3.15થી લઈને 4 વાગ્યા સુધી શેર માર્કેટમાં ચાલશે ‘ખતરો કા ખેલ’ ! નહીં જાણો તો થશે નુકસાન
3 ઓગસ્ટના રોજ શેરબજારમાં રજૂ કરાયેલ CAS (ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન) શું છે? શેરબજારમાં બપોરે 3:15 વાગ્યાથી 4:00 વાગ્યા સુધી શું થાય છે? સંપૂર્ણ સમયરેખાને સરળ શબ્દોમાં સમજો અને નુકસાન ટાળો.
ભારતીય શેરબજારમાં ક્લોઝિંગ ભાવ નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા બદલાઈ ગઈ છે. ક્લોઝિંગ ઓક્શન સેશન (CAS) હવે લાગુ કરવામાં આવ્યું છે, ખાસ કરીને F&O (ફ્યુચર્સ અને ઓપ્શન્સ) સેગમેન્ટમાં સમાવિષ્ટ શેરો માટે. તેનો ઉદ્દેશ્ય બજારની અંતિમ ક્ષણો દરમિયાન બિનજરૂરી અસ્થિરતા ઘટાડવાનો અને વધુ પારદર્શક રીતે સત્તાવાર ક્લોઝિંગ ભાવ નક્કી કરવાનો છે. ચાલો આપણે બપોરે 3:15 વાગ્યાથી 4:00 વાગ્યા સુધીની સમગ્ર પ્રક્રિયાને કાલક્રમિક રીતે સમજીએ.
બપોરે 3:15 વાગ્યા સુધી- સામાન્ય ટ્રેડિંગ : બજાર બપોરે 3:15 વાગ્યા સુધી સામાન્ય રીતે કાર્યરત રહે છે. આ સમય દરમિયાન, રોકાણકારો અને વેપારીઓ કોઈપણ F&O અથવા નોન-F&O સ્ટોક માટે ખરીદી અથવા વેચાણ ઓર્ડર આપી શકે છે. માર્કેટ ઓર્ડર, લિમિટ ઓર્ડર અને સ્ટોપ-લોસ ઓર્ડર જેવી માનક સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ રહે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન CAS શરૂ થતું નથી.
બપોરે 3:15 થી 3:20 વાગ્યા સુધી - Transition Period: 3:15 વાગ્યા પછી, F&O સ્ટોક્સ માટે સામાન્ય ટ્રેડિંગથી ક્લોઝિંગ ઓક્શન સત્રમાં સંક્રમણ શરૂ થાય છે. આને ટ્રાન્ઝિશન પીરિયડ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સમય દરમિયાન નવી પોઝિશન ખોલવાની મંજૂરી નથી. એક્સચેન્જ બજારને ઓક્શન મોડ માટે તૈયાર કરે છે, અને પછીની પ્રક્રિયા માટે રેફરન્સ પ્રાઇસ નક્કી કરવામાં આવે છે.
Reference Price કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવે છે? : ટ્રાન્ઝિશન પીરિયડ દરમિયાન, એક્સચેન્જ દરેક F&O સ્ટોક માટે રેફરન્સ પ્રાઇસ સેટ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ બપોરે 3:15 વાગ્યે ₹3,000 પર ટ્રેડિંગ કરી રહી હોય, તો ₹3,000 ને તેની રેફરન્સ પ્રાઇસ ગણી શકાય. આ સંદર્ભ ભાવના આધારે સમગ્ર ક્લોઝિંગ ઓક્શન કાર્ય કરે છે.
±3% ruleશું છે? : એકવાર રેફરન્સ પ્રાઇસ સેટ થઈ જાય, પછી એક્સચેન્જ તે કિંમતની આસપાસની ચોક્કસ શ્રેણીમાં જ ઓર્ડર સ્વીકારે છે. જો કોઈ શેરની સંદર્ભ કિંમત ₹3,000 હોય, તો ફક્ત ₹2,910 (-3%) થી ₹3,090 (+3%) ની રેન્જમાં મૂકવામાં આવેલા ઓર્ડર જ માન્ય રહેશે. આ કિંમત શ્રેણીની બહાર મૂકવામાં આવેલા ઓર્ડર આપમેળે રદ થાય છે.
બપોરે 3:20 થી 3:25 વાગ્યા સુધી- Auction Order Entry Period : વાસ્તવિક બંધ હરાજી હવે શરૂ થાય છે. આ સમય દરમિયાન ફક્ત મર્યાદા ઓર્ડર સ્વીકારવામાં આવે છે. માર્કેટ ઓર્ડર, સ્ટોપ લોસ ઓર્ડર (SL), IOC ઓર્ડર અને ડિસ્ક્લોઝ્ડ ક્વોન્ટિટી ઓર્ડર સ્વીકારવામાં આવતા નથી. ઉદ્દેશ્ય ફક્ત વાસ્તવિક ખરીદી અને વેચાણ માંગના આધારે બંધ કિંમત નક્કી કરવાનો છે. ધારો કે શેર માટેના ખરીદ ઓર્ડર નીચે મુજબ છે: ₹2,998 પર 1,000 શેર, ₹2,999 પર 1,200 શેર અને ₹3,000 પર 5,000 શેર. બીજી બાજુ, વેચાણ ઓર્ડરમાં ₹3,000 પર ઉપલબ્ધ 4,800 શેરનો સમાવેશ થાય છે. એક્સચેન્જ એ ભાવ બિંદુ ઓળખે છે જ્યાં ખરીદ અને વેચાણ ઓર્ડરનું સૌથી વધુ વોલ્યુમ મેચ કરી શકાય છે. જો મેચિંગનું સૌથી વધુ વોલ્યુમ ₹3,000 પર થાય છે, તો આ કિંમત બંધ ભાવ માટે સૌથી મજબૂત દાવેદાર બની જાય છે.
