શું કોઈ પાકિસ્તાની પાયલટ ભારતમાં વિમાન ઉડાવી શકે? જાણો શું છે નિયમ
ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ હંમેશાં રહ્યો છે. ભારતે આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પરથી સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સરહદ પારનો આતંકવાદ બંધ થયા બાદ જ પાકિસ્તાન સાથે વાતચીત શક્ય થશે. આ દરમિયાન ઇઝરાઇલ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈની એક ફ્લાઇટમાં બનેલી ઘટના બાદ સવાલ ચર્ચામાં આવ્યો છે કે શું કોઈ દેશના પાયલટની રાષ્ટ્રીયતા એ નક્કી કરી શકે છે કે તે અન્ય દેશના એરસ્પેસમાં વિમાન ઉડાવી શકે કે નહીં?
30 સપ્ટેમ્બરે દુબઈથી તેલ અવીવ જઈ રહેલી ફ્લાયદુબઈની ફ્લાઇટ FZ1073ના કોકપિટમાં એક ગંભીર ઘટના બની હતી. ઇઝરાયલી અધિકારીઓ અનુસાર, ફ્લાઇટના ઓમાની નાગરિક કો-પાયલટ ભારતીય કેપ્ટન સ્મિત પર હુમલો કર્યો હતો. ચાકુથી થયેલા આ હુમલા બાદ વિમાન લગભગ 30 સેકન્ડમાં ઝડપથી 14,000 ફૂટ નીચે આવી ગયું હતું. (Image Source | iStock)
જોકે, મુસાફરો અને ક્રૂએ મળીને કો-પાયલટને કાબૂમાં લીધો હતો. વિમાનમાં મુસાફરી કરી રહેલા અન્ય બે ઓફ-ડ્યુટી પાયલટની મદદથી ફ્લાઇટને સાઉદી અરેબિયામાં સુરક્ષિત રીતે લેન્ડ કરવામાં આવી હતી. (Image Source | iStock)
આ ગુનાહિત ઘટના ઉપરાંત એક મહત્વપૂર્ણ નિયમનકારી સવાલ ઊભો થયો છે. શું ઓમાનનો નાગરિક ઇઝરાઇલ જતી ફ્લાઇટમાં ક્રૂ મેમ્બર બની શકે? ઓમાન અને ઇઝરાઇલ વચ્ચે ઔપચારિક રાજદ્વારી સંબંધો નથી. તેથી ઇઝરાઇલના પરિવહન મંત્રી મિરી રેગેવેએ આ મામલે તપાસના આદેશ આપ્યા છે. (Image Source | iStock)
ઇઝરાઇલ અને UAE વચ્ચે થયેલા દ્વિપક્ષીય ઉડ્ડયન કરાર હેઠળ, ઇઝરાઇલ જતી ફ્લાઇટના પાયલટ એવા દેશોના નાગરિક હોવા જોઈએ જેમના ઇઝરાઇલ સાથે સામાન્ય રાજદ્વારી સંબંધો છે. ઓમાન આ શ્રેણીમાં આવતું નથી. તેથી ઇઝરાઇલનું સિવિલ એવિએશન ઓથોરિટી હવે ફ્લાયદુબઈની ક્રૂ પસંદગી પ્રક્રિયાની તપાસ કરી રહ્યું છે. (Image Source | iStock)
ભારતનો અભિગમ આ મામલે અલગ છે અને તેની કાનૂની ભાષા મહત્વપૂર્ણ છે. ભારતે પાકિસ્તાન વિરુદ્ધ એરસ્પેસ પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. આ અંતર્ગત પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ વિમાનો તેમજ પાકિસ્તાની એરલાઇન્સ/ઓપરેટરો દ્વારા સંચાલિત, માલિકીના અથવા લીઝ પર લેવામાં આવેલા વિમાનો માટે ભારતીય એરસ્પેસ બંધ છે. (Image Source | iStock)
આ પ્રતિબંધ સીધો કોઈ વ્યક્તિ કે પાયલટની રાષ્ટ્રીયતા પર નહીં, પરંતુ વિમાન અને તેના ઓપરેટર એટલે કે એરલાઇન પર લાગુ પડે છે. એટલે કે પાકિસ્તાની રજિસ્ટર્ડ વિમાન અથવા પાકિસ્તાની એરલાઇન ભારતના એરસ્પેસમાં પ્રવેશી શકતી નથી. (Image Source | iStock)
જો કોઈ પાકિસ્તાની નાગરિક કોઈ વિદેશી એરલાઇન, જેમ કે UAE અથવા યુરોપિયન એરલાઇનમાં પાયલટ તરીકે કામ કરતો હોય અને તે વિમાન પાકિસ્તાનમાં રજિસ્ટર્ડ ન હોય, તો માત્ર પાયલટ પાકિસ્તાની હોવાના કારણે તેને ભારતીય એરસ્પેસમાંથી પસાર થવા પર આપમેળે પ્રતિબંધ લાગુ થતો નથી. (Image Source | iStock)
પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેને ભારતમાં વિમાન ઉડાવવાની આપમેળે મંજૂરી મળી જાય છે. ભારતમાં લેન્ડિંગ અથવા ક્રૂ મેમ્બર તરીકે પ્રવેશવા માટે ઇમિગ્રેશન, વિઝા અને સુરક્ષા સંબંધિત મંજૂરીઓ જરૂરી હોય છે. (Image Source | iStock)
22 એપ્રિલ 2025ના પહલગામ આતંકવાદી હુમલા બાદ ભારતે પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે વધારાના કડક પ્રતિબંધો લગાવ્યા હતા. 24 એપ્રિલ 2025થી પાકિસ્તાની નાગરિકો માટે વિઝા સેવાઓ સ્થગિત કરવામાં આવી હતી અને અગાઉના વિઝા રદ કરવામાં આવ્યા હતા. (Image Source | iStock)
તેથી વિમાન વિદેશી એરલાઇનનું હોય તો પણ ભારતમાં ઉતરનારા અથવા ભારતીય સરહદમાં ઉડાન ભરનારા આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂ માટે જરૂરી ઇમિગ્રેશન અને ક્રૂ-એન્ટ્રી ક્લિયરન્સ મેળવવું ફરજિયાત છે. (Image Source | iStock)
ટેક્નિકલ રીતે, માત્ર એરસ્પેસ પ્રતિબંધના આધારે વિદેશી એરલાઇનમાં કામ કરતા પાકિસ્તાની પાયલટને ભારતીય એરસ્પેસમાંથી પસાર થવાથી રોકવામાં આવતો નથી. જોકે, વ્યવહારિક અને કાનૂની રીતે ભારતના કડક ઇમિગ્રેશન, વિઝા અને સુરક્ષા ક્લિયરન્સના નિયમોને કારણે પાકિસ્તાની નાગરિક માટે ભારતીય એરસ્પેસમાં વિમાન ઉડાવવું અથવા ક્રૂ તરીકે ભારતમાં પ્રવેશવું અત્યંત મુશ્કેલ બની શકે છે. (Image Source | iStock)
Published On - 1:45 pm, Fri, 2 October 26
