3 મહિનામાં ભારતીય ઘરોમાંથી ગાયબ થયું ₹76,000 કરોડનું ‘સોનું’, શું કોઈ મોટી મજબૂરી છે કે પછી ખેલ કંઈક અલગ છે?
ભારતીય પરિવારોમાં સોનાને લઈને એક મોટો બદલાવ જોવા મળી રહ્યો છે. વાત એમ છે કે, છેલ્લા 3 મહિનામાં ભારતીય ઘરોમાંથી રેકોર્ડ 50 ટન જૂનું સોનું વેચાયું છે, જેની કિંમત આશરે ₹76 હજાર કરોડ થાય છે.
ભારતના ઘરોમાં દુનિયાની કોઈપણ સેન્ટ્રલ બેંક કરતાં વધુ 'સોનું' રાખવામાં આવ્યું છે. 'સોનું' ખરીદવું એ ભારતીયોનો એક શોખ છે. ખૂબ જ મજબૂરીની સ્થિતિમાં ભારતીય ઘરોમાંથી 'સોનું' વેચવામાં આવે છે પરંતુ છેલ્લા 3 મહિનામાં ભારતીય ઘરોમાંથી 50 ટન સોનું વેચાયું છે. ત્રણ મહિનાની સોનાની સરેરાશ કિંમત જો ₹1.51 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ માનવામાં આવે, તો ભારતીયોએ આશરે 76 હજાર કરોડ રૂપિયાનું સોનું વેચ્યું છે. આ આંકડો કેટલાય કારણોસર હેરાન કરનારો છે.
ગોલ્ડને લઈને હવે ભારતીય પરિવારોના જૂના દ્રષ્ટિકોણમાં બદલાવ આવી રહ્યો છે. હવે ગોલ્ડને હંમેશા માટે રાખવામાં આવતી સંપત્તિ (એસેટ)ના સ્થાને રોકાણનું એક માધ્યમ માનવામાં આવી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે, આજકાલ જૂના સોનાના દાગીના વેચીને રોકડા રૂપિયા મેળવવાનો ટ્રેન્ડ ઝડપથી વધી રહ્યો છે. આનું સૌથી મોટું કારણ સોનાના ભાવમાં સંભવિત મોટા ઘટાડાનો ડર છે. ઊંચા ભાવ પર નફો બુક કરવા (મુનાફા વસૂલી) માટે લોકો જૂના દાગીના એક્સચેન્જ કરાવવાને બદલે સીધા વેચીને કેશ લેવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. આ જ કારણ છે કે, એપ્રિલ-જૂન ત્રિમાસિક ગાળામાં દેશમાં રેકોર્ડ 50 ટન જૂનું સોનું બજારમાં આવ્યું છે.
ઇન્ડિયા બુલિયન એન્ડ જ્વેલર્સ એસોસિએશન (IBJA)ના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલુ નાણાકીય વર્ષના એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં ભારતીય ગ્રાહકોએ આશરે 50 ટન જૂનું સોનું વેચ્યું. આ ગયા વર્ષના સમાન ગાળાની તુલનામાં 43 ટકા વધુ છે. ઉદ્યોગ જગતનું કહેવું છે કે, આટલા મોટાપાયે જૂનું સોનું બજારમાં આવવું એ વાતનો સંકેત છે કે, લોકો ઊંચા ભાવે પોતાનો નફો સુરક્ષિત કરવા માંગે છે.
