સોનાએ તોડ્યો 27 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ… આ તેજી પાછળ કમાણીની તક છુપાયેલી છે કે મોટું જોખમ ? જાણો બજારની ‘અસલી રમત’
સોનાના ભાવમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવ્યો છે કે, જેણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સહિત તમામ રોકાણકારોનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. આ તેજી પાછળ બજારની કેટલીક એવી વાતો છે કે, જેના વિશે મોટાભાગના સામાન્ય રોકાણકારો અજાણ છે. હવે શું આ વધારો કમાણી કરવાની સાચી તક છે કે પછી આની પાછળ કોઈ મોટો ટ્રેપ (ઝાળ) છે? તે જાણવું ખૂબ જ જરૂરી બન્યું છે.
સોનું સતત પાંચમા અઠવાડિયે તેજી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે અને ઓગસ્ટ 2026 માં વર્ષ 1999 પછીનો પોતાનો સૌથી શાનદાર મહિનો નોંધાવવાની નજીક છે. સોનું લગભગ 4,650 ડોલર પ્રતિ ઓંસ પર પહોંચી ગયું છે. એક ડોલરને ₹95 ગણીએ તો, તેની કિંમત લગભગ ₹4,41,750 પ્રતિ ઓંસ થાય છે. ભારતના સામાન્ય રોકાણકારના હિસાબે આને સમજીએ તો, ઈન્ટરનેશનલ ગોલ્ડનો ભાવ લગભગ ₹1,42,026 પ્રતિ 10 ગ્રામ બને છે. આમાં ભારતની ઈમ્પોર્ટ ડ્યુટી, જીએસટી, લોકલ પ્રીમિયમ અને જ્વેલરી મેકિંગ ચાર્જ જોડાયેલ નથી. આથી, ઘરેલું બજારનો અસલી ભાવ આનાથી અલગ હોઈ શકે છે.
આટલી તેજી હોવા છતાં ગોલ્ડ જાન્યુઆરીના લગભગ 5,600 ડોલરના રેકોર્ડથી લગભગ 17 ટકા નીચે છે. ₹95 પ્રતિ ડોલરના હિસાબે તે રેકોર્ડ લગભગ ₹1.71 લાખ પ્રતિ 10 ગ્રામ થાય છે. ગોલ્ડની ઓગસ્ટ વાળી તેજી પાછળ નબળો ડોલર, યુએસ દેવું અને બોન્ડ માર્કેટની ચિંતાને મોટી વજહ માનવામાં આવી રહી છે. પૂર્વ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ બેન્કર ફેલિક્સ પ્રેનનું કહેવું છે કે, મોટાભાગના લોકોનું પોર્ટફોલિયો હજુ પણ એટલું સુરક્ષિત નથી, જેટલું તેઓ સમજી રહ્યા છે. ગોલ્ડ વધી રહ્યું છે પરંતુ બોન્ડ યીલ્ડ (Bond Yield) પણ 20 વર્ષના હાઈ (High) ની નજીક છે. સામાન્ય રીતે બોન્ડ યીલ્ડ વધવી ગોલ્ડ માટે સારા સમાચાર માનવામાં આવતા નથી. આનું કારણ સ્પષ્ટ છે. 'સોનું' કોઈ વ્યાજ આપતું નથી, જ્યારે સરકારી બોન્ડ નક્કી રિટર્ન આપે છે. જો અમેરિકાનો 30 વર્ષનો બોન્ડ 5 ટકાથી વધુ વ્યાજ આપી રહ્યો હોય તો, મોટા રોકાણકારો વ્યાજ વગરના ગોલ્ડમાંથી પૈસા કાઢીને બોન્ડમાં લગાવી શકે છે.
અમેરિકાની 30 વર્ષની ટ્રેઝરી યીલ્ડ ગયા અઠવાડિયે 5.34 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ હતી, જે લગભગ 20 વર્ષની ઊંચી સપાટી છે. આ છતાં ગોલ્ડમાં તેજી બનેલી છે. આ દર્શાવે છે કે, રોકાણકારો માત્ર વ્યાજ નથી જોઈ રહ્યા. તેમને અમેરિકાના વધતા દેવા, ડોલરની કિંમત અને બોન્ડ માર્કેટની સ્થિરતાની પણ ચિંતા છે. અમેરિકાનું સરકારી દેવું 40 લાખ કરોડ ડોલર એટલે કે 40 ટ્રિલિયન ડોલરને પાર નીકળી ચૂક્યું છે. ₹95 પ્રતિ ડોલરના હિસાબે આ લગભગ ₹3,800 લાખ કરોડ થાય છે. અમેરિકી ટ્રેઝરીએ 9 સપ્ટેમ્બરથી લાંબાગાળાના બોન્ડની બાયબેક વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. હાલમાં દરેક ઓપરેશનમાં મહત્તમ 2 અબજ ડોલર એટલે કે લગભગ ₹19,000 કરોડના બોન્ડ પરત ખરીદી શકાય છે. આને વધારીને ઓછામાં ઓછા 4 અબજ ડોલર એટલે કે ₹38,000 કરોડ પ્રતિ ઓપરેશન કરવામાં આવશે.
