
GST કાઉન્સિલે, GST અધિકારીઓની ધરપકડ કરવાની સત્તા પાછી ખેંચી લીધી છે. કાયદાકીય કાર્યવાહી માટેની મર્યાદા રૂપિયા 1 કરોડથી વધારીને રૂપિયા 5 કરોડ કરવામાં આવી છે. ન્યૂનતમ સજાની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવી છે. કાઉન્સિલના નિર્ણય મુજબ, દરેક કિસ્સામાં સજા પછી ભલે તે દંડ હોય કે જેલવાસ હોય કે બંને. સજા અને દંડ નક્કી કરવાની સત્તા અદાલતના વિવેક પર છોડવામાં આવી છે. નાણાં મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, સામાન્ય દંડજે એવા કિસ્સાઓમાં લાગુ પડે છે જ્યાં કોઈ ચોક્કસ દંડ નિર્ધારિત નથી તે રૂ. 25,000 થી ઘટાડીને રૂપિયા 10,000 કરવામાં આવ્યો છે.
બે-સ્તરીય GST દર પ્રણાલીના અમલીકરણ પછીના વર્ષમાં, કરપાત્ર પુરવઠો (taxable supplies) માસિક ₹40.19 લાખ કરોડથી વધીને ₹50.58 લાખ કરોડ થયો છે – જે 25.8 ટકાનો વધારો દર્શાવે છે. ગ્રાહકોને કરવામાં આવતા પુરવઠામાં પણ માસિક રુ. 5.98 લાખ કરોડથી રુ. 7.58 લાખ કરોડ સુધીનો વધારો થયો છે. દરમિયાન, કુલ ટેક્સ જવાબદારી 13.6 ટકા વધીને માસિક રુ. 6.64 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી છે. સ્થાનિક પુરવઠા પરનો અસરકારક ટેક્સ દર 14.55 ટકાથી ઘટીને 13.13 ટકા થયો છે.
ઓછા જોખમ ધરાવતા અરજદારો અને એવા વ્યવસાયો કે જેમની નોંધાયેલ સંસ્થાઓને કરવામાં આવતા પુરવઠા પરની આઉટપુટ ટેક્સ જવાબદારી માસિક રુ. 2.5 લાખથી વધુ નથી, તેમના માટે ત્રણ કામકાજના દિવસોમાં નોંધણી આપવાની પ્રણાલી ચાલુ રહેશે. હાલમાં, 61 ટકા નોંધણીઓ આ સ્વચાલિત ચેનલ દ્વારા પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે. નોંધણીની વિગતોમાં ફેરફાર – જેમ કે વેપારી નામ, ડિરેક્ટર/ભાગીદારની માહિતી અથવા વ્યવસાયના વધારાના સ્થળનું સરનામું – પણ આપમેળે મંજૂર કરવામાં આવશે.
GST કાયદાઓમાંથી ધરપકડ કરવાની સત્તા દૂર કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. કાનૂની કાર્યવાહી (prosecution) શરૂ કરવા માટેની નાણાકીય મર્યાદા 1 કરોડથી વધારીને રુ. 5 કરોડ કરવામાં આવશે. ફરજિયાત લઘુત્તમ સજાની જોગવાઈ દૂર કરવામાં આવશે, જેથી સજા નક્કી કરવાની સત્તા અદાલતના વિવેક પર રહેશે. આ ઉપરાંત, સામાન્ય દંડની મહત્તમ રકમ પણ રૂ. 25,000 થી ઘટાડીને રુ. 10,000 કરવામાં આવશે.
એવી જોગવાઈ દાખલ કરવામાં આવી છે કે જેના હેઠળ વિદેશી ગ્રાહકની માલિકીની વસ્તુઓ પર ભારતમાં કરવામાં આવતી પરીક્ષણ (testing), સમારકામ, પ્રમાણપત્ર, સંશોધન કે પ્રક્રિયા જેવી સેવાઓને ‘નિકાસ સેવાઓ’ તરીકે ગણવામાં આવશે, ભલે તે વસ્તુઓ દેશની બહાર ન મોકલવામાં આવે. વિદેશમાં આવેલી પોતાની શાખાઓ દ્વારા વિદેશી ગ્રાહકોને સેવાઓ પૂરી પાડતી ભારતીય કંપનીઓ પણ નિકાસ-સંબંધિત લાભો મેળવવા માટે પાત્ર બનશે.
ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ દ્વારા અન્ય રાજ્યોમાં માલનું વેચાણ કરતા નાના વિક્રેતાઓ માટે નોંધણી પ્રક્રિયા સરળ બનાવવામાં આવશે. પ્લેટફોર્મની સંમતિથી, અન્ય રાજ્યમાં આવેલા વેરહાઉસ (ગોડાઉન) ને વિક્રેતાના મુખ્ય વ્યવસાયિક સ્થળ તરીકે નિયુક્ત કરી શકાશે. આનાથી નાના વિક્રેતાઓ દેશભરમાં વધુ સરળતાથી વ્યવસાય કરી શકશે અને આ પ્લેટફોર્મ્સ પરના મોટા વિક્રેતાઓ સાથે સમાન સ્તરે સ્પર્ધા કરી શકશે.
કાઉન્સિલની 57મી બેઠક દરમિયાન GST દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો ન હતો. હવે પછી દરોની સમીક્ષા વર્ષમાં એકવાર ખાસ નિર્ધારિત બેઠક દરમિયાન કરવામાં આવશે. આ બેઠકનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ગયા વર્ષે અમલમાં મૂકાયેલા ફેરફારો બાદ બાકી રહેલી પ્રક્રિયાગત વિસંગતતાઓ અને અસ્પષ્ટતાઓનું નિરાકરણ લાવવાનો હતો.