આધાર એપમાં TOTP થી સરળ બનશે વેરિફિકેશન- OTP ના બદલે કેવી રીતે ઉપયોગ કરવો આ નવું ફીચર?
આધાર કાર્ડ સાથે જોડાયેલી સેવાઓ માટે હવે SMS OTP આવવાની રાહ જોવાની જરૂર નથી. UIDAI દ્વારા mAadhaar એપમાં TOTP ફીચર ઉપલબ્ધ કરાવાયું છે, જેમાં દર 30 સેકન્ડે 8 અંકનો નવો સિક્યોરિટી કોડ જનરેટ થાય છે. જાણો તેને સેટ કરવાની સરળ રીત.
આજકાલ આધાર સંબંધિત વિવિધ ઓનલાઇન સેવાઓનો ઉપયોગ કરતી વખતે મોબાઇલ પર આવતા OTP દ્વારા ઓળખ વેરિફાય કરવી પડે છે. પરંતુ ઘણીવાર નબળા નેટવર્ક, SMS માં વિલંબ કે ટેકનિકલ ખામીના કારણે સમયસર OTP મળતો નથી. આવી સ્થિતિમાં કામ અટકી પડે છે. આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને UIDAI એ નવી આધાર એપમાં TOTP (Time-based One-Time Password) નો વિકલ્પ આપ્યો છે. આ ફીચરની મદદથી યુઝર્સ SMS ની રાહ જોયા વગર જ કોડ મેળવી શકે છે.
TOTP એટલે કે Time-based One-Time Password એક એવો સિક્યોરિટી કોડ છે, જે આધાર એપ દ્વારા જનરેટ કરી શકાય છે. તેની ખાસિયત એ છે કે આ કોડ જનરેટ કરવા માટે દર વખતે ઇન્ટરનેટ કે મોબાઇલ નેટવર્કની જરૂર પડતી નથી. જોકે, જે પ્લેટફોર્મ કે સર્વિસ પર તેનો ઉપયોગ કરવાનો હોય, ત્યાં TOTP નો વિકલ્પ ઉપલબ્ધ હોવો જરૂરી છે.
આધાર TOTP શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?: TOTP નું પૂરું નામ Time-based One-Time Password છે. આધાર એપમાં આ 8 અંકનો કોડ હોય છે, જે દર 30 સેકન્ડે આપમેળે બદલાઈ જાય છે. SMS દ્વારા મળતા સામાન્ય OTP થી વિપરીત, આમાં કોડ મેળવવા માટે મેસેજ આવવાની રાહ જોવી પડતી નથી. આ સિસ્ટમ ફોનના સમયના આધારે કોડ જનરેટ કરે છે. તેથી મોબાઇલની તારીખ અને સમય એકદમ સાચો હોવો જરૂરી છે. જો ફોનનો સમય ખોટો હશે, તો કોડના વેરિફિકેશનમાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
જ્યારે આધાર સાથે જોડાયેલી કોઈ સેવા માટે SMS OTP ન મળી રહ્યો હોય ત્યારે આ ફીચર ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થાય છે. યુઝર્સ આધાર એપ ખોલીને નવો કોડ મેળવી શકે છે અને નિર્ધારિત સમય મર્યાદામાં તેનો ઉપયોગ કરી શકે છે.
SMS OTP ની સરખામણીએ શું ફાયદા છે?: SMS OTP ઘણીવાર નેટવર્કની સમસ્યા કે મેસેજ ડિલિવરીમાં વિલંબને કારણે સમયસર પહોંચતો નથી. આ ઉપરાંત, સિમ સ્વેપ (SIM Swap) જેવા સાયબર ફ્રોડ દ્વારા ગુનેગારો યુઝરના નંબર પર આવતા SMS મેળવવાનો પ્રયાસ કરતા હોય છે. જ્યારે TOTP સીધો આધાર એપમાં જ જનરેટ થાય છે, તેથી મેસેજની રાહ જોવાની રહેતી નથી અને વેરિફિકેશન પ્રક્રિયા ખૂબ ઝડપી બને છે. જોકે, ફોન અને આધાર એપની ડિજિટલ સુરક્ષા જાળવી રાખવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.
આધાર એપમાં TOTP કેવી રીતે જનરેટ કરવો?: TOTP નો ઉપયોગ કરવા માટે સૌથી પહેલાં તમારા સ્માર્ટફોનમાં સત્તાવાર આધાર એપ ઇન્સ્ટોલ કરી તેમાં લોગ-ઇન કરો. ત્યારબાદ નીચે મુજબના સ્ટેપ્સ ફોલો કરો: આધાર એપ ઓપન કરીને તેના ડેશબોર્ડ પર જાઓ. નીચે આપેલા Security સેક્શન પર ટેપ કરો. અહીં Generate TOTP નો વિકલ્પ પસંદ કરો. સ્ક્રીન પર 8 અંકનો એક કોડ દેખાશે. કોડની સાથે ચાલી રહેલા 30 સેકન્ડના ટાઈમર પર ધ્યાન આપો. આ કોડને કોપી કરીને સંબંધિત વેરિફિકેશન પેજ પર દાખલ કરો. ધ્યાન રાખો કે તમે જે વેબસાઇટ કે સર્વિસ પર વેરિફિકેશન કરી રહ્યા હોવ, ત્યાં TOTP સ્વીકારવાનો વિકલ્પ હોવો જરૂરી છે. જો ત્યાં માત્ર SMS OTP નો જ વિકલ્પ હશે, તો TOTP કામ કરશે નહીં.
TOTP નો ઉપયોગ કરતી વખતે આ બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો: સૌપ્રથમ તમારા ફોનનો સમય હંમેશાં Automatic Date and Time પર સેટ રાખો, જેથી કોડ યોગ્ય રીતે જનરેટ થઈ શકે. સ્ક્રીન પર દેખાતો કોડ 30 સેકન્ડની અંદર જ વાપરી લેવો જરૂરી છે, કારણ કે ટાઈમર પૂરું થતાં જ નવો કોડ આવી જશે અને જૂનો કોડ અમાન્ય થઈ જશે.
આ ઉપરાંત, તમારો ફોન અજાણ્યા વ્યક્તિઓના હાથમાં ન આપો અને આધાર એપનો પાસવર્ડ સુરક્ષિત રાખો. નેટવર્ક કે મેસેજની સમસ્યા સમયે TOTP એક શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે, પરંતુ તેનો સાચો લાભ ત્યારે જ મળશે જ્યારે તમે સમયસર કોડ એન્ટર કરશો.
