ચીને સોનામાં કર્યો ‘મોટો ખેલ’! ભલભલાની ઊંઘ ઊડી, આ એક પગલાંથી ભાવ પર શું અસર પડશે?
દુનિયાભરના બજારમાં જ્યારે સોનાની કિંમતો ગગડી રહી હતી અને રોકાણકારો સોનાથી દૂરી બનાવી રહ્યા હતા, ત્યારે ચીને સોનામાં મોટો ખેલ કરી દીધો. એવામાં સવાલ એ છે કે, આખરે ચીને આ પગલું કેમ ઉઠાવ્યું અને આનાથી સોનાના ભાવ તથા બજાર પર શું અસર પડશે?
દુનિયાભરના બજારમાં જ્યારે સોનાની કિંમતો ઘટી રહી હતી, ત્યારે ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક (પીપલ્સ બેંક ઓફ ચાઇના - PBOC) તેને એક શાનદાર તકની જેમ ઉપયોગ કરી રહી છે. ચીને ઓક્ટોબર મહિનામાં પોતાના સોનાના ભંડારમાં લગભગ 25.8 મેટ્રિક ટન (8,30,000 ઔંસ) સોનું વધુ ઉમેરી લીધું છે. આની સાથે જ ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક દ્વારા સતત સોનું ખરીદવાનો આ સિલસિલો પૂરા બે વર્ષ એટલે કે 24 મહિના લાંબો થઈ ગયો છે.
બજારમાં સુસ્તી અને ગરમાઈના વાતાવરણ છતાં ચીને પોતાની રણનીતિ બદલી નહીં અને સતત સોનું ખરીદતું રહ્યું. આ વર્ષના શરૂઆતના 10 મહિનામાં ચીન અત્યાર સુધીમાં લગભગ 129 મેટ્રિક ટન સોનું પોતાના ખજાનામાં ઉમેરી ચૂક્યું છે. વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલ (WGC)ના આંકડા મુજબ, આ વર્ષની ત્રીજી ક્વાર્ટર (જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર) દરમિયાન દુનિયાભરની સેન્ટ્રલ બેંકોમાં ચીનની પીપલ્સ બેંક સૌથી મોટી ખરીદદાર બનીને ઉભરી આવી.
જુલાઈથી સપ્ટેમ્બર વચ્ચે દુનિયાભરની સેન્ટ્રલ બેંકોએ કુલ મળીને 321 ટન સોનું ખરીદ્યું, જે વર્ષ 2024ના છેલ્લા ક્વાર્ટર પછીથી કોઈપણ ક્વાર્ટરમાં કરવામાં આવેલી સૌથી મોટી ખરીદી છે. સામાન્ય રોકાણકારો જ્યારે સોનું વેચવાનું કે દૂર રહેવાનું વિચારી રહ્યા હતા, ત્યારે સેન્ટ્રલ બેંકોની આ ભારે ખરીદીએ સોનાની ઘટતી કિંમતોને સહારો આપવાનું કામ કર્યું.
ચીનની સેન્ટ્રલ બેંકની આ સતત ખરીદીની અસર ત્યાંના સામાન્ય નાગરિકો પર પણ સાફ જોવા મળી રહી છે. ચીનના સામાન્ય પરિવારોએ બેંકના આ પગલાથી સંકેત લીધો અને ઓક્ટોબરમાં જ્યારે સોનું લગભગ 4,000 ડોલર પ્રતિ ઔંસની આસપાસ પહોંચ્યું, ત્યારે જમાવટ કરીને ખરીદી કરી. સામાન્ય ચીની રોકાણકારોનું માનવું છે કે, ભલે અત્યારે બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ હોય પરંતુ જો દેશની સેન્ટ્રલ બેંક આટલી મોટી માત્રામાં સોનું જમા કરી રહી છે, તો લાંબા સમયમાં સોનાની કિંમતો સુરક્ષિત રહેશે અને તેમાં સુધારો થશે.
ચીનની આ રણનીતિ સાફ દર્શાવે છે કે, તે પોતાની અર્થવ્યવસ્થાને મજબૂત કરવા અને પોતાના વિદેશી મુદ્રા ભંડારને સુરક્ષિત રાખવા માટે સોનાને સૌથી વિશ્વસનીય માધ્યમ માને છે. ઓક્ટોબરના મહિનામાં આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં સોનાના ભાવમાં લગભગ 7% નો ભારે ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેથી સોનું ઘટીને 4,000 ડોલર પ્રતિ ઔંસના મહત્વના સપોર્ટ સ્તરથી પણ નીચે ચાલ્યું ગયું.
સોના માટે ઓક્ટોબરનો આ મહિનો વર્ષ 2008ની વૈશ્વિક નાણાકીય કટોકટી પછીનો સૌથી ખરાબ ઓક્ટોબર સાબિત થયો, જ્યારે કિંમતો પોતાના એક વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગઈ. સોનાના ભાવ ઘટવા પાછળ મુખ્ય કારણ વૈશ્વિક તણાવ અને મોંઘવારી રહી. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થયા પછીથી સોનાની કિંમતોમાં 20% થી વધુનો ઘટાડો આવી ચૂક્યો છે.
યુદ્ધના કારણે કાચા તેલ અને ઊર્જાના ભાવ વધ્યા, જેનાથી દુનિયાભરમાં મોંઘવારી વધી. મોંઘવારી પર કાબૂ મેળવવા માટે દુનિયાભરની સેન્ટ્રલ બેંકોએ પોતાના વ્યાજદરોમાં વધારો કર્યો. એવામાં જ્યારે વ્યાજદરો વધે છે, ત્યારે સોના જેવા વ્યાજ વગરના એસેટ તરફ રોકાણકારોનું આકર્ષણ ઓછું થઈ જાય છે, જેથી સોના પર દબાણ બને છે. જો કે, હાલમાં થયેલ અમેરિકી મધ્યાવધિ ચૂંટણીઓ પછી સોનાની કિંમતોમાં થોડી રિકવરી જરૂર જોવા મળી છે.
વૈશ્વિક સ્તરે જ્યારે મોંઘવારી, ઊંચા વ્યાજદર અને યુદ્ધના કારણે સોનાની કિંમતો પર ભારે દબાણ હતું અને ભાવ ગગડી રહ્યા હતા, ત્યારે ચીનની સેન્ટ્રલ બેંક (PBOC) સહિત વિશ્વભરની કેન્દ્રીય બેંકો દ્વારા કરવામાં આવેલી જંગી ખરીદીએ સોનાના ઘટતા ભાવોને એક મજબૂત ટેકો આપવાનું કામ કર્યું છે.
