વકફ અને વન નેશન-વન ઇલેક્શન બાદ હવે FCRA ! જાણો કેમ મોદી સરકાર મોટા બિલો JPC માં મોકલી રહી છે ?

સંસદમાં બિલ રજૂ કરવું અને તેને સીધું પસાર કરવું હંમેશા એક જ પ્રક્રિયા નથી. કેટલીકવાર, સરકાર પોતે વિગતવાર ચર્ચા માટે સંસદની સંયુક્ત સંસદીય સમિતિને બિલ મોકલે છે. વિદેશી યોગદાન (નિયમન) સુધારા બિલ, 2026, અથવા FCRA બિલ, JPC ને મોકલવાનો નિર્ણય હાલમાં આ કારણોસર સમાચારમાં છે.

12 ઓગસ્ટ, 2026 ના રોજ, લોકસભાએ FCRA બિલને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિને મોકલવાના પ્રસ્તાવને મંજૂરી આપી. વિપક્ષે તેનો વિરોધ કર્યો, જ્યારે સરકારે તેને સામાન્ય સંસદીય ચકાસણી પ્રક્રિયા તરીકે વર્ણવ્યું. આ પગલું મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે કારણ કે સૂત્રો અનુસાર, મોદી સરકારે 2024 થી મોટાભાગના બિલોને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ પાસે મોકલ્યા છે.

કયા મોટા બિલોની તપાસ JPCએ કરી?

આ સમયગાળા દરમિયાન, વકફ સુધારા બિલ, વન નેશન-વન ઇલેક્શન સાથે જોડાયેલા બિલ અને કંપની કાયદા સુધારા બિલ જેવા મુખ્ય અને રાજકીય રીતે મહત્વપૂર્ણ કાયદાઓને સંસદીય સમિતિઓ દ્વારા ચકાસણીનો સામનો કરવો પડ્યો છે. સંસદના સત્તાવાર રેકોર્ડમાં 2024 વકફ બિલ અને વન નેશન-વન ઈલેક્શન બિલને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિને રેફરલ કરવામાં આવ્યું હોવાનું નોંધાયું છે.

JPCમાં કોણ હોય છે?

• JPC એટલે કે સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ, લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેના સાંસદોનો સમાવેશ કરે છે.
• તેમાં સરકાર અને વિપક્ષી પક્ષોના સાંસદોનો પણ સમાવેશ થાય છે.
• કમિટી બિલની જોગવાઈઓની વિગતવાર તપાસ કરી શકે છે.
• કમિટી નિષ્ણાતો, સંગઠનો અને અન્ય હિસ્સેદારો પાસેથી સૂચના માંગી શકે છે.
• તપાસ પછી, સમિતિ સંસદમાં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કરે છે.
• કમિટીની ભલામણો મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ સરકાર તેમને સ્વીકારવા માટે બંધાયેલી નથી.

JPC શું છે અને તેનું કાર્ય શું છે?

સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) એક સંસદીય સમિતિ છે. જેમાં લોકસભા અને રાજ્યસભા બંનેના સભ્યોનો સમાવેશ થાય છે. તેની ભૂમિકા કોઈપણ મહત્વપૂર્ણ અથવા વિવાદાસ્પદ બિલની બારીકાઈથી તપાસ કરવાની, તેની વિવિધ કલમોની ચર્ચા કરવાની અને જો જરૂરી હોય તો, નિષ્ણાતો અને સંબંધિત પક્ષોનો અભિપ્રાય લેવાની છે. તેની તપાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, સમિતિ સંસદમાં તેનો અહેવાલ અને ભલામણો રજૂ કરે છે. જોકે JPCની ભલામણો સરકાર માટે બંધાયેલી નથી.

2 વર્ષમાં કેટલા બિલ JPCમાં મોકલાયા?

2024 માં મોદી સરકારના ત્રીજા કાર્યકાળની શરૂઆતથી ઘણા મહત્વપૂર્ણ બિલો સંસદીય સમિતિઓને મોકલવામાં આવ્યા છે. સૂત્રો અનુસાર, વકફ (સુધારા) બિલ 2024 સૌથી વધુ ચર્ચાસ્પદ મુદ્દાઓમાંનો એક છે. ઓગસ્ટ 2024 માં તેને સંયુક્ત સમિતિને મોકલવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ, ડિસેમ્બર 2024 માં, બંધારણ (129મો સુધારો) બિલ, 2024 અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ કાયદા (સુધારા) બિલ, 2024, સંયુક્ત સમિતિને મોકલવામાં આવ્યું. બંને બિલ વન નેશન-વન ઇલેક્શન પ્રણાલી સાથે સંબંધિત છે.

