દુનિયામાં કેટલું ‘સોનું’ મોજૂદ છે ? જમીનની નીચેથી કેટલું Gold નીકળી ચૂક્યું છે અને કેટલું બાકી છે?
શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે, આખી દુનિયામાં આખરે કેટલું સોનું મોજૂદ છે? આપણે જે ઘરેણાં પહેરીએ છીએ, જે બેંકોના લોકરમાં પડ્યું છે અથવા તો જે હજુ સુધી જમીનની ઊંડાણમાં છુપાયેલું છે... આ બધું મળીને સોનાનો અસલી આંકડો કેટલો થાય? ઇતિહાસથી લઈને આજ સુધી ધરતીમાંથી કેટલું સોનું ખોદી કાઢવામાં આવ્યું છે અને તેનો સૌથી મોટો હિસ્સો કોની પાસે છે?
સોનાની કિંમત અને તેની માંગને લઈને અવારનવાર ચર્ચા થતી રહે છે. એવામાં શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે, આખી દુનિયામાં આખરે કેટલું સોનું મોજૂદ છે? અત્યાર સુધી ધરતીથી કેટલું સોનું કાઢવામાં આવી ચૂક્યું છે, કેટલું સોનું ઘરેણાંમાં ઉપયોગ થઈ રહ્યું છે અને કેટલું હજુ પણ જમીનની નીચે દબાયેલું છે? મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, દુનિયામાં ઇતિહાસ દરમિયાન લગભગ 2,22,600 ટન સોનું કાઢવામાં આવી ચૂક્યું છે. જમીનની ઉપર મોજૂદ કુલ સોનાની માત્રા લગભગ 2,24,200 ટન છે. ખાસ વાત એ કે, તેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો સોનાના ઘરેણાંનો છે.
દુનિયામાં અત્યાર સુધી લગભગ 2,22,600 ટન સોનું ધરતીમાંથી કાઢવામાં આવી ચૂક્યું છે. આ આંકડાની એક ખાસ વાત એ છે કે, ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી કાઢવામાં આવેલા કુલ સોનાનો લગભગ બે-તૃતીયાંશ હિસ્સો વર્ષ 1950 પછી કાઢવામાં આવ્યો છે. જો દુનિયામાં અત્યાર સુધી કાઢવામાં આવેલું સોનું એક જગ્યાએ ભેગું કરી દેવામાં આવે, તો તેનાથી લગભગ 22.6 મીટર એટલે કે 74 ફીટ લાંબો, પહોળો અને ઊંચો એક ઘન (Cube) બનાવી શકાય છે. આનો મતલબ એ છે કે, ઇતિહાસમાં અત્યાર સુધી કાઢવામાં આવેલું સોનું એક જ મોટા ઘનની અંદર સમાઈ શકે છે.
વર્ષ 2026ના ત્રીજા ક્વાર્ટર સુધી દુનિયામાં જમીનની ઉપર મોજૂદ કુલ સોનાની માત્રા લગભગ 2,24,200 ટન હતી. આ સોનાને અલગ-અલગ જગ્યાઓ અને રૂપોમાં રાખવામાં આવ્યું છે. તેમાં સૌથી મોટો હિસ્સો સોનાના ઘરેણાંનો છે. આના પછી સોનાની છડી, સિક્કા, ગોલ્ડ ETF અને સેન્ટ્રલ બેંકો પાસે રાખેલું સોનું આવે છે. આંકડાઓ મુજબ, દુનિયામાં જમીનની ઉપર મોજૂદ સોનાનું વિભાજન પણ કરવામાં આવ્યું છે.
દુનિયામાં મોજૂદ કુલ સોનાનો સૌથી મોટો હિસ્સો ઘરેણાંના રૂપમાં રાખવામાં આવ્યો છે. તેની માત્રા લગભગ 98,700 ટન છે. આ જમીનની ઉપર મોજૂદ કુલ સોનાનો લગભગ 44% હિસ્સો છે. સોનાની છડી, સિક્કા અને ગોલ્ડ એક્સચેંજ ટ્રેડેડ ફંડ (ETF) માં લગભગ 52,400 ટન સોનું રાખેલું છે. આ કુલ સોનાનો લગભગ 23% હિસ્સો છે. દુનિયાની સેન્ટ્રલ બેંકો પાસે લગભગ 3,300 ટન સોનું મોજૂદ છે. આ દુનિયામાં જમીનની ઉપર મોજૂદ કુલ સોનાનો લગભગ 18% છે.
આ સિવાય OTC અને બીજા પ્રકારની હોલ્ડિંગ્સમાં લગભગ 33,800 ટન સોનું રાખવામાં આવ્યું છે. આ કુલ સોનાનો લગભગ 15% હિસ્સો છે. અત્યાર સુધી દુનિયામાં લાખો ટન સોનું કાઢવામાં આવી ચૂક્યું છે પરંતુ જમીનની નીચે હજુ પણ મોટી માત્રામાં સોનું મોજૂદ છે. આપેલા આંકડાઓ મુજબ, જમીનની નીચે સોનાની બે મુખ્ય શ્રેણીઓ છે. તેમને રિઝર્વ અને રિસોર્સ કહેવામાં આવે છે.
જમીનની નીચે લગભગ 61,000 ટન સોનું રિઝર્વની શ્રેણીમાં આવે છે. આનો મતલબ એવા સોનાના ભંડારથી છે, જેને વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં કાઢવું આર્થિક રીતે ફાયદાકારક છે. ટૂંકમાં, આ સોનાને ખાણોમાંથી કાઢવામાં થતો ખર્ચ તેના મૂલ્યની સરખામણીમાં યોગ્ય માનવામાં આવે છે.
આ સિવાય જમીનની નીચે લગભગ 1,14,400 ટન સોનું રિસોર્સની શ્રેણીમાં આવે છે. આનો મતલબ એ છે કે, એવી જગ્યાઓ પર સોનું હોવાનું અનુમાન છે. જો કે, હજુ આ પૂરી રીતે સાબિત નથી થયું કે; શું તેને કાઢવું આર્થિક રીતે ફાયદાકારક રહેશે? આગળની શોધ અને વધુ સારી ટેકનિકથી આ સોનાના કેટલાક હિસ્સાને પણ ખાણોમાંથી કાઢવું સંભવ થઈ શકે છે.
