સરપંચથી લઈને રાષ્ટ્રપતિ સુધી… જાણો કોને કેટલો મળે છે ‘પગાર’ અને નિવૃત્તિ પછીની ‘આજીવન સુવિધાઓ’
ભારતીય લોકશાહીમાં ગ્રામ પંચાયતથી લઈને દેશના સર્વોચ્ચ પદ રાષ્ટ્રપતિ સુધીના દરેક હોદ્દાની પોતાની ગરિમા અને જવાબદારી હોય છે. એવામાં અવારનવાર આપણા મનમાં પ્રશ્ન થતો હોય છે કે, આ ઉચ્ચ અધિકારીઓનો પગાર કેટલો હશે અને તેમને કઈ કઈ સરકારી સુવિધાઓ મળતી હશે?
ભારતના સર્વોચ્ચ બંધારણીય પદો પર બિરાજમાન અધિકારીઓના પગાર અને ભથ્થાંની વિગતો ખૂબ જ રસપ્રદ છે. આ અધિકૃત માહિતી મુજબ, ભારતના રાષ્ટ્રપતિનો માસિક નેટ પગાર ₹5,00,000 છે, જ્યારે ઉપરાષ્ટ્રપતિને દર મહિને ₹4,00,000 પગાર મળે છે. દેશના વડાપ્રધાન અને ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice) બંનેનો માસિક પગાર ₹2,80,000 ની આસપાસ છે. આ સિવાય રાજ્યોના રાજ્યપાલ (Governors) ને દર મહિને ₹3,50,000 પગાર આપવામાં આવે છે.
ભારતના રાષ્ટ્રપતિ પદ પરથી નિવૃત્ત થયા બાદ પણ પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિને જીવનભર ઘણી સરકારી સુવિધાઓ મળતી રહે છે. આમાં પેન્શન ઉપરાંત સરકારી ખર્ચ પર રહેવા માટે આવાસ, આરોગ્ય સેવાઓ, એક પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ અને બે પટાવાળાની સુવિધાનો સમાવેશ થાય છે. આ સાથે જ તેમને ભારતભરમાં ગમે ત્યાં એક વ્યક્તિ સાથે રેલવે અથવા હવાઈ માર્ગે સર્વોચ્ચ શ્રેણીમાં મફત મુસાફરી કરવાની સુવિધા પણ આજીવન પૂરી પાડવામાં આવે છે.
વધુમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિને પદ છોડ્યા પછી પગારની અડધી રકમ પેન્શન તરીકે મળે છે. આ ઉપરાંત, તેઓ આજીવન એક ખાનગી સચિવ, એક પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ અને બે પટાવાળા રાખવા માટે હકદાર હોય છે, જેમના પર થતો ખર્ચ ભારત સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવે છે. આ સિવાય તેમને તબીબી સારવાર અને મફત મુસાફરી જેવી સુવિધાઓ પણ મળતી રહે છે.
માર્ચ 2025 થી અમલી નવા વધારા મુજબ, ભારતીય સંસદ સભ્યોનો માસિક મૂળ પગાર 1.24 લાખ છે, જે ભથ્થાં સાથે મળીને કુલ 2.8 લાખથી વધુ થાય છે. આમાં 70,000 મત-વિસ્તાર ભથ્થું, 60,000 ઓફિસ ખર્ચ અને બેઠકો માટે દૈનિક 2,500 ભથ્થાનો સમાવેશ થાય છે, જ્યારે નિવૃત્ત સભ્યોને ન્યૂનતમ 31,000 પેન્શન મળે છે. વધારાના લાભોમાં દિલ્હીમાં ભાડામુક્ત રહેઠાણ, મફત રેલવે અને હવાઈ મુસાફરી, વાર્ષિક 50,000 યુનિટ મફત વીજળી, 4,000 કિલોલીટર મફત પાણી અને મફત તબીબી સુવિધાઓ (CGHS) આપવામાં આવે છે.