ભારતમાં સામાન્ય રીતે જૂના દાગીના બદલીને નવા આભૂષણો ખરીદવામાં આવતા રહ્યા છે પરંતુ આ વખતે ચિત્ર અલગ છે. મોટી સંખ્યામાં લોકો જૂના દાગીના વેચીને સીધા રોકડા રૂપિયા લઈ રહ્યા છે. આનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે, સોનાને હવે માત્ર આભૂષણ નહીં પરંતુ રોકાણ અને જરૂરિયાતના સમયે તરત જ રોકડી કરી આપનારી સંપત્તિ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
ET ના એક અહેવાલમાં IBJA ના રાષ્ટ્રીય સચિવ સુરેન્દ્ર મહેતા જણાવે છે કે, વર્ષની શરૂઆતમાં સોનાની કિંમત આશરે ₹1.80 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ હતી. આ પછી ભાવ ઘટીને આશરે ₹1.40 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ રહી ગયા છે. બજારમાં એવી આશંકા બનેલી છે કે, કિંમતો આગળ જતાં ₹1.20 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી આવી શકે છે. આ જ ડરના કારણે લોકો અત્યારે ઊંચા ભાવે સોનું વેચીને નફો સુરક્ષિત કરી રહ્યા છે.
સોનાના બજારની વર્તમાન સ્થિતિ પર નજર કરીએ તો, વર્ષની શરૂઆતમાં સોનાનો રેકોર્ડ ભાવ ₹1.80 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ રહ્યો હતો, જે જૂન 2026માં ઘટીને હાલ ₹1.40 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામની વર્તમાન કિંમત પર આવી ગયો છે. આ કિંમતમાં હજુ પણ સંભવિત ઘટાડો થવાનું અનુમાન છે, જે ₹1.20 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ સુધી પહોંચી શકે છે.
આ ભાવ ઘટાડા વચ્ચે એપ્રિલ-જૂન 2026 દરમિયાન 50 ટન 'જૂનું સોનું' વેચાયું છે, જે ગયા વર્ષની સરખામણીએ 43% નો વધારો દર્શાવે છે. નાણાકીય વર્ષ 2026 (FY26) માં ભારતની કુલ સોનાની આયાત 72.4 અબજ ડૉલર રહી હતી. આ સિવાય, વર્ષ 2025માં ગોલ્ડ રિસાઇકલિંગ 125–150 ટન નોંધાયું હતું, જ્યારે વર્ષ 2026માં ગોલ્ડ રિસાઇકલિંગ વધીને 200–250 ટન થવાનું અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે.
જૂના સોનાના વધતા વેચાણથી ગોલ્ડ રિસાઇકલિંગ ઉદ્યોગને પણ મોટો ફાયદો મળી રહ્યો છે. મુથૂટ એક્ઝિમના ડેટા અનુસાર, તેના દેશભરના 100 થી વધુ ગોલ્ડ પોઇન્ટ્સ પર જૂના સોનાના વેચાણમાં આશરે 40 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે. કંપનીનું કહેવું છે કે, ગ્રાહકો હવે પારદર્શક અને સંગઠિત માધ્યમો દ્વારા સોનું વેચવામાં વધુ વિશ્વાસ દાખવી રહ્યા છે. વેચાયેલું સોનું રિફાઇન થયા બાદ 24 કેરેટ શુદ્ધ સોનામાં બદલાઈને સિક્કા ઉત્પાદકો અને જ્વેલરી કંપનીઓ સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે, જેનાથી નવી આયાતની જરૂરિયાત પણ અમુક અંશે ઓછી થાય છે.
એક અનુમાન મુજબ, ભારતીય પરિવારો પાસે આશરે 30,000 ટન સોનું મોજૂદ છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું મોટાભાગનું સોનું વિદેશોથી આયાત કરે છે અને નાણાકીય વર્ષ 2026માં દેશે રેકોર્ડ 72.4 અબજ ડૉલરનું સોનું આયાત કર્યું હતું. જો આ વર્ષે 200 થી 250 ટન જેટલું જૂનું સોનું રિસાઇકલિંગ દ્વારા બજારમાં આવે છે, તો તેનાથી વિદેશી આયાત પરની નિર્ભરતા ઓછી થશે. આ સાથે જ ઘરેલું સ્તરે સોનાની ઉપલબ્ધતા વધવાથી જ્વેલરી ઉદ્યોગને પણ ફાયદો થશે.
