
મુંબઈનું છત્રપતિ શિવાજી મહારાજ ઇન્ટરનેશનલ એરપોર્ટ (CSMIA) એ સુરક્ષાનો અભેદ્ય કિલ્લો ગણાય છે. પરંતુ તાજેતરમાં 24 કેન્યાની મહિલાઓએ એકસાથે આ સુરક્ષા ચક્રને જે રીતે પડકાર્યું, તે તપાસ એજન્સીઓ માટે પણ મગજ કસનારી ઘટના છે. DRI એ 24 વિદેશી મહિલાઓની ધરપકડ કરી કુલ 30 કિલો સોનું જપ્ત કર્યું છે, જેની બજાર કિંમત અંદાજે 38 કરોડ રૂપિયા થાય છે. એક આંતરરાષ્ટ્રીય સિન્ડિકેટ દ્વારા આ મહિલાઓને ‘ડિસ્પોઝેબલ મ્યુલ્સ’ તરીકે ઉપયોગમાં લેવાઈ હતી, જેનો પર્દાફાશ DRI (ડાયરેક્ટોરેટ ઓફ રેવન્યુ ઇન્ટેલિજન્સ) ની બાજ નજરે કર્યો છે.
DRI જ્યારે પણ કોઈ મોટા ઓપરેશનનું નામકરણ કરે છે, ત્યારે તેની પાછળ એક ખાસ તર્ક હોય છે. આ ઓપરેશનમાં ‘ધ હબુ’ (Dhahabu) શબ્દ પસંદ કરાયો હતો, જે સ્વાહિલી ભાષામાં ‘સોનું’ સૂચવે છે. આ નામ જ આ આખા રેકેટનું નૈરોબી (કેન્યા) સાથેનું કનેક્શન છતું કરે છે.
તપાસ એજન્સીઓ માટે આવા કોડ નેમ માત્ર ગોપનીયતા જાળવવા માટે નથી હોતા, પરંતુ તે ગુનેગારોની મોડસ ઓપરેન્ડી પર ત્રાટકવા માટેની વ્યૂહરચનાનો ભાગ હોય છે. આ ઓપરેશન દ્વારા DRI એ સાબિત કર્યું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્મગલરો ભલે ગમે તેટલા સ્તરની ગુપ્તતા રાખે એજન્સીઓના રડારથી બચવું અશક્ય છે.
આ કોઈ સામાન્ય દાણચોરી નહોતી, પરંતુ એક આખું વ્યવસ્થિત નેટવર્ક હતું. DRI એ 24 વિદેશી મહિલાઓની ધરપકડ કરી કુલ 30 કિલો સોનું જપ્ત કર્યું છે, જેની બજાર કિંમત અંદાજે 38 કરોડ રૂપિયા થાય છે. આ જથ્થાનું વિભાજન તપાસતા 25 કિલો સોનાની લગડીઓ (bars) અને 4 કિલો સોનાના દાગીના મળી આવ્યા છે.
DRI ને ચોક્કસ બાતમી મળી હતી કે કેન્યાના નૈરોબીથી કેટલીક મહિલાઓ સોનું છુપાવીને આવી રહી છે. મુંબઈ એરપોર્ટ પર આ વર્ષની આ કદાચ સૌથી મોટી કાર્યવાહી હોઈ શકે છે.
આ સ્મગલરોએ સોનું છુપાવવા માટે અત્યંત ચાલાકીભરી પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કર્યો હતો. સોનાને કપડાં, હેન્ડબેગ અને ખાસ કરીને જૂતાના સોલ (soles) ની અંદર કટીંગ કરીને છુપાવવામાં આવ્યું હતું. આ સિવાય કાળી ટેપમાં લપેટેલા પાઉચમાં પિગળેલું સોનું (melted gold bars) પણ મળી આવ્યું હતું, જે પકડાવવાની બીકે ફેંકી દેવાનો પ્રયાસ કરાયો હતો.
