શું છે બાયો સોલર ટેકનોલોજી? જાણો કેવી રીતે જીવંત છોડની મદદથી વધશે સોલર પેનલની પાવર અને વીજ ઉત્પાદન
વૈજ્ઞાનિકો હવે પ્રકાશસંશ્લેષણની કુદરતી પ્રક્રિયા અને સોલર એનર્જીને જોડીને બાયો સોલર સિસ્ટમ તૈયાર કરી રહ્યા છે. તેનાથી ઓછી જગ્યામાં વધુ વીજળી ઉત્પાદન કરવાની નવી તકો ઊભી થશે.
વધતા જતા વીજળીના બિલમાંથી મુક્તિ મેળવવા અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉર્જા મેળવવા માટે આજે લોકો સોલર પેનલ તરફ વળી રહ્યા છે. બજારમાં હાલ વિવિધ પ્રકારની સોલર પેનલ્સ ઉપલબ્ધ છે, જે જરૂરિયાત મુજબ વીજળી ઉત્પાદન કરે છે. આ દિશામાં હવે એક નવું કદમ ઉઠાવતા 'બાયો સોલર' (Bio Solar) ટેકનોલોજી પર ઝડપથી સંશોધન ચાલી રહ્યું છે.
શું છે Bio Solar ટેકનોલોજી? બાયો સોલર ટેકનોલોજી મૂળભૂત રીતે વનસ્પતિની પ્રકાશસંશ્લેષણ (Photosynthesis) ની પ્રક્રિયા પર આધારિત છે. વનસ્પતિ સૂર્યપ્રકાશ, પાણી અને કાર્બન ડાયોક્સાઈડનો ઉપયોગ કરીને પોતાનો ખોરાક બનાવે છે. આ કુદરતી પ્રક્રિયા દરમિયાન સૂર્ય ઉર્જાનું રૂપાંતર રાસાયણિક ઉર્જામાં થાય છે. વૈજ્ઞાનિકો આ જ કુદરતી સિદ્ધાંતને આધુનિક ટેકનોલોજી સાથે જોડીને એવી સિસ્ટમ બનાવી રહ્યા છે, જે જીવંત છોડની મદદથી ઉર્જા ઉત્પન્ન કરી શકે અથવા પરંપરાગત સોલર પેનલની કાર્યક્ષમતા વધારી શકે.
છોડમાંથી વીજળી કેવી રીતે બનશે? જ્યારે છોડ સૂર્યપ્રકાશ મેળવે છે, ત્યારે તેની અંદર ઇલેક્ટ્રોન મુક્ત થવાની કુદરતી પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે. વૈજ્ઞાનિકો આ ઇલેક્ટ્રોનને વીજળીમાં રૂપાંતરિત કરવા પર કામ કરી રહ્યા છે. કેટલાક પ્રયોગોમાં છોડ અને અન્ય જૈવિક સ્ત્રોતોમાંથી નીકળતા ઇલેક્ટ્રોનને ખાસ ઇલેક્ટ્રોડ્સ દ્વારા એકત્ર કરવામાં આવે છે. આ માટે પ્લાન્ટ માઇક્રોબાયલ ફ્યુઅલ સેલ (Plant Microbial Fuel Cell) જેવી અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ થાય છે. જો આ પ્રયોગો સંપૂર્ણ સફળ રહેશે, તો છોડ માત્ર ઓક્સિજન જ નહીં પરંતુ વીજળી ઉત્પાદનમાં પણ મદદરૂપ બનશે.
સોલર પેનલની તાકાત કેવી રીતે વધશે? છોડમાં સૂર્યપ્રકાશને શ્રેષ્ઠ રીતે શોષી લેવાની કુદરતી ક્ષમતા હોય છે. આ ક્ષમતાનો અભ્યાસ કરીને વૈજ્ઞાનિકો એવી હાઇબ્રિડ ફોટોવોલ્ટેઇક સિસ્ટમ ડિઝાઇન કરી રહ્યા છે, જે સૂર્યપ્રકાશનો વધુ સારો ઉપયોગ કરી શકે. ભવિષ્યમાં આવા હાઇબ્રિડ મોડેલ તૈયાર થવાથી એક જ જગ્યા પર સોલર એનર્જી અને બાયોલોજિકલ પ્રોસેસ બંને દ્વારા વધારાની ઉર્જા મેળવી શકાશે, જેથી ઓછી જગ્યામાં પણ બમણી વીજળી ઉત્પન્ન કરી શકાશે.
હાલ ટેસ્ટિંગ તબક્કામાં છે ટેકનોલોજી: હાલમાં બાયો સોલર ટેકનોલોજી સંશોધન અને ટેસ્ટિંગના તબક્કામાં છે. તેને વ્યાપારી ધોરણે લોન્ચ કરતા પહેલા વૈજ્ઞાનિકો તેની કિંમત, વીજ ઉત્પાદન ક્ષમતા, લાંબા ગાળાની સ્થિરતા અને જાળવણી (મેન્ટેનન્સ) જેવા મહત્વના પાસાઓ પર કામ કરી રહ્યા છે. તેથી હાલના તબક્કે તેને સામાન્ય સોલર પેનલનો સંપૂર્ણ વિકલ્પ ન ગણી શકાય, પરંતુ ભવિષ્યમાં તે રિન્યુએબલ એનર્જી ક્ષેત્રે ક્રાંતિકારી સાબિત થઈ શકે છે.