બપોરે 3:25 થી 3:30 વાગ્યા સુધી- Matching Process : આ તબક્કામાં, એક્સચેન્જ બધા ખરીદ અને વેચાણ ઓર્ડર સાથે મેચ કરે છે. ધ્યેય એ સ્તર પર બંધ ભાવ સેટ કરવાનો છે જ્યાં મહત્તમ શેરનો વેપાર થઈ શકે. આ પ્રક્રિયા સંપૂર્ણપણે સ્વચાલિત છે અને કોઈપણ એક વેપારીના ઓર્ડરથી પ્રભાવિત નથી.
બપોરે 3:30 વાગ્યા સુધી- Official Closing Price : સતત ટ્રેડિંગ બપોરે 3:30 વાગ્યે સમાપ્ત થાય છે. ત્યારબાદ, જે ભાવે મહત્તમ ઓર્ડર મેચ કરવામાં આવ્યા હતા તે ભાવ શેરનો સત્તાવાર બંધ ભાવ તરીકે જાહેર કરવામાં આવે છે. આ બંધ ભાવ પછીના દિવસે વિવિધ હેતુઓ માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે, જેમાં ઇન્ડેક્સ ગણતરીઓ, ETF, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ NAV અને ડેરિવેટિવ્ઝ સેટલમેન્ટનો સમાવેશ થાય છે.
બપોરે 3:30 થી 3:35 વાગ્યા સુધી- Final Matching : બંધ ભાવ નક્કી થયા પછી પણ અંતિમ મેચિંગ પ્રક્રિયા થોડા સમય માટે ચાલુ રહે છે. બંધ ભાવે એક્ઝિક્યુટ કરી શકાય તેવા ઓર્ડરની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન, બાકીના મેચેબલ ઓર્ડરનું સેટલમેન્ટ પૂર્ણ થાય છે.
બપોરે 3:35 થી 3:40 વાગ્યા સુધી- F&O Processing : એક્સચેન્જ હવે હરાજી સંબંધિત તમામ F&O ઓર્ડરની પ્રક્રિયા કરે છે. જે ઓર્ડર મેચ કરી શકાતા નથી તે કાં તો રદ કરવામાં આવે છે અથવા નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓ અને નિયમો અનુસાર સેટલ કરવામાં આવે છે. આ તબક્કો સંપૂર્ણપણે બેકએન્ડ સિસ્ટમ્સ પર આધાર રાખે છે.
બપોરે 3:50 થી 4:00 વાગ્યા સુધી- Post Closing Session : અંતિમ તબક્કો પોસ્ટ-ક્લોઝિંગ સેશન તરીકે ઓળખાય છે. આ સમય દરમિયાન ચોક્કસ પ્રકારના ઓર્ડર સ્વીકારી શકાય છે, જોકે આ તબક્કો શરૂ થાય તે પહેલાં નિયમિત ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડિંગ સમાપ્ત થાય છે. આ સત્ર 4:00 વાગ્યે સમાપ્ત થાય છે.
Intraday Traders અને Option Buyers માટે આનો અર્થ શું છે? : જો તમે નિફ્ટી અથવા બેંક નિફ્ટી માટે ઇન્ટ્રાડે ઓપ્શન ખરીદીમાં જોડાઓ છો, તો બપોરે 3:15 વાગ્યા પછી બજારનું વર્તન ભૂતકાળ કરતા અલગ હશે. ક્લોઝિંગ ઓક્શનને કારણે, છેલ્લા 10 થી 15 મિનિટમાં નોંધપાત્ર ખરીદી અને વેચાણ પ્રવૃત્તિ થઈ શકે છે, જે અચાનક અસ્થિરતા તરફ દોરી શકે છે. પરિણામે, ઇન્ટ્રાડે ટ્રેડર્સ માટે બપોરે 3:10 વાગ્યા પહેલાં એક્ઝિટ સ્ટ્રેટેજી તૈયાર કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની ગયું છે. ક્લોઝિંગ ઓક્શન સત્રનો ઉદ્દેશ્ય બજારના ક્લોઝિંગ ભાવને વધુ વાજબી, વધુ પારદર્શક અને હેરાફેરીથી મુક્ત બનાવવાનો છે. શરૂઆતમાં આ પ્રક્રિયા જટિલ લાગી શકે છે, પરંતુ બપોરે 3:15 થી 4:00 વાગ્યા સુધીના સમયમર્યાદામાં જોવામાં આવે તો આખી સિસ્ટમ એકદમ સરળ બની જાય છે. આગળ જતાં, F&O શેરોના ક્લોઝિંગ ભાવ આ પ્રક્રિયા દ્વારા નક્કી કરવામાં આવશે, અને તેની અસર સૂચકાંકો, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, ETF અને ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટમાં પણ પ્રતિબિંબિત થશે