આ ઘટનામાં સ્મગલરોની ‘ટ્રેનિંગ’ ઉડીને આંખે વળગે તેવી છે. સિમિલર ઓપરેશનમાં જોવા મળ્યું છે તેમ આ ટોળકીઓ ઘણીવાર ‘પ્રી-એરેન્જ્ડ પાસકોડ સિસ્ટમ’ નો ઉપયોગ કરે છે. આટલો મોટો જથ્થો પહેરીને કે છુપાવીને એરપોર્ટના હાઈ-પ્રોફાઈલ સુરક્ષા ચેકિંગમાંથી સામાન્ય રીતે ચાલતા પસાર થઈ જવું એ કોઈ ગંભીર તાલીમ વગર શક્ય નથી.
સમગ્ર ઓપરેશનનો ક્લાઈમેક્સ બુધવારે સવારે 11:00 વાગ્યે મુંબઈ એરપોર્ટના ટર્મિનલ 2 પર જોવા મળ્યો હતો. નૈરોબીથી આવેલી ફ્લાઇટ ‘KQ 202’ ના પ્રવાસીઓ પર DRI એ ‘ડિજિટલ પ્રોફાઇલિંગ’ દ્વારા નજર રાખી હતી. જ્યારે આ મહિલાઓએ ગ્રીન ચેનલ પાસે અધિકારીઓને જોયા ત્યારે એરપોર્ટ પર ભારે અફરાતફરી સર્જાઈ હતી.
તપાસ દરમિયાન 25 મહિલાઓની ઓળખ થઈ હતી, પરંતુ તે દરમિયાન જ એક 26મો મુસાફર નકલી પાસપોર્ટના ગુનામાં ઝડપાઈ જતા સ્થિતિ વધુ ગંભીર બની હતી. પકડાઈ જવાની બીકે કેટલીક મહિલાઓએ કાળી ટેપમાં લપેટેલા સોનાના પાઉચ લગેજ બેલ્ટની આસપાસ ફેંકી દીધા હતા. જોકે એજન્સીની સતર્કતાએ સ્મગલરોનો આ દાવ પણ નિષ્ફળ બનાવ્યો હતો.
આ રેકેટ માત્ર એરપોર્ટ પૂરતું સીમિત નથી. તપાસ મુજબ આ સોનું મુંબઈના ‘ગ્રે માર્કેટ’ (કાળા બજાર) માં જવાનું હતું. ‘ઓપરેશન બુલિયન બ્લેઝ’ જેવા અગાઉના કિસ્સાઓ દર્શાવે છે કે આ સિન્ડિકેટ મુંબઈમાં ‘કોવર્ટ ફર્નેસ’ (ગુપ્ત ભઠ્ઠીઓ) ચલાવે છે, જ્યાં આ સ્મગલિંગના સોનાને ઓગાળીને સ્થાનિક બજારમાં ઘુસાડવામાં આવે છે.
દુબઈ-નૈરોબી-મુંબઈના આ ટ્રાન્ઝિટ રૂટમાં ક્યારેક એરપોર્ટના ભ્રષ્ટ સ્ટાફની સંડોવણી પણ નકારી શકાતી નથી. 15% જેટલી આયાત ડ્યુટીની ચોરી કરીને આ સ્મગલરો સરકારી તિજોરીને કરોડોનું નુકસાન પહોંચાડે છે. અત્યારે માત્ર વાહકો જ પકડાયા છે, પરંતુ તપાસનો અસલી ટાર્ગેટ મુંબઈ અને દુબઈમાં બેઠેલા ‘કિંગપિન’ (મુખ્ય સૂત્રધારો) છે.
‘ઓપરેશન ધ હાબુ બ્લેટ્સ’ એ દાણચોરી વિરોધી અભિયાનમાં એક મોટું સીમાચિહ્ન છે. સોનાની આ સ્તરની દાણચોરી માત્ર આર્થિક ગુનો નથી, પરંતુ તે દેશની નાણાકીય સ્થિરતા અને સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે સીધો પડકાર છે. DRI ની આ કાર્યવાહીએ દેશની આર્થિક સીમાઓની રક્ષા કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.
ફ્રોડ કરનારની હવે ખેર નહીં ! RBI લાવી રહ્યું છે કડક સુરક્ષા નિયમો આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો
Published On - 1:11 pm, Fri, 10 April 26