ફેલિક્સ પ્રેન ગોલ્ડને પોર્ટફોલિયોનું ઈન્સ્યોરન્સ માને છે, જલ્દી અમીર બનાવવાની મશીન નહીં. તેમનું કહેવું છે કે, ઘણી વાર ગોલ્ડ ઉપર નથી જતું પરંતુ ડોલરની ખરીદવાની તાકાત નીચે આવે છે. આવી સ્થિતિમાં સોનું તમારી સંપત્તિને વધારવાના બદલે તેની કિંમત બચાવવાનું કામ કરે છે. તેમના અનુસાર, આને કાર ઈન્સ્યોરન્સ જેવું સમજો. તમે ઈન્સ્યોરન્સ એટલા માટે નથી ખરીદતા કે દર વર્ષે તેનાથી કમાણી થશે. તમે તેને એટલા માટે રાખો છો કે કોઈ મોટી મુશ્કેલી આવે તો પૂરૂં આર્થિક નુકસાન એકલાએ ન ઉઠાવવું પડે. ગોલ્ડ પાસે પોતાનું કોઈ કેશ ફ્લો, વ્યાજ કે ડિવિડન્ડ હોતું નથી. તેથી આનું કામ કોઈ સારી કંપનીની જેમ નફો વધારવાનું નથી પરંતુ મોંઘવારી, કરન્સીની નબળાઈ અને ફાઈનાન્શિયલ સિસ્ટમના રિસ્કથી રક્ષણ આપવાનું છે.
ઘણા રોકાણકારો માને છે કે, યુદ્ધનો અર્થ ગોલ્ડમાં તેજી નક્કી છે. જો કે, આ નિયમ દર વખતે કામ નથી કરતો. ઈરાન યુદ્ધ દરમિયાન તેલ મોંઘુ થયું. મોંઘા તેલથી મોંઘવારીનો ડર વધ્યો અને અમેરિકી બોન્ડ યીલ્ડ ઉપર જતી રહી. એવામાં જ્યારે સરકારી બોન્ડ 5 ટકાથી વધુ રિટર્ન આપવા લાગ્યા, ત્યારે સંસ્થાકીય રોકાણકારોને વ્યાજ વગરના ગોલ્ડની સરખામણીએ બોન્ડ વધુ આકર્ષક લાગ્યા. તેથી જાન્યુઆરીના રેકોર્ડ પાસે ગોલ્ડ ખરીદનારા ઘણા રિટેલ રોકાણકારો પછીના ઘટાડામાં 20 થી 30 ટકા સુધી નુકસાનમાં જતા રહ્યા હતા. હવે તેમાંના ઘણા માત્ર પોતાના ખરીદ ભાવ પર પાછા પહોંચવાની રાહ જોઈ રહ્યા છે. આને બ્રેક-ઈવન (Break-even) ની રાહ જોવી કહેવાય છે.
ફેલિક્સ પ્રેન પાંચ વર્ષ જેવા લાંબા સમય માટે ગોલ્ડને વધુ સ્થિર વિકલ્પ માને છે. સિલ્વર (Silver) માં રિટર્ન મોટું હોઈ શકે છે પરંતુ તેનો ઉતાર-ચઢાવ પણ વધુ હોય છે. સિલ્વર માત્ર કિંમતી ધાતુ નથી. તેનો ઉપયોગ ઈલેક્ટ્રોનિક્સ, સોલર પેનલ, ડેટા સેન્ટર અને AI થી જોડાયેલી ટેકનોલોજીમાં થાય છે. તેથી આની પાછળ ઈન્ડસ્ટ્રિયલ ડિમાન્ડની કહાની પણ છે. વધુ તેજીની શક્યતા સાથે મોટું રિસ્ક પણ આવે છે. ઊંચા ગોલ્ડ પ્રાઈસનો સૌથી સીધો ફાયદો માઈનિંગ કંપનીઓના કેશ ફ્લોમાં દેખાઈ રહ્યો છે. Newmont એ પાછલા ત્રિમાસિક ગાળામાં રેકોર્ડ 2.205 અબજ ડોલરનો ફ્રી કેશ ફ્લો બનાવ્યો. ₹95 ના હિસાબે આ લગભગ ₹20,948 કરોડ થાય છે. Newmont ના સત્તાવાર પરિણામોમાં આની પુષ્ટિ કરવામાં આવી છે.