વધુમાં ભારતના પ્રધાનમંત્રીનો માસિક પગાર અંદાજે 1.6 લાખથી 1.66 લાખ જેટલી છે, જે વાર્ષિક અંદાજે 19 લાખથી 20 લાખ જેટલો થાય છે. આ પગારમાં અંદાજે 50,000 મૂળ પગાર, 45,000 સંસદીય ભથ્થું, 3,000 ખર્ચ ભથ્થું અને 2,000 દૈનિક ભથ્થાનો સમાવેશ થાય છે. અન્ય સુવિધાઓમાં તેમને સત્તાવાર રહેઠાણ (7, Lok Kalyan Marg), SPG સુરક્ષા અને Air India One જેવી વિશેષ મુસાફરીની સવલતો મળે છે, જ્યારે નિવૃત્તિ પછી પણ તેઓ સજ્જ આવાસ, સુરક્ષા અને અન્ય લાભો મેળવવા માટે પાત્ર છે. આ તમામ મહેનતાણું સંસદ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
વર્ષ 2026 મુજબ ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીનો કુલ માસિક પગાર અંદાજે ₹3,21,000 છે, જે વાર્ષિક ધોરણે આશરે ₹38,52,000 જેટલો થાય છે. આ ગ્રોસ સેલેરીમાં બેઝિક પગાર, મત વિસ્તાર ભથ્થું અને બીજા ભથ્થાંઓનો સમાવેશ થાય છે. મુખ્યમંત્રીનો આ પગાર એક ધારાસભ્ય (MLA) તરીકે મળતા વેતન અને મુખ્યમંત્રીના પદ માટે મળતા વધારાના વળતરને જોડીને તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પગાર ધોરણમાં રાજ્ય વિધાનસભા દ્વારા નક્કી કરાયેલા વિવિધ લાભ અને ભથ્થાંઓ પણ ઉમેરવામાં આવે છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, ગુજરાતના મુખ્યમંત્રીનો પગાર ભારતના સૌથી વધુ પગાર મેળવતા ટોચના 5 થી 6 રાજ્યના મુખ્યમંત્રીઓની યાદીમાં આવે છે. જો કે, આ પગારમાં સમય સમય પર રાજ્ય વિધાનસભાના નિર્ણયો મુજબ ફેરફાર થઈ શકે છે.
ગુજરાતની મહાનગરપાલિકાઓના કોર્પોરેટરોને (નગરસેવકો) મળતું વેતન મુખ્યત્વે માનદ વેતન અને વિવિધ ભથ્થાંઓના સ્વરૂપમાં હોય છે. વર્ષ 2018 ના સરકારી નિર્ણય મુજબ, મુખ્ય મહાનગરપાલિકાઓના કોર્પોરેટરો માટે માસિક માનદ વેતન આશરે ₹12,000 પ્રતિ માસ નક્કી કરવામાં આવેલ છે. આ ઉપરાંત, તેમને ટેલિફોન ભથ્થું ₹1,000 પ્રતિ માસ અને સ્ટેશનરી ભથ્થું ₹1,500 પ્રતિ માસ આપવામાં આવે છે, જ્યારે દરેક મીટિંગ દીઠ ₹500 મીટિંગ ભથ્થું મળે છે. (Image: AI)
મળતી માહિતી મુજબ, કોર્પોરેટરોને ₹12,500 સુધીનો એક ફોન મેળવવાની સુવિધા પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે. જામનગર, ભાવનગર, જૂનાગઢ અને ગાંધીનગર જેવી મહાનગરપાલિકાઓમાં માનદ વેતન આશરે ₹7,000 પ્રતિ માસ છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, આ આંકડાઓ વર્ષ 2018 ના સરકારી નિર્ણય પર આધારિત છે અને સ્થાનિક સંસ્થાના નિયમો મુજબ ભથ્થાંમાં સામાન્ય ફેરફાર હોઈ શકે છે. (Image: AI)
વર્ષ 2025 મુજબ, ગુજરાતના ધારાસભ્ય (MLA) ને દર મહિને અંદાજે ₹1,10,800 થી ₹1,50,000 સુધીનું કુલ વળતર મળે છે. આ રકમમાં મૂળ પગાર અને વિવિધ ભથ્થાંઓનો સમાવેશ થાય છે. ધારાસભ્યનો મૂળ માસિક પગાર આશરે ₹78,800 છે, જેમાં સેક્રેટરિયલ સ્ટાફ, ટેલિફોન અને મતવિસ્તારના ખર્ચ માટે વધારાના ભથ્થાં આપવામાં આવે છે.
પગારના માળખાની વિગતો મુજબ, મૂળ પગાર ઉપરાંત પર્સનલ આસિસ્ટન્ટ એલાઉન્સ (₹20,000), ટેલિફોન ચાર્જ (₹7,000) અને ટપાલ તેમજ સ્ટેશનરી ખર્ચ (₹5,000) નો સમાવેશ થાય છે. આ રીતે કુલ માસિક આવક આશરે ₹1,10,800 અથવા તાજેતરના વધારા મુજબ તેથી વધુ હોઈ શકે છે. બીજી સુવિધાઓમાં રાજ્યના પાટનગરમાં મફત આવાસ, વિધાનસભા સત્રો માટે દૈનિક ભથ્થું અને મુસાફરીમાં રાહતો જેવી વિશેષ સુવિધાઓ પણ પૂરી પાડવામાં આવે છે.
