ભારતે નેવિગેશન (દિશા-સૂચન) ક્ષેત્રે એક મહત્વપૂર્ણ છલાંગ લગાવી છે. ભારતીય અવકાશ સંશોધન સંસ્થા (ISRO) એ આજે ​​રાત્રે તેનો ત્રીજી પેઢીનો નેવિગેશન સેટેલાઇટ (NVS-03) લોન્ચ કર્યો. આ ઉપગ્રહને શ્રીહરિકોટા સ્થિત સતીશ ધવન સ્પેસ સેન્ટરથી GSLV-F18 રોકેટ દ્વારા રાત્રે 11:51 વાગ્યે લોન્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રક્ષેપણ ભારતની સ્વદેશી નેવિગેશન સિસ્ટમ ‘NavIC’ (નેવિક) માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ઉપગ્રહોની અછતને કારણે આ સિસ્ટમ કેટલીક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહી હતી.

અહેવાલો અનુસાર, આ નવો ઉપગ્રહ ભારતની નેવિગેશન સિસ્ટમને વધુ મજબૂત બનાવશે. તે સમગ્ર દેશમાં, તેમજ ભારતની સરહદોથી 1500 કિલોમીટર સુધીના વિસ્તારોમાં સચોટ લોકેશન ટ્રેકિંગ (સ્થાનની ચોક્કસ જાણકારી) શક્ય બનાવશે. આ ઉપગ્રહની ક્ષમતાઓનો ઉપયોગ દરિયાઈ નેવિગેશન, માર્ગ પરિવહન અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપન જેવા ક્ષેત્રોમાં કરવામાં આવશે. વધુમાં, સુધારેલી NavIC સિસ્ટમ અમેરિકન GPS (ગ્લોબલ પોઝિશનિંગ સિસ્ટમ) પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટાડશે.

GSLV-F18 મિશન સફળ, NVS-03 ભ્રમણકક્ષામાં સ્થાપિત

GSLV-F18 રોકેટે તેનું મિશન સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કર્યું છે. પ્રક્ષેપણ બાદ, રોકેટે NVS-03 ઉપગ્રહને ‘જિયોસિન્ક્રોનસ ટ્રાન્સફર ઓર્બિટ’ (Geosynchronous Transfer Orbit) માં સ્થાપિત કર્યો. NVS-03 એ આગામી પેઢીની નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે, જેને IRNSS (ઇન્ડિયન રિજનલ નેવિગેશન સેટેલાઇટ સિસ્ટમ) માટે નેવિગેશન સેવાઓ સતત ચાલુ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવાના ઉદ્દેશ્યથી તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

NVS-03: નેવિગેશન સિસ્ટમનો ત્રીજો ઉપગ્રહ

NVS-03 એ ભારતની પ્રાદેશિક નેવિગેશન સિસ્ટમનો ત્રીજો ઉપગ્રહ છે. આ નવા ઉપગ્રહમાં બહારથી મેળવેલી (procured) ‘એટોમિક ક્લોક’ (પરમાણુ ઘડિયાળ) લગાવવામાં આવી છે. તેમાં L5/S સિગ્નલો ઉપરાંત L1 સિગ્નલનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. આ ઉપગ્રહ બાદ, ISRO હવે NVS-04 અને NVS-05 પર પણ કામ કરી રહ્યું છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઈસરો (ISRO) ને અભિનંદન પાઠવ્યા

પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ ઈસરોને અભિનંદન પાઠવ્યા

‘X’ (અગાઉનું ટ્વિટર) પર તેમણે લખ્યું, “NVS-03 ઉપગ્રહને લઈ જનાર GSLV-F18 ના સફળ પ્રક્ષેપણ બદલ ઈસરોમાં કાર્યરત આપણા વૈજ્ઞાનિકો અને ઈજનેરોને અભિનંદન.” પ્રધાનમંત્રીએ વધુમાં ઉમેર્યું, “આ મિશન આપણી સ્વદેશી સેટેલાઇટ નેવિગેશન સિસ્ટમ, ‘NavIC’ (નેવિક) ને મજબૂત કરવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. ઉન્નત ક્ષમતાઓથી સજ્જ, NVS-03 મહત્વપૂર્ણ ટેક્નોલોજીઓમાં આત્મનિર્ભર બનવાના આપણા પ્રયાસોને વેગ આપશે અને એવી નેવિગેશન સેવાઓને સમર્થન આપશે જેનાથી આપણા નાગરિકોને લાભ થાય. આપણા અવકાશ વૈજ્ઞાનિકોનું સમર્પણ અને પ્રતિભા સતત આપણા રાષ્ટ્રને ગૌરવ અપાવી રહ્યા છે.”

‘NavIC’ માટે આ પ્રક્ષેપણ શા માટે નિર્ણાયક છે?

ભારતની પોતાની નેવિગેશન સિસ્ટમ છેલ્લા કેટલાક સમયથી ચર્ચામાં રહી છે. જોકે, વર્ષો દરમિયાન તેને વિવિધ પડકારોનો સામનો કરવો પડ્યો છે. જુલાઈ મહિનામાં, સરકારે સંસદમાં પુષ્ટિ કરી હતી કે ‘NavIC’ સિસ્ટમના માત્ર ત્રણ ઉપગ્રહો કાર્યરત છે, જ્યારે સિસ્ટમ અસરકારક રીતે કામ કરે તે માટે ચાર ઉપગ્રહોની જરૂર હોય છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, અગાઉ જાન્યુઆરી 2025માં ઈસરોએ NVS-02 ને લોન્ચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તે તેની નિર્ધારિત ભ્રમણકક્ષા સુધી પહોંચવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું.

સરદાર પટેલે કેમ કહ્યું હતું કે દેશ ચલાવવા માત્ર કાયદા નહીં, IAS-IPS પણ જરૂરી છે?, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો