ઓડિશાના પુરી સ્થિત ભગવાન જગન્નાથ મંદિર વિશ્વભરના કરોડો ભક્તોની આસ્થાનું કેન્દ્ર છે. અહીં દર વર્ષે ઉજવાતી સ્નાન પૂર્ણિમા માત્ર એક ધાર્મિક વિધિ નથી, પરંતુ વિશ્વવિખ્યાત જગન્નાથ રથયાત્રાની ઔપચારિક શરૂઆત પણ માનવામાં આવે છે. વર્ષ 2026માં સ્નાન પૂર્ણિમાનો પાવન તહેવાર 29 જૂન, સોમવારના રોજ ઉજવાશે.
આ દિવસે ભગવાન જગન્નાથ, તેમના મોટા ભાઈ ભગવાન બલભદ્ર અને બહેન દેવી સુભદ્રાને મંદિરના ગર્ભગૃહમાંથી વિશેષ વિધિપૂર્વક બહાર લાવી સ્નાન વેદી પર બિરાજમાન કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ વૈદિક મંત્રોચ્ચાર વચ્ચે 108 પવિત્ર ઘડામાંથી જળાભિષેક કરવામાં આવે છે. આ દિવ્ય દૃશ્યના દર્શન કરવા માટે ભારત સહિત વિશ્વભરમાંથી લાખો શ્રદ્ધાળુઓ પુરી પહોંચે છે.
સ્નાન પૂર્ણિમા શું છે?
સ્નાન પૂર્ણિમા, જેને સ્નાન યાત્રા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, જ્યેષ્ઠ મહિનાની પૂર્ણિમાના દિવસે ઉજવાતો મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક ઉત્સવ છે. વર્ષ દરમિયાન આ એકમાત્ર એવો પ્રસંગ છે, જ્યારે ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાના જાહેર દર્શન સ્નાન વેદી પર થાય છે.
આ દિવસે ભગવાનનો વિશેષ અભિષેક કરવામાં આવે છે અને ભક્તો તેમના દિવ્ય દર્શન કરીને સુખ, શાંતિ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરે છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, આ દિવસે ભગવાનના દર્શન કરવાથી વિશેષ પુણ્ય પ્રાપ્ત થાય છે અને મનોકામનાઓ પૂર્ણ થાય છે.
108 ઘડાના જળથી થાય છે મહાઅભિષેક
સ્નાન પૂર્ણિમાનું સૌથી વિશેષ આકર્ષણ ભગવાનનો 108 પવિત્ર ઘડામાંથી જળાભિષેક છે. માન્યતા પ્રમાણે, આ પાણી મંદિર પરિસરમાં આવેલા પવિત્ર કૂવામાંથી ખાસ વિધિ દ્વારા લાવવામાં આવે છે.
વૈદિક મંત્રો, શંખનાદ અને પરંપરાગત ધાર્મિક વિધિઓ વચ્ચે ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને સુભદ્રાનો મહાઅભિષેક કરવામાં આવે છે. આ ભવ્ય પ્રસંગ ભક્તો માટે અત્યંત ભાવવિભોર કરી દેતો હોય છે.
સ્નાન બાદ ભગવાનના દર્શન કેમ બંધ થાય છે?
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, મહાઅભિષેક બાદ ભગવાન જગન્નાથને તાવ આવી જાય છે એવી માન્યતા છે. તેથી તેમને લગભગ 15 દિવસ માટે વિશ્રામ આપવામાં આવે છે. આ સમયગાળાને અનાવસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અનાવસર દરમિયાન ભગવાનના નિયમિત દર્શન થતા નથી. આ દિવસોમાં તેમની વિશેષ સેવા અને સારવાર કરવામાં આવે છે. ભક્તો ભગવાનના પુનઃ દર્શનની આતુરતાથી રાહ જોતા હોય છે.
અનાવસર બાદ થાય છે નવયુવન દર્શન
અનાવસર પૂર્ણ થયા બાદ ભગવાન નવા અને દિવ્ય સ્વરૂપમાં ભક્તોને દર્શન આપે છે. આ પ્રસંગને નવયુવન દર્શન કહેવામાં આવે છે.
આ દર્શન બાદ વિશ્વપ્રસિદ્ધ જગન્નાથ રથયાત્રાનો પ્રારંભ થાય છે. વર્ષ 2026માં રથયાત્રા 16 જુલાઈ, ગુરુવારના રોજ શરૂ થશે અને 24 જુલાઈ, 2026 સુધી વિવિધ ધાર્મિક વિધિઓ સાથે ઉજવાશે.
રથયાત્રા દરમિયાન ભગવાન જગન્નાથ, બલભદ્ર અને દેવી સુભદ્રા ભવ્ય રથોમાં બિરાજમાન થઈ ગુંડિચા મંદિર સુધીની યાત્રા કરે છે. આ યાત્રા વિશ્વના સૌથી મોટા ધાર્મિક ઉત્સવોમાંની એક માનવામાં આવે છે.
સ્નાન પૂર્ણિમાનું ધાર્મિક મહત્વ
સનાતન પરંપરામાં સ્નાન પૂર્ણિમાને ભગવાન જગન્નાથના વિશેષ આશીર્વાદ મેળવવાનો શુભ દિવસ માનવામાં આવે છે. આ દિવસે ભક્તો ભગવાનના દર્શન, પૂજા-અર્ચના, જપ-તપ અને દાન-પુણ્ય કરીને આધ્યાત્મિક શાંતિ અને જીવનમાં સુખ-સમૃદ્ધિની પ્રાર્થના કરે છે.
ધાર્મિક ગ્રંથોમાં પણ આ દિવસને વિશેષ પુણ્યદાયક ગણાવવામાં આવ્યો છે. તેથી દર વર્ષે લાખો શ્રદ્ધાળુઓ આ પવિત્ર અવસરનો લાભ લેવા પુરી પહોંચે છે.
ભક્તો માટે કેમ છે ખાસ?
સ્નાન પૂર્ણિમા માત્ર પુરીના જગન્નાથ મંદિર પૂરતો મર્યાદિત તહેવાર નથી, પરંતુ દેશ-વિદેશમાં વસતા ભગવાન જગન્નાથના ભક્તો માટે પણ આસ્થા અને ભક્તિનું પ્રતિક છે.
આ પાવન અવસર ભગવાન પ્રત્યેની શ્રદ્ધા, સમર્પણ અને ભક્તિનો અનોખો અનુભવ કરાવે છે. સ્નાન પૂર્ણિમાથી શરૂ થતી ધાર્મિક પરંપરાઓ અંતે ભવ્ય રથયાત્રા સુધી પહોંચે છે, જે વિશ્વભરના કરોડો ભક્તોને એક આધ્યાત્મિક સૂત્રમાં જોડે છે.