
દૂધને સંપૂર્ણ આહારનો આવશ્યક ભાગ માનવામાં આવે છે. બાળકોથી લઈને વૃદ્ધો સુધી, લગભગ તમામ ઉંમરના લોકો તેને તેમના દૈનિક આહારમાં સામેલ કરે છે. તેનો ઉપયોગ ફક્ત પીવા માટે જ નહીં, પરંતુ ચા, કોફી, દહીં, ચીઝ અને અન્ય વિવિધ વાનગીઓની તૈયારીમાં પણ થાય છે. જોકે દૂધ એક નાશવંત ખાદ્ય પદાર્થ છે, તેથી તેની ગુણવત્તા જાળવવા માટે યોગ્ય રીતે સંભાળવું અને સંગ્રહ કરવો જરૂરી છે.
દૂધમાં પ્રોટીન, કેલ્શિયમ, ફોસ્ફરસ, પોટેશિયમ, વિટામિન બી12, રિબોફ્લેવિન અને વિટામિન ડી સહિત ઘણા જરૂરી પોષક તત્વો હોય છે. વધુમાં, દૂધમાં ભેજ અને પોષક તત્વોનું પ્રમાણ વધુ હોવાથી બેક્ટેરિયા ઝડપથી વિકાસ પામી શકે છે. જો દૂધને લાંબા સમય સુધી ઓરડાના તાપમાને રાખવામાં આવે, વારંવાર ગરમ કરવામાં આવે અથવા અયોગ્ય રીતે સંગ્રહિત કરવામાં આવે તો તે ઝડપથી બગડી શકે છે. ચાલો દૂધની તાજગી જાળવવાની સરળ પદ્ધતિઓ અને તેને સંગ્રહ કરતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની મહત્વપૂર્ણ બાબતો શોધીએ.
દૂધ તાજું રાખવા માટે, સૌ પ્રથમ, ઉકાળ્યા પછી તેને લાંબા સમય સુધી ઓરડાના તાપમાને ન રાખો. એકવાર તે થોડું ઠંડુ થઈ જાય, પછી તેને સ્વચ્છ, ઢાંકણવાળા સ્ટીલ અથવા ફૂડ-ગ્રેડ કન્ટેનરમાં સંગ્રહિત કરો અને તરત જ તેને રેફ્રિજરેટરમાં રાખો. રેફ્રિજરેટરના દરવાજાને બદલે અંદરના શેલ્ફ પર દૂધ સંગ્રહિત કરવું શ્રેષ્ઠ છે, કારણ કે ત્યાં તાપમાન વધુ સ્થિર રહે છે. જરૂર મુજબ જ દૂધ કાઢી નાખો અને આખા દૂધને વારંવાર ગરમ કરવાનું ટાળો.
બેક્ટેરિયાને વધતા અટકાવવા માટે દૂધ કાઢતી વખતે હંમેશા સ્વચ્છ, સૂકા ચમચી અથવા કન્ટેનરનો ઉપયોગ કરો. જો તમે પેકેજ્ડ દૂધનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છો, તો તેને ખોલ્યા પછી ચુસ્તપણે બંધ રાખો અને પેકેજ પરની સમાપ્તિ તારીખ પર ધ્યાન આપો. યોગ્ય સંગ્રહ લાંબા સમય સુધી દૂધની તાજગી અને ગુણવત્તા જાળવી શકે છે.
રેફ્રિજરેટરમાં 4°C કે તેથી ઓછા તાપમાને દૂધ સંગ્રહિત કરવું શ્રેષ્ઠ છે. ઉકાળેલા દૂધને ઠંડુ કર્યા પછી શક્ય તેટલી વહેલી તકે રેફ્રિજરેટરમાં રાખવું જોઈએ. જો દૂધને ઓરડાના તાપમાને લાંબા સમય સુધી છોડી દેવામાં આવે છે, તો તેમાં બેક્ટેરિયા ઝડપથી વિકાસ કરી શકે છે.
રેફ્રિજરેટેડ દૂધ પેકેજ પર દર્શાવેલ સમાપ્તિ તારીખ અથવા શેલ્ફ લાઇફની અંદર પીવું જોઈએ. જો દૂધનો રંગ, સ્વાદ અથવા ગંધ બદલાઈ જાય, તો તેનું સેવન ન કરવું જોઈએ.
દૂધને લાંબા સમય સુધી ખુલ્લું ન રાખો અને તેને વારંવાર ગરમ અને ઠંડુ કરવાનું ટાળો. ગંદા અથવા ભીના કન્ટેનરમાં દૂધ સંગ્રહિત કરવાથી તેની ગુણવત્તા ઝડપથી બગડી શકે છે. આ ઉપરાંત રેફ્રિજરેટરમાં તીવ્ર ગંધવાળા ખોરાકની નજીક દૂધ સંગ્રહ કરવાનું ટાળો. કારણ કે દૂધ અન્ય ખોરાકમાંથી ગંધ સરળતાથી શોષી શકે છે.
જો દૂધ દહીં થઈ જાય, ખાટી ગંધ આવે અથવા રંગ બદલાય તો તેનું સેવન ન કરવું જોઈએ. યોગ્ય સંગ્રહ દૂધને લાંબા સમય સુધી તાજું અને સલામત રાખી શકે છે.