મરીન ઈતિહાસકારે ખોલી અંગ્રેજોના જુઠાણાની પોલ, સૌથી જુની સભ્યતા ભારતીય હતી નહીં કે મેસોપોટેમિયાની- વાંચો

સદીઓથી પશ્ચિમના ઈતિહાસકારો એજ થિયરી પર ભાર મુક્તા રહ્યા કે સૌથી જુની સભ્યતા મેસોપોટેમિયાની હતી. મેસોપોટેમિયાથી તેની શરૂઆત થઈ. આજનું આધુનિક ઈરાક એટલે મેસોપોટેમિયા. આ સભ્યતા દજલા અને ફરાત નામની બે નદીઓની વચ્ચે ફુલી ફાલી હતી. હવે એક મરીન ઈતિહાસકાર નિક કોલિંસે આ દાવાને પડકારતા કહ્યુ કે મેસોપોટેમમિયાથી કોઈ સભ્યતાની શરૂઆત નથી થઈ. તેની શરૂઆત ભારત થી થઈ હતી. તેના આ દાવાથી ઈતિહાસકારોની દુનિયામાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.

મેસોપોટેમિયા ક્યારેય સભ્યતાનું જનક ન હતુ: ઇતિહાસકાર

મેરીટાઈમ હિસ્ટોરિયન નિક કોલિંસે સોશિયલ મીડિયા X પર લખ્યુ, મેસોપોટેમિયા ક્યારેય પણ સભ્યતાનું જનક ન હતુ, ભારત હતુ, તેમણે ઈતિહાસના એ દૃષ્ટિકોણને પણ પડકાર્યો જે પેઢી દર પેઢી દુનિયાભરમાં ભણાવવામાં આવી રહ્યો છે. કોલિંસના આ દાવાથી સમગ્ર દુનિયામાં ખળભળાટ મચી ગયો છે.

ભારતના શહેર, ગણિત અને સમુદ્રી સંપર્ક આગળ

કોલિન્સે એક વ્યાપક સબસ્ટેક કોલમમાં આ દાવા પર વિગતવાર ચર્ચા કરી છે. તેમનો તર્ક છે કે ભારતના શહેરો, ગણિત, ઉત્પાદન અને દરિયાઈ નેટવર્ક પશ્ચિમી ઇતિહાસકારો તેમના સ્કેલને સ્વીકારવા તૈયાર થયા તે પહેલાં ઘણા સમય પહેલા જ વિસ્તરી રહ્યા હતા.

ગુજરાતનું લોથલ બંદર સૌથી મોટો પુરાવો

સિંધુ-સરસ્વતી સંસ્કૃતિમાં સેંકડો વસાહતો હતી જેમાં એકસરખી ઇંટો અને વજન, ગ્રીડ-પેટર્નવાળી શેરીઓ, બાથરૂમ, ઢંકાયેલી ગટર, મોટા પાયે ઉત્પાદન વર્કશોપ અને વેપાર નેટવર્કનો સમાવેશ થતો હતો.

ગુજરાતનું લોથલ બંદર કોલિંસની થિયરીનો એક મહત્વનો હિસ્સો છે. તેમનો તર્ક છે કે ત