Breaking News: હવે સિંગલ મહિલાઓ પણ 24 અઠવાડિયા સુધીમાં ગર્ભપાત કરાવી શકશે, મહિલાઓના અધિકારો પર સુપ્રીમ કોર્ટનો ‘મોટો નિર્ણય’
સુપ્રીમ કોર્ટે એક ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવતા સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, અપરિણીત અને એકલ (Single) મહિલાઓને પણ હવે 24 અઠવાડિયા સુધી સુરક્ષિત ગર્ભપાત કરાવવાનો કાયદેસરનો અધિકાર છે.
બોમ્બે હાઈકોર્ટે મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી (MTP) એક્ટ અને તેના નિયમોની વૈધતા (Validity) ને પડકારતી એક અરજીનો નિકાલ કરતા સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, અપરિણીત મહિલાઓને પણ 24 અઠવાડિયા સુધીના ગર્ભને સમાપ્ત કરવાનો અધિકાર છે.
જાહેર આરોગ્ય વિભાગને નિર્દેશ આપ્યો
જસ્ટિસ ભારતી ડાંગરે અને જસ્ટિસ મંજૂષા દેશપાંડેની ખંડપીઠે સુપ્રીમ કોર્ટના સત્તાવાર નિર્ણયનો હવાલો આપતા મહારાષ્ટ્ર રાજ્યના જાહેર આરોગ્ય વિભાગને નિર્દેશ આપ્યો છે કે, તે આ કાયદાનો વ્યાપક પ્રચાર-પ્રસાર સુનિશ્ચિત કરે, જેથી અપરિણીત મહિલાઓને પણ પરણિત મહિલાઓની જેમ જ ગર્ભપાતની સેવાઓ મળી શકે.
આ અરજી એક 26 વર્ષીય અપરિણીત મહિલા દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી, જેણે હાઈકોર્ટના દરવાજા ત્યારે ખખડાવ્યા જ્યારે તેનો ગર્ભ 22 અઠવાડિયાનો થઈ ચૂક્યો હતો. અરજદારે જણાવ્યું કે, તે એક અનિચ્છનીય ગર્ભાવસ્થા (Unwanted Pregnancy) નો સામનો કરી રહી છે, જે ગર્ભનિરોધક સાધનોની નિષ્ફળતા (Failure of contraceptive device) ને કારણે થઈ છે. એક અપરિણીત માતા હોવાને કારણે, તેણે “સામાજિક કલંક” (Social Stigma) અને પરિવારના સમર્થનના અભાવની આશંકા વ્યક્ત કરી હતી.
રિપોર્ટના આધારે મંજૂરી આપી
હાઈકોર્ટે 23 ઓગસ્ટ 2022 ના પોતાના એક આદેશ દ્વારા સર જે.જે. ગ્રુપ ઓફ હોસ્પિટલ્સની નિષ્ણાત સમિતિના રિપોર્ટના આધારે અરજદારને ગર્ભપાતની મંજૂરી આપી દીધી હતી. નોંધનીય છે કે, કોર્ટે અરજીને પેન્ડિંગ રાખી હતી, જેથી મેડિકલ ટર્મિનેશન ઓફ પ્રેગ્નન્સી એક્ટ, 1971 ની કલમ 3(2)(b) (2021 માં સુધારેલ) અને MTP નિયમ, 2003 ના નિયમ 3-બી ની વૈધતા પર ઉઠાવવામાં આવેલ વ્યાપક પડકાર પર નિર્ણય લઈ શકાય.
અરજદારે દલીલ કરી હતી કે, 20 થી 24 અઠવાડિયાની વચ્ચે ગર્ભપાત માટે પાત્ર મહિલાઓની શ્રેણીઓમાંથી અપરિણીત અને સિંગલ મહિલાઓ (Single Women) ને બાકાત રાખવી એ ભારતના બંધારણની કલમ 14 અને 21 નું ઉલ્લંઘન છે.
અરજીમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે, વર્ષ 2021 માં રજૂ કરાયેલા નિયમ 3-બી માં જાતીય હુમલાનો ભોગ બનેલી મહિલાઓ, સગીરો, શારીરિક રીતે અશક્ત મહિલાઓ અને માનસિક રીતે બીમાર મહિલાઓ જેવી શ્રેણીઓનો તો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે પરંતુ તેમાં એવી અપરિણીત મહિલાઓનો સ્પષ્ટપણે સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી કે, જેમની પરિસ્થિતિઓમાં ફેરફાર થયો છે. અરજદારનું કહેવું હતું કે, અપરિણીત/એકલ મહિલાઓને આ અધિકારથી વંચિત રાખવી એ તેમના સન્માન સાથે જીવવાના અધિકારનું હનન છે અને તે તેમને ક્રૂર તથા અમાનવીય વ્યવહારને આધીન કરે છે.
કોર્ટનું વિશ્લેષણ
અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન, કેન્દ્ર સરકાર (Union of India) ના વકીલે સુપ્રીમ કોર્ટના ‘એક્સ વિરુદ્ધ મુખ્ય સચિવ, આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ વિભાગ, દિલ્હી સરકાર અને અન્ય’ (2023) 9 SCC 433 ના કેસમાં આપવામાં આવેલા ચુકાદા પર વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો.
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે, સુપ્રીમ કોર્ટ પહેલાથી જ અરજદાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા મુદ્દાનું સમાધાન કરી ચૂકી છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે માન્યું હતું કે, ગૌણ કાયદા (Subordinate Legislation) ની વ્યાખ્યા મૂળ અધિનિયમ (Enabling Act) ને અનુરૂપ હોવી જોઈએ. હાઈકોર્ટે સુપ્રીમ કોર્ટની તે ટિપ્પણીને ટાંકી જેમાં કહેવામાં આવ્યું હતું કે, “નિયમ 3-બીની સાથે લેવાતી MTP એક્ટની કલમ 3(2)(b) નો ઉદ્દેશ્ય એવી મહિલાઓને 20 થી 24 અઠવાડિયાની વચ્ચે ગર્ભપાતની સુવિધા પૂરી પાડવાનો છે, જેમની ગર્ભાવસ્થા તેમની ભૌતિક પરિસ્થિતિમાં (Physical Condition) ફેરફારને કારણે અનિચ્છનીય બની ગઈ છે”.
