Breaking News : હોસ્પિટલમાં ચાલી રહ્યો છે ખેલ! ₹11 ના સમાન પર ₹325 ની MRP, હોસ્પિટલના બિલનું આ ગણિત જાણો
હોસ્પિટલનું બિલ હાથમાં આવે ત્યારે દર્દી અને તેના પરિવારનું ધ્યાન સામાન્ય રીતે દવાઓ અને સારવારના ખર્ચ પર હોય છે. પરંતુ સારવાર દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાતા મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની કિંમત પણ મોટો સવાલ ઊભો કરી શકે છે. મહારાષ્ટ્રમાં હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા કેટલાક મેડિકલ સામાનના સર્વેમાં ટ્રેડ પ્રાઇસ અને તેના પર છપાયેલી મહત્તમ રિટેલ કિંમત (MRP) વચ્ચે મોટો તફાવત સામે આવ્યો છે.
હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન દર્દી અને તેના પરિવાર માટે વધતું બિલ ઘણીવાર ચિંતાનો વિષય બને છે. હવે આ બિલમાં સામેલ કેટલાક મેડિકલ સામાનની કિંમતોને લઈને પણ સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. મહારાષ્ટ્રમાં હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સના ભાવના સર્વે દરમિયાન ટ્રેડ પ્રાઇસ અને પ્રિન્ટેડ MRP વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)ના પ્રમુખ તુકારામ મુંઢેએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ મારફતે આ સર્વે સાથે જોડાયેલા આંકડા શેર કર્યા છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લેવાતા અનેક મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સની ખરીદી કિંમત અને તેના પર છપાયેલી MRP વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
મેડિકલ સામાનની ટ્રેડ પ્રાઇસ અને MRP વચ્ચે તફાવત
₹11.05 માં ખરીદવામાં આવેલા IV ઇન્ફ્યુઝન સેટ પર ₹325 ની MRP છપાયેલી મળી. તેવી જ રીતે ₹6.75 ની કિંમત ધરાવતી એક સિરીંજની MRP ₹57.20 જોવા મળી. એક કેથેટરની ટ્રેડ પ્રાઇસ ₹29.41 હતી, જ્યારે તેના પર ₹310 ની MRP છપાયેલી હતી. એટલે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં મેડિકલ સામાનની ટ્રેડ પ્રાઇસ અને MRP વચ્ચે અનેક ગણો તફાવત જોવા મળ્યો.
દર્દી પાસે બીજો વિકલ્પ નથી
તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા અનુસાર સૌથી મોટી સમસ્યા એ છે કે આ એવા પ્રોડક્ટ્સ છે, જેને સારવાર દરમિયાન દર્દી સરળતાથી ટાળી શકતો નથી. હોસ્પિટલમાં દાખલ દર્દીને IV સેટ, સિરીંજ, કેથેટર અને અન્ય મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની જરૂર પડી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં દર્દી પાસે કિંમતોની સરખામણી કરવાનો પૂરતો સમય કે વિકલ્પ હોતો નથી. સારવાર દરમિયાન બીજા પ્રોડક્ટની પસંદગી કરવી પણ સરળ નથી. આ કારણે દર્દીને સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મેડિકલ પ્રોડક્ટની વાસ્તવિક ખરીદી કિંમત કેટલી છે તેની જાણકારી ઘણીવાર હોતી નથી.
MRP અને ટ્રેડ પ્રાઇસમાં આટલો તફાવત કેમ?
તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા અનુસાર મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સ પર છપાયેલી MRP ઘણીવાર ઉત્પાદકો અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ દ્વારા પહેલેથી નક્કી કરવામાં આવે છે. આ કિંમત તે ટ્રેડ પ્રાઇસથી ઘણી અલગ હોઈ શકે છે, જેના ભાવે પ્રોડક્ટ ખરીદવામાં આવે છે.
આના કારણે ટ્રેડ પ્રાઇસ અને MRP વચ્ચે મોટો તફાવત સર્જાઈ શકે છે. બીજી તરફ, તેની કિંમત ચૂકવનાર દર્દી માટે આ તફાવત સમજવો અથવા તેની ખરાઈ કરવી સરળ નથી. એટલે મેડિકલ પ્રોડક્ટની વાસ્તવિક ખરીદી કિંમત અને દર્દી પાસેથી વસૂલવામાં આવતી રકમ વચ્ચે પારદર્શિતાનો સવાલ ઊભો થાય છે.
સ્પષ્ટ ગાઇડલાઇન બનાવવાની ભલામણ
મહારાષ્ટ્ર FDA કમિશનર તુકારામ મુંઢેએ મેડિકલ સામાનની કિંમતોને લઈને હાલની નિયમનકારી વ્યવસ્થા અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. Drugs Price Control Order, 2013 હેઠળ શેડ્યૂલ્ડ દવાઓ માટે પ્રાઇસ સીલિંગની જોગવાઈ છે. જોકે તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા મુજબ મોટાભાગના મેડિકલ ડિવાઇસ અને કન્ઝ્યુમેબલ્સ આવા સીધા પ્રાઇસ કંટ્રોલના દાયરામાં આવતા નથી.
આ કારણે મેડિકલ પ્રોડક્ટની ખરીદી કિંમત અને તેની MRP વચ્ચે કેટલો તફાવત સ્વીકાર્ય ગણવો જોઈએ, તે અંગે સ્પષ્ટ નિયમોની જરૂરિયાત હોવાનું જણાવાયું છે. મહારાષ્ટ્ર FDA દ્વારા સર્વેના પરિણામોની સમીક્ષા કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. સાથે જ ટ્રેડ પ્રોક્યોરમેન્ટ પ્રાઇસ અને જાહેર કરાયેલી MRP વચ્ચે સ્વીકાર્ય તફાવત અંગે સ્પષ્ટ ગાઇડલાઇન બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે.
The most expensive part of a hospital bill may never touch the hospital at all.
A patient admitted for care has no way of knowing whether the price on a medical consumable reflects its actual cost or a markup fixed long before it ever reached the ward. That gap in information…
— Tukaram Mundhe (@Tukaram_IndIAS) September 15, 2026
આ ભલામણ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી (NPPA)ને મોકલવામાં આવી છે. તેનો હેતુ મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની કિંમતોમાં રહેલા સંભવિત પ્રાઇસ ગેપ અને ઇન્ફોર્મેશન ગેપને ઘટાડવાનો છે.
દર્દીઓ માટે તેનો શું અર્થ?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો હોસ્પિટલના બિલમાં સામેલ કોઈ મેડિકલ પ્રોડક્ટની MRP જોઈને તેની વાસ્તવિક ખરીદી કિંમતનો અંદાજ લગાવવો હંમેશા સરળ નથી. મહારાષ્ટ્ર FDA ના સર્વેમાં સામે આવેલા આંકડા દર્શાવે છે કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં ટ્રેડ પ્રાઇસ અને MRP વચ્ચે મોટો તફાવત હોઈ શકે છે. હવે FDAની ભલામણ બાદ સંબંધિત કેન્દ્રીય વિભાગો અને NPPA દ્વારા આગળ શું પગલાં લેવામાં આવે છે તેના પર નજર રહેશે.
