અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધવિરામ બાદ સોનાનું શું થશે? હવે ‘4 મોટા ફેક્ટર’ આગળની દિશા નક્કી કરશે, સમજો ‘આખું ગણિત’
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામની સમજૂતી થતાં જ વૈશ્વિક બજારોમાં મોટી રાહત જોવા મળી છે. આ શાંતિના સંકેત વચ્ચે હવે રોકાણકારોના મનમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, આગામી સમયમાં સોનાના ભાવ કઈ દિશામાં જશે?
પશ્ચિમ એશિયામાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ સમજૂતી બાદ વૈશ્વિક નાણાકીય બજારમાં રાહતનો માહોલ જોવા મળી રહ્યો છે. યુદ્ધ દરમિયાન સેફ હેવન એસેટ (સુરક્ષિત આશ્રયસ્થાન) તરીકે સોનામાં રોકાણ વધ્યું હતું પરંતુ હવે સંઘર્ષ સમાપ્ત થવાના સંકેતો વચ્ચે રોકાણકારોના મનમાં સૌથી મોટો સવાલ એ છે કે, આગામી મહિનાઓમાં સોનાના ભાવનું વલણ કેવું રહેશે? યુદ્ધ શરૂ થયા પછી સોનાના ભાવમાં તીવ્ર ઉછાળો જોવા મળ્યો હતો, કારણ કે રોકાણકારોએ જોખમી એસેટ ક્લાસમાંથી નાણાં પાછા ખેંચીને સુરક્ષિત રોકાણના વિકલ્પો તરફ વાળ્યા હતા. જો કે, તાજેતરના દિવસોમાં સોનું તેની સર્વોચ્ચ સપાટીથી થોડું નીચે આવ્યું છે. હવે જ્યારે યુદ્ધ સમાપ્ત થવાના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે, ત્યારે સોનાના બજારની દિશા ઘણા આર્થિક પરિબળો પર નિર્ભર રહેશે.
સોનાને હજારો વર્ષોથી સુરક્ષિત રોકાણનો દરજ્જો પ્રાપ્ત છે. એવામાં જ્યારે પણ વૈશ્વિક સ્તરે યુદ્ધ, આર્થિક સંકટ કે અનિશ્ચિતતા વધે છે, ત્યારે રોકાણકારો સોના તરફ આકર્ષાય છે. મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) સંઘર્ષ દરમિયાન પણ આવું જ જોવા મળ્યું હતું. જો કે, હવે જ્યારે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ ઓછો થવાના સંકેત મળી રહ્યા છે, ત્યારે સોનાની સેફ હેવન ડિમાન્ડ પર દબાણ આવી શકે છે. જો આગામી દિવસોમાં આ સમજૂતી કાયમ રહેશે અને ક્ષેત્રમાં શાંતિ જળવાઈ રહેશે, તો રોકાણકારોનું વલણ ફરીથી ઇક્વિટી માર્કેટ્સ અને બીજી જોખમી એસેટ્સ તરફ વધી શકે છે.
સોનાના ભાવ પર યુએસ ડોલરની સીધી અસર પડે છે. સામાન્ય રીતે ડોલર મજબૂત થવા પર સોના પર દબાણ આવે છે, કારણ કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાની કિંમત ડોલરમાં નક્કી થાય છે. યુદ્ધ દરમિયાન વૈશ્વિક આર્થિક મંદીની આશંકાઓએ ડોલરને ટેકો આપ્યો હતો. રોકાણકારોએ અમેરિકી ચલણને સુરક્ષિત વિકલ્પ માન્યો, જેનાથી ડોલર ઇન્ડેક્સ મજબૂત થયો હતો. જો વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં અનિશ્ચિતતા યથાવત રહેશે, તો ડોલરને ટેકો મળતો રહી શકે છે, જે સોનાની તેજીને મર્યાદિત કરી શકે છે. જો આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ ઝડપથી સામાન્ય થાય છે અને રોકાણકારોનો જોખમ લેવાનો વિશ્વાસ પાછો ફરે છે, તો ડોલર નબળો પડી શકે છે. આવી સ્થિતિ સોના માટે સકારાત્મક સાબિત થઈ શકે છે.
સોનાના ભાવને અસર કરતું બીજું મોટું પરિબળ વ્યાજ દરો (ઇન્ટરેસ્ટ રેટ્સ) છે. 'સોનું' કોઈ વ્યાજ આપતું નથી, તેથી જ્યારે સેન્ટ્રલ બેંકો વ્યાજ દરો વધારે છે, ત્યારે રોકાણકારોનું વલણ ફિક્સ્ડ ઇન્કમ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ તરફ વધી શકે છે. યુદ્ધ દરમિયાન ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં આવેલી તેજીએ ફુગાવા (મોંઘવારી) અંગેની ચિંતાઓ વધારી દીધી હતી. જો મોંઘવારી ઊંચી રહેશે, તો સેન્ટ્રલ બેંકો વ્યાજ દરોમાં કાપ મૂકવાને બદલે તેમને ઊંચા સ્તરે જાળવી રાખી શકે છે અથવા જરૂર પડ્યે વધારી પણ શકે છે.
બીજી તરફ, જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) સામાન્ય રીતે ખૂલવાથી અને ઓઇલ સપ્લાય પુનઃસ્થાપિત થવાથી ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં ઘટાડો થાય છે, તો ફુગાવાનું દબાણ ઓછું થઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સેન્ટ્રલ બેંકો ભવિષ્યમાં રેટ કટ (વ્યાજ દરોમાં ઘટાડો) પર વિચાર કરી શકે છે, જે સોનાને ટેકો આપી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે સોનાની આગામી દિશા કેટલાક મહત્વના પ્રશ્નોના જવાબો પર નિર્ભર રહેશે. આમાં મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ કેટલી સ્થાયી સાબિત થાય છે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી ઓઇલ અને ગેસ સપ્લાય કેટલી ઝડપથી સામાન્ય થાય છે, વૈશ્વિક આર્થિક વૃદ્ધિ કેટલી પ્રભાવિત થાય છે અને સેન્ટ્રલ બેંકોની મોનેટરી પોલિસી (નાણાકીય નીતિ) કેવું વલણ અપનાવે છે, જેવા મુદ્દાઓ સંકળાયેલા છે.
આ ઉપરાંત, તાજેતરના વર્ષોમાં ઘણા દેશોની સેન્ટ્રલ બેંકોએ ગોલ્ડ રિઝર્વ (સોનાનો ભંડાર) વધાર્યો છે. જો આ ખરીદી ચાલુ રહેશે, તો સોનાને મજબૂત આધાર મળી શકે છે. એકંદરે, યુદ્ધ સમાપ્ત થવાથી સોના પર તાત્કાલિક દબાણ આવી શકે છે પરંતુ ફુગાવો, વ્યાજ દરો, ડોલર અને સેન્ટ્રલ બેંકની ખરીદી જેવા પરિબળો આગામી સમયમાં તેની દિશા નક્કી કરશે. આવી સ્થિતિમાં વર્ષ 2026 સોનાના બજાર માટે ઉતાર-ચઢાવવાળુંથી ભરેલું રહી શકે છે.
