Breaking News: સાયબર ફ્રોડની તપાસમાં હવે આખું ખાતું નહીં થાય ફ્રીઝ, RBIએ ગ્રાહકોને આપી મોટી રાહત
અગાઉ ઘણીવાર એવું જોવા મળતું હતું કે સાયબર પોલીસ અથવા બેંકો માત્ર એક નાના શંકાસ્પદ વ્યવહારને કારણે ગ્રાહકનું આખું બેંક ખાતું ફ્રીઝ કરી દેતી હતી. આનાથી લોકોને તેમના પોતાના નાણાં મેળવવામાં અને વાપરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડતી હતી. જોકે, RBIએ હવે આ વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર સૂચવ્યો છે.
જો તમારા બેંક ખાતામાં ભૂલથી કોઈ શંકાસ્પદ વ્યવહાર (transaction) થાય અથવા તમારું ખાતું સાયબર ફ્રોડની તપાસમાં સંડોવાયેલું જણાય, તો હવે ગભરાવાની જરૂર નથી. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) એ સામાન્ય જનતા અને બેંક ગ્રાહકોને મોટી રાહત આપી છે.
અગાઉ ઘણીવાર એવું જોવા મળતું હતું કે સાયબર પોલીસ અથવા બેંકો માત્ર એક નાના શંકાસ્પદ વ્યવહારને કારણે ગ્રાહકનું આખું બેંક ખાતું ફ્રીઝ કરી દેતી હતી. આનાથી લોકોને તેમના પોતાના નાણાં મેળવવામાં અને વાપરવામાં ભારે મુશ્કેલી પડતી હતી. જોકે, RBIએ હવે આ વ્યવસ્થામાં મોટો ફેરફાર સૂચવ્યો છે.
માત્ર શંકાસ્પદ રકમ જ અટકાવવામાં આવશે, આખું ખાતું નહીં : RBIના નવા નિયમો અનુસાર, જો ખાતામાં ₹1,000 કે તેથી વધુનો કોઈ શંકાસ્પદ અથવા અસામાન્ય વ્યવહાર (જેમ કે 'મ્યુલ એકાઉન્ટ્સ' અથવા સાયબર ફ્રોડ સાથે સંકળાયેલા વ્યવહારો) ધ્યાનમાં આવે, તો બેંક આખું ખાતું ફ્રીઝ કરશે નહીં. તેના બદલે, બેંક માત્ર તે વિવાદિત રકમ પર કામચલાઉ ધોરણે રોક (lien) મૂકશે. ગ્રાહક ખાતામાં બાકી રહેલી રકમનો કોઈપણ અવરોધ વિના ઉપયોગ કરી શકશે.
ગ્રાહકોને તેમનો પક્ષ રજૂ કરવાની તક મળશે : બેંકો હવે મનસ્વી રીતે લાંબા સમય સુધી નાણાં અટકાવી શકશે નહીં. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માટે એક સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી છે. એકવાર બેંક નાણાં પર રોક મૂકે, પછી ગ્રાહક પાસે ઓળખનો પુરાવો, નાણાંનો સ્ત્રોત અથવા વ્યવહાર માટે યોગ્ય ખુલાસો રજૂ કરવા માટે 20 દિવસનો સમય હશે. ગ્રાહક દ્વારા દસ્તાવેજો સબમિટ કર્યા પછી, બેંકે 10 દિવસની અંદર તેની ચકાસણી કરવી પડશે. જો ખુલાસો યોગ્ય જણાશે, તો બેંકે તરત જ નાણાં પર મૂકવામાં આવેલી રોક હટાવી લેવી પડશે.
જો મામલો ઉકેલાય નહીં તો શું થશે? : જો ગ્રાહક 20 દિવસની અંદર જવાબ આપવામાં નિષ્ફળ જાય અથવા જવાબ અસંતોષકારક હોય, તો બેંક અનિશ્ચિત સમય માટે નાણાં અટકાવી રાખી શકતી નથી. બેંકે 'નેશનલ સાયબર ક્રાઈમ રિપોર્ટિંગ પોર્ટલ' (NCRP) દ્વારા સંબંધિત પોલીસ સત્તાવાળાઓને આ કેસ સોંપવો પડશે. ત્યારબાદ, પોલીસ પાસે સંબંધિત નાણાં અંગે ઔપચારિક 'સ્ટેચ્યુટરી રિસ્ટ્રેન્ટ ઓર્ડર' (કાનૂની રોક આદેશ) જારી કરવા માટે 30 દિવસનો સમય રહેશે.
છેતરપિંડીવાળા ખાતાઓની ઓળખ કરવામાં AI મદદ કરશે : RBIએ બેંકોને આદેશ આપ્યો છે કે તેઓ શંકાસ્પદ પ્રવૃત્તિઓ—જેમ કે ગ્રાહકની જાહેર કરેલી આવક સાથે મેળ ન ખાતા અચાનક થતા મોટા વ્યવહારો—ને ઓળખવા માટે આર્ટિફિશિયલ ઈન્ટેલિજન્સ (AI) અને અદ્યતન દેખરેખ પ્રણાલીઓનો ઉપયોગ કરે.
આ નવો નિયમ 1 એપ્રિલ, 2027થી ફરજિયાત બનશે; જોકે, બેંકો ઈચ્છે તો તેનો અમલ વહેલો પણ કરી શકે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના 4 ઓગસ્ટ, 2026ના આદેશને પગલે ગ્રાહકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે RBIએ આ પગલું ભર્યું છે.
Published On - 9:42 am, Mon, 14 September 26
