સોનામાં ‘રોકાણ’ કરવું છે? તો પહેલાં Gold ETF, EGR અને Digital Gold નું સમજી લો ‘આખું ગણિત’, જાણો કયો વિકલ્પ છે ‘બેસ્ટ’
ભારતમાં સોનામાં રોકાણ કરવું એ હંમેશાં સૌથી સુરક્ષિત અને લોકપ્રિય માનવામાં આવે છે. જો કે, બદલાતા સમય સાથે હવે સોનું ખરીદવાની રીતો પણ ઘણી બદલાઈ ગઈ છે. આજે માત્ર જ્વેલરી કે સિક્કા જ નહીં પરંતુ Gold ETF, EGR અને Digital Gold જેવા આધુનિક વિકલ્પો પણ બજારમાં ઉપલબ્ધ છે.
સોનામાં રોકાણ હંમેશાં ભારતીય રોકાણકારોની પહેલી પસંદ રહ્યું છે. બદલાતા સમય સાથે હવે સોનામાં રોકાણ કરવાની પદ્ધતિઓ પણ ઝડપથી બદલાઈ રહી છે. પહેલાં જ્યાં લોકો માત્ર જ્વેલરી (દાગીના), સિક્કા કે બિસ્કિટ ખરીદતા હતા, ત્યાં હવે રોકાણકારો પાસે Gold ETF, Electronic Gold Receipt (EGR) અને Digital Gold જેવા ઘણા આધુનિક વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે. ખાસ કરીને પગારદાર યુવા રોકાણકારો વચ્ચે એ સવાલ ઝડપથી વધી રહ્યો છે કે, દર મહિને બચતના પૈસા કયા વિકલ્પમાં લગાવવા જોઈએ, જેથી સુરક્ષા અને રિટર્ન બંને વધુ સારા મળી શકે.
સોનામાં રોકાણ એ માત્ર એક સુરક્ષિત વિકલ્પ જ નથી પરંતુ પોર્ટફોલિયો ડાયવર્સિફિકેશન (વૈવિધ્યકરણ) માટેનું પણ એક મજબૂત માધ્યમ બની ચૂક્યું છે. જો કે, રોકાણની સાચી રીત પસંદ કરવી ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે દરેક વિકલ્પની પોતાની અલગ-અલગ વિશેષતાઓ અને જોખમો છે.
Gold ETF એટલે કે એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ફંડ્સ, જેને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને શેરબજારનું મિશ્રણ માનવામાં આવે છે. આ ફંડ્સ સ્થાનિક બજારમાં સોનાની કિંમતને ટ્રેક કરે છે અને શેરની જેમ જ સ્ટોક એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ થાય છે. રોકાણકારો પોતાના ટ્રેડિંગ અને ડીમેટ એકાઉન્ટ દ્વારા આમાં રોકાણ કરી શકે છે. Gold ETF નો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે, આમાં ફિઝિકલ સોનું રાખવાની જરૂર પડતી નથી. આનાથી ચોરી, સ્ટોરેજ અને પ્યોરિટી (શુદ્ધતા) જેવી સમસ્યાઓ ખતમ થઈ જાય છે. આ સિવાય, આમાં દર મહિને નાની રકમથી પણ રોકાણ (SIP) શરૂ કરી શકાય છે. આ જ કારણ છે કે, પગારદાર વર્ગ (સેલેરીડ ક્લાસ) વચ્ચે આ વિકલ્પ ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહ્યો છે.
Electronic Gold Receipt એટલે કે EGR એ એક એક્સચેન્જ આધારિત સિક્યોરિટી છે, જેને ડિજિટલ સ્વરૂપે ડીમેટ એકાઉન્ટમાં રાખવામાં આવે છે. આમાં રોકાણકારોની સોના પરની માલિકી ડિજિટલ રીતે નોંધાયેલી રહે છે, જ્યારે અસલી સોનું સેબી (SEBI) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત વૉલ્ટ્સ (સુરક્ષિત લોકર્સ) માં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે.
આનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે, રોકાણકાર જો ઈચ્છે તો પાછળથી તેને ફિઝિકલ ગોલ્ડમાં પણ બદલી શકે છે. NSE એ તાજેતરમાં જ તેને અલગ-અલગ ડિનોમિનેશન (મૂલ્ય) માં લોન્ચ કર્યું છે. જો કે, આમાં વૉલ્ટિંગ અને સ્ટોરેજ ચાર્જ પણ ચૂકવવો પડે છે, જેના કારણે તેનો ખર્ચ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત, ઓછા ટ્રેડિંગ વોલ્યુમને કારણે ક્યારેક લિક્વિડિટી (રોકડમાં રૂપાંતરિત કરવાની સરળતા) ની સમસ્યા પણ જોવા મળી શકે છે.
ડિજિટલ ગોલ્ડ પણ આજકાલ ઝડપથી લોકપ્રિય થઈ રહ્યું છે. આમાં રોકાણકારો Paytm અને PhonePe જેવા પ્લેટફોર્મ્સ દ્વારા ઓનલાઈન ગોલ્ડ ખરીદી શકે છે. આમાં માત્ર 10 રૂપિયા જેવી નજીવી રકમથી પણ રોકાણ શરૂ કરી શકાય છે. સાથે જ જરૂર પડ્યે ડિજિટલ બેલેન્સને ફિઝિકલ ગોલ્ડમાં પણ બદલી શકાય છે.
જો કે, ડિજિટલ ગોલ્ડને લઈને સૌથી મોટી ચિંતા રેગ્યુલેશનની (નિયમનની) છે. આ વિકલ્પ સેબી (SEBI) કે આરબીઆઈ (RBI) દ્વારા સંપૂર્ણપણે રેગ્યુલેટેડ નથી. આ ઉપરાંત, આમાં જીએસટી (GST) અને ખરીદ-વેચાણ વચ્ચે મોટો સ્પ્રેડ (ભાવનો તફાવત) પણ ચૂકવવો પડે છે. ટેક્સેશનની દ્રષ્ટિએ પણ આ વિકલ્પ અન્ય વિકલ્પોની સરખામણીમાં ઓછો આકર્ષક માનવામાં આવે છે.
જો કોઈ રોકાણકાર દર મહિને નિયમિત રોકાણ કરવા ઈચ્છે છે અને સુરક્ષિત, પારદર્શક તથા સરળતાથી ટ્રેડ થઈ શકે તેવો વિકલ્પ શોધી રહ્યો છે, તો Gold ETF સૌથી ઉત્તમ ગણી શકાય. તે સેબી રેગ્યુલેટેડ છે અને તેનું ટેક્સેશન પણ પ્રમાણમાં સરળ છે. બીજી તરફ, EGR એવા રોકાણકારો માટે વધુ સારો હોઈ શકે છે, જેઓ ભવિષ્યમાં ફિઝિકલ ગોલ્ડ લેવાની યોજના બનાવી રહ્યા છે. બીજી બાજુ, Digital Gold નાના રોકાણ અને સરળ પહોંચના કારણે યુવાનોને આકર્ષિત કરે છે પરંતુ તેમાં રેગ્યુલેટરી જોખમ વધુ રહેલું છે.
સોનામાં રોકાણ કરતી વખતે માત્ર સુવિધા જ નહીં પણ સુરક્ષા, લિક્વિડિટી, ટેક્સેશન અને રેગ્યુલેશન જેવા મહત્વના પાસાઓ પણ ધ્યાનમાં રાખવા જોઈએ, કારણ કે સાચો વિકલ્પ જ લાંબાગાળે વધુ સારું રિટર્ન અને સુરક્ષિત રોકાણનો મજબૂત આધાર બની શકે છે.