Agnico Eagle નો ફ્રી કેશ ફ્લો 1.335 અબજ ડોલર એટલે કે લગભગ ₹12,683 કરોડ રહ્યો. કંપનીના પરિણામો મુજબ આ તેનો રેકોર્ડ ત્રિમાસિક ફ્રી કેશ ફ્લો છે. ગોલ્ડ માઈનર્સના ઈટીએફ GDX માં 12 ઓગસ્ટ પછી લગભગ 14 ટકાની તેજી આવી છે પરંતુ આ હજુ પણ ફેબ્રુઆરીના સ્તરથી લગભગ 11 ટકા નીચે છે. ફેલિક્સ પ્રેનનો તર્ક છે કે, નવી ખાણ શરૂ કરવામાં 15 વર્ષ કે તેથી વધુ સમય લાગી શકે છે. અત્યારે કંપનીઓ પાસે પૈસા આવી રહ્યા છે પરંતુ આનાથી સપ્લાય તાત્કાલિક વધી શકતી નથી. તેમ છતાંય ગોલ્ડ અને ગોલ્ડ-માઈનિંગ શેર એક સરખા નથી. સોનું લાંબા સમય માટે રાખી શકાય છે પરંતુ માઈનિંગ શેરમાં પડતર, મેનેજમેન્ટ, પરમિશન, દેશનું જોખમ અને શેરબજારનો ઉતાર-ચઢાવ જોડાયેલો રહે છે.
આ તેજીને હવે મોટા સંસ્થાકીય રોકાણકારોના પૈસા પણ ટેકો આપી રહ્યા છે. ગયા અઠવાડિયે ગ્લોબલ ફિઝિકલ ગોલ્ડ-બેક્ડ ETF માં લગભગ 6.4 અબજ ડોલર એટલે કે ₹60,800 કરોડનું નેટ ઈનફ્લો આવ્યું. આમાં ઉત્તરી અમેરિકાથી લગભગ ₹41,800 કરોડ, યુરોપથી ₹16,150 કરોડ અને એશિયાથી લગભગ ₹2,850 કરોડ આવ્યા. World Gold Council ના આંકડા પર આધારિત રિપોર્ટ મુજબ, વાસ્તવિક સાપ્તાહિક નેટ ઈનફ્લો 6.38 અબજ ડોલર રહ્યો. આ સતત સાતમો સપ્તાહ બતાવવામાં આવી રહ્યો છે, જ્યારે ગોલ્ડ ETF માં પૈસા આવ્યા. આ સાત અઠવાડિયામાં કુલ 16.4 અબજ ડોલર એટલે કે લગભગ ₹1,55,800 કરોડનું રોકાણ થયું. ગ્લોબલ ગોલ્ડ ETF નું કુલ એસેટ અંડર મેનેજમેન્ટ (AUM) લગભગ 615 અબજ ડોલર એટલે કે ₹58.43 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું.
ગોલ્ડમાં તેજી જોઈને પૂરા પૈસા એક સાથે લગાવવા એ સુરક્ષા નથી, નવું રિસ્ક ઊભું કરી શકે છે. સૌથી પહેલા એ જુઓ કે, તમારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, ઈન્ડેક્સ ફંડ અને સીધા ખરીદેલા શેરોમાં એક જ AI કે ટેક કંપનીઓ વારંવાર તો નથી આવી રહી. બીજું કે, ગોલ્ડને રિટર્નની દોડમાં શેરોનો મુકાબલો કરવા વાળું એસેટ ન માનો. આનું મુખ્ય કામ પોર્ટફોલિયોને કરન્સી, મોંઘવારી અને મોટી અનિશ્ચિતતાથી થોડું રક્ષણ આપવાનું છે. ત્રીજું કે, ગોલ્ડ, સિલ્વર અને ગોલ્ડ-માઈનિંગ શેર્સને એક સરખી વસ્તુ ન સમજો. ત્રણેયના રિટર્ન અને જોખમ અલગ છે. ગોલ્ડનો વર્ષ 1999 પછીનો સૌથી શાનદાર મહિનો અને ETF માં ₹60,800 કરોડનું સાપ્તાહિક રોકાણ દર્શાવે છે કે, ગ્લોબલ ગોલ્ડ રશ ઝડપી થઈ રહ્યો છે. આ પૂરી કહાનીનો સૌથી મોટો સંદેશ એ જ છે, જે ફેલિક્સ પ્રેન આપી રહ્યા છે. પોર્ટફોલિયોમાં ગોલ્ડ રાખવું ત્યારે જ સુરક્ષા છે, જ્યારે બાકીના પૈસા અજાણતામાં એક જ AI થીમ પર દાવ લગાવીને ન બેઠા હોય.