2025 અને 2026 માં, સરકારે કેટલાક મુખ્ય બિલોને સમિતિઓને પણ મોકલ્યા છે. આમાં 2026 કંપની કાયદા (સુધારા) બિલનો સમાવેશ થાય છે. જેને 23 માર્ચ, 2026 ના રોજ સંયુક્ત સમિતિને મોકલવામાં આવ્યું. કેન્દ્ર સરકારે હવે FCRA સુધારા બિલને સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) ને મોકલવાનો નિર્ણય લીધો છે.

2014થી 2024 દરમિયાન JPC ને કેટલા બિલ મોકલવામાં આવ્યા હતા?

સૂત્રો અનુસાર, 2014થી 2024 દરમિયાન મોદી સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન, ઘણા મહત્વપૂર્ણ બિલો સંયુક્ત સંસદીય સમિતિ (JPC) ને મોકલવામાં આવ્યા છે.

• જમીન સંપાદન (બીજો સુધારો) બિલ, 2015
• ઇન્સોલ્વન્સી એન્ડ બેન્કરપ્સી કોડ, 2015
• નાગરિકતા (સુધારા) બિલ, 2016
• નાણાકીય ઉકેલ અને ડિપોઝિટ ઇન્શ્યોરન્સ (FRDI) બિલ, 2017
• વ્યક્તિગત ડેટા સંરક્ષણ બિલ, 2019
• જૈવવિવિધતા (સુધારા) બિલ, 2021
• બહુ-રાજ્ય સહકારી મંડળીઓ (સુધારા) બિલ, 2022
• જન વિશ્વાસ (જોગવાઈઓમાં સુધારા) બિલ, 2022
• વન (સંરક્ષણ) સુધારા બિલ, 2023

JPCને બિલ મોકલવાનો અર્થ શું છે?

JPCને બિલ મોકલવાનો અર્થ એ નથી કે સરકાર બિલ પાછું ખેંચી રહી છે અથવા તેને પસાર કરવા માંગતી નથી. આનો સીધો અર્થ એ છે કે સંસદના બંને ગૃહોના સભ્યો દ્વારા બિલની વધુ વિગતવાર તપાસ અને ચર્ચા કરવામાં આવશે. આ ખાસ કરીને ત્યારે સાચું છે જ્યારે બિલની જોગવાઈઓ જટિલ હોય, તેમાં નોંધપાત્ર રાજકીય તફાવત હોય, અથવા વિવિધ પક્ષો પાસેથી ઇનપુટ મેળવવાની જરૂર હોય. JPC નિષ્ણાતો અને હિસ્સેદારો પાસેથી ઇનપુટ મેળવી શકે છે અને બિલના વિવિધ વિભાગોની સમીક્ષા કરી શકે છે. સંસદીય નિષ્ણાતોના મતે, બિલને સમિતિને મોકલવાથી કાયદાકીય પ્રક્રિયા અસ્થાયી રૂપે ધીમી પડે છે. પરંતુ તે વધુ વિગતવાર તપાસ માટે તક પૂરી પાડે છે. સમિતિ તેના અહેવાલમાં ફેરફારો સૂચવી શકે છે. જોકે તેની ભલામણો અંતિમ નિર્ણય નથી.

FCRA બિલને JPCમાં મોકલવાનું શું મહત્વ છે?

FCRAમાં સુધારા, વિદેશી યોગદાન (નિયમન) સુધારા બિલ, વિદેશી દાન અને વિદેશી ભંડોળ મેળવતી સંસ્થાઓ સાથે સંબંધિત છે. 2026 માં પ્રસ્તાવિત ફેરફારો અંગે સરકાર અને વિપક્ષ વચ્ચે મતભેદો છે. સરકારનું કહેવું છે કે કાયદામાં ફેરફારો પારદર્શિતાને મજબૂત બનાવશે અને વિદેશી ભંડોળના ઉપયોગ પર નિયંત્રણ લાવશે, જ્યારે વિપક્ષી પક્ષો અને કેટલાક સંગઠનોએ તેની સંભવિત અસર પર પ્રશ્ન ઉઠાવ્યા છે. આ પૃષ્ઠભૂમિ સામે, JPCમાં બિલ મોકલવાથી વિવિધ પક્ષોને તેમના મંતવ્યો રજૂ કરવાની વધુ તક મળશે.

આ પણ વાંચો, ડીપફેક પર લગામ, AI દુરુપયોગ બિલમાં 3 વર્ષની જેલ અને ₹10 લાખ દંડની જોગવાઈ !