્ડ સર્વિસ ટેક્સ (IGST) ની માંગ શરૂ થયા પછી બેંકોએ શિપમેન્ટ સંપૂર્ણપણે અટકાવી દીધા છે. આ માહિતી ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશનના સચિવ સુરેન્દ્ર મહેતાએ આપી હતી.
વર્ષ 2017માં જ્યારે ભારતે IGST અપનાવ્યો હતો, ત્યારે સોનું આયાત કરતી બેંકોને આ 3 ટકા શુલ્કમાંથી રાહત આપવામાં આવી હતી. જો કે, હવે બેંકો પર આ ટેક્સ લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે, જે ત્યારે થયું જ્યારે બેંકોને બુલિયન આયાતની મંજૂરી આપતો ઔપચારિક સરકારી આદેશ જારી કરવામાં વિલંબ થયો, જેવું કે રોયટર્સે આ મહિનાની શરૂઆતમાં અહેવાલ આપ્યો હતો. એક સરકારી અધિકારીએ નામ ન આપવાની શરતે જણાવ્યું હતું કે, આ મહિને બેંકોએ કસ્ટમ્સમાંથી કોઈ સોનું ક્લિયર કર્યું નથી. તેમણે એ પણ જણાવ્યું કે, આયાતી સોનાનો થોડો જથ્થો ઇન્ડિયા ઇન્ટરનેશનલ બુલિયન એક્સચેન્જ દ્વારા ક્લિયર કરવામાં આવ્યો છે.
'ભારત' જે વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો સોનાનો ગ્રાહક છે, તેણે એપ્રિલ 2025 માં 35 ટન સોનું આયાત કર્યું હતું અને નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં સરેરાશ 60 ટન પ્રતિ માસ આયાત રહી હતી, જે માર્ચમાં પૂર્ણ થઈ. એપ્રિલનો 15 ટનનો આંકડો છેલ્લા લગભગ ત્રણ દાયકામાં સૌથી ઓછો છે, માત્ર વર્ષ 2020 ને બાદ કરતાં જ્યારે કોવિડ રોગચાળાને કારણે ભારતમાં જ્વેલરીની દુકાનો બંધ થઈ ગઈ હતી. સ્થાનિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આયાતમાં આ તીવ્ર ઘટાડો વૈશ્વિક સોનાના ભાવ પર અસર કરી શકે છે.
29 એપ્રિલના રોજ વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલે જણાવ્યું હતું કે, માર્ચ ક્વાર્ટરમાં ભારતની રોકાણ માંગ પ્રથમ વખત રેકોર્ડ સ્તરે જ્વેલરી વપરાશ કરતા વધી ગઈ છે, કારણ કે રોકાણકારો નબળા શેરબજારના વળતર વચ્ચે સોના તરફ વળ્યા છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના જણાવ્યા અનુસાર, વધતી જતી રોકાણ માંગે જ્વેલરીની ખરીદીમાં થયેલા ઘટાડાની આંશિક ભરપાઈ કરી જેનાથી કુલ માંગ સ્થિર રહી. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના ભારતીય કામગીરીના વડા સચિન જૈને રોયટર્સને જણાવ્યું હતું કે, પ્રથમ વખત રોકાણ માંગ જ્વેલરીની માંગ કરતા વધી ગઈ છે. તેમણે કહ્યું કે, આગામી ક્વાર્ટરમાં રોકાણ માંગ વધુ મહત્વની બની જશે, કારણ કે નાણાકીય અને રિટેલ રોકાણકારો બંને સોનામાં વધુ રસ દાખવી રહ્યા છે. માર્ચ ક્વાર્ટરમાં રોકાણ માંગ 52 ટકા વધીને 82 ટન થઈ ગઈ છે, જ્યારે જ્વેલરી માંગ 19.5 ટકા ઘટીને 66 ટન રહી ગઈ છે.
વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલના અહેવાલ મુજબ, દેશમાં સોનાનો કુલ વપરાશ 10.2 ટકા વધીને 151 ટન થયો છે. પ્રથમ વખત રોકાણ માંગ કુલ વપરાશમાં જ્વેલરી કરતા વધુ હિસ્સો ધરાવતા 54.3 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. સામાન્ય રીતે રોકાણ માંગ ભારતની કુલ સોનાની વપરાશના લગભગ ચોથા ભાગની હોય છે પરંતુ વધતી કિંમતોને કારણે રોકાણકારો સિક્કા, બાર અને ગોલ્ડ એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ (ETFs) માં રોકાણ કરી રહ્યા છે. ભારતીય ગોલ્ડ ETF માં રોકાણ માર્ચ ક્વાર્ટરમાં પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં 186 ટકા વધીને રેકોર્ડ 20 ટન સુધી પહોંચી ગયું છે, તેમ વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલે જણાવ્યું હતું.
