Fatty Liver Prevention : શું ફેટી લીવર કેન્સરનું કારણ બની શકે છે? જાણો નિષ્ણાતો શું કહે છે
ફેટી લીવર અને લીવર કેન્સર વચ્ચેનો સંબંધ જટિલ છે. દરેક ફેટી લીવર દર્દીને કેન્સર થતું નથી, પરંતુ MASH, ફાઇબ્રોસિસ અને સિરોસિસ જેવી ગંભીર સ્થિતિઓ જોખમ વધારી શકે છે.
કેન્સરનું નામ સાંભળતાં જ લોકોમાં ચિંતા વધી જાય છે. લીવર કેન્સર પણ એક ગંભીર બીમારી છે. ત્યારે સવાલ એ થાય છે કે શું ફેટી લીવર ધરાવતા લોકોને પણ કેન્સર થવાનું જોખમ હોય છે? ભારતમાં ફેટી લીવરની સમસ્યા અંગે જાગૃતિ વધવાની સાથે આ સવાલ પણ મહત્ત્વનો બન્યો છે. નિષ્ણાતોના મતે, ફેટી લીવર ધરાવતા દરેક વ્યક્તિને કેન્સર થાય એવું નથી, પરંતુ કેટલાક કિસ્સાઓમાં લાંબા સમય સુધી લીવરને થતું નુકસાન કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે.
ફેટી લીવર એવી સ્થિતિ છે, જેમાં લીવરમાં જરૂર કરતાં વધુ ચરબી જમા થાય છે. શરૂઆતમાં આ સમસ્યા ગંભીર લક્ષણો વિના પણ રહી શકે છે. જોકે, કેટલાક દર્દીઓમાં સમય જતાં લીવરમાં સોજો, કોષોને નુકસાન અને ફાઇબ્રોસિસ જેવી સમસ્યાઓ વિકસી શકે છે. જો લીવરને લાંબા સમય સુધી નુકસાન થતું રહે, તો કેટલાક કિસ્સાઓમાં સિરોસિસ જેવી ગંભીર સ્થિતિ પણ સર્જાઈ શકે છે.
રાજીવ ગાંધી હોસ્પિટલના એસોસિયેટ પ્રોફેસર ડૉ. અજય કુમારના જણાવ્યા અનુસાર, ફેટી લીવરની સમસ્યા કેટલાક દર્દીઓમાં આગળ જતાં લીવર કેન્સરનું જોખમ વધારી શકે છે. લીવર કેન્સરના એક મુખ્ય પ્રકારને હેપેટોસેલ્યુલર કાર્સિનોમા (HCC) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે, ફેટી લીવર હોવાનો અર્થ એવો નથી કે વ્યક્તિને કેન્સર થશે. પરંતુ જો લીવરમાં લાંબા સમય સુધી સોજો રહે અને કોષોને નુકસાન પહોંચે, તો ફાઇબ્રોસિસ અને સિરોસિસ થવાની શક્યતા વધી શકે છે. ખાસ કરીને સિરોસિસ ધરાવતા દર્દીઓમાં લીવર કેન્સરનું જોખમ વધુ હોય છે.
ફેટી લીવરના કેટલાક દર્દીઓમાં લીવરમાં ચરબી જમા થવાની સાથે સોજો અને કોષોને નુકસાન પણ થાય છે. આ સ્થિતિને મેટાબોલિક ડિસફંક્શન-એસોસિયેટેડ સ્ટેટોહેપેટાઇટિસ (MASH) કહેવામાં આવે છે. જો આ સ્થિતિ લાંબા સમય સુધી રહે, તો લીવરમાં ડાઘ પડવાની પ્રક્રિયા એટલે કે ફાઇબ્રોસિસ વિકસી શકે છે. ગંભીર કિસ્સાઓમાં તે સિરોસિસ સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, ફેટી લીવર ધરાવતા દરેક દર્દીમાં MASH વિકસે જ એવું નથી.
લીવરમાં લાંબા સમય સુધી સોજો અને નુકસાન થવાથી તંદુરસ્ત પેશીઓની જગ્યાએ ડાઘવાળી પેશીઓ બનવા લાગે છે, જેને ફાઇબ્રોસિસ કહેવામાં આવે છે. જ્યારે નુકસાન ગંભીર બની જાય છે, ત્યારે સિરોસિસ વિકસી શકે છે. સિરોસિસ લીવરની સામાન્ય કામગીરીને અસર કરે છે અને લીવર કેન્સરનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધારી શકે છે. જોકે, કેટલાક દર્દીઓમાં સિરોસિસ વિકસ્યા વિના પણ લીવર કેન્સર થઈ શકે છે. તેથી માત્ર લક્ષણોના આધારે જોખમનું મૂલ્યાંકન કરવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ અને જરૂરી તપાસ કરાવવી મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
ટાઇપ-2 ડાયાબિટીસ, સ્થૂળતા, મેટાબોલિક સિન્ડ્રોમ, અદ્યતન ફાઇબ્રોસિસ અથવા લીવર સિરોસિસ ધરાવતા લોકોમાં લીવર સંબંધિત ગંભીર બીમારીઓનું જોખમ વધી શકે છે. હેપેટાઇટિસ B અને C જેવા ચેપ પણ લીવર કેન્સરના મહત્ત્વના જોખમી પરિબળો છે. ફેટી લીવર સાથે આમાંથી એક કે વધુ સમસ્યાઓ હોય, તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ નિયમિત તપાસ કરાવવી જરૂરી બની શકે છે. માત્ર ફેટી લીવરના ગ્રેડના આધારે કેન્સરનું જોખમ નક્કી કરી શકાતું નથી.
ફેટી લીવરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે જીવનશૈલીમાં ફેરફાર મહત્ત્વપૂર્ણ છે. સંતુલિત આહાર લેવો, શાકભાજી, ફળો અને ફાઇબરયુક્ત ખોરાકને પ્રાધાન્ય આપવું, વધુ પડતા તળેલા અને પ્રોસેસ્ડ ખોરાકનું સેવન ઘટાડવું તથા નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ કરવી ફાયદાકારક બની શકે છે. વજન નિયંત્રણમાં રાખવું અને ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓનું યોગ્ય સંચાલન કરવું પણ જરૂરી છે. આ ઉપરાંત, દારૂથી દૂર રહેવું લીવરના સ્વાસ્થ્ય માટે મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ફેટી લીવર ધરાવતા દરેક વ્યક્તિને કેન્સર થાય એવું નથી, પરંતુ તેને અવગણવું પણ યોગ્ય નથી. શરૂઆતના તબક્કામાં ફેટી લીવરના કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો ન પણ દેખાય. તેથી જોખમી પરિબળો ધરાવતા લોકોએ ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જરૂરી તપાસ કરાવવી જોઈએ. ખાસ કરીને સિરોસિસ અથવા અદ્યતન લીવર રોગ ધરાવતા દર્દીઓ માટે નિયમિત દેખરેખ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. યોગ્ય સમયે નિદાન, જીવનશૈલીમાં સુધારા અને તબીબી માર્ગદર્શન દ્વારા લીવરના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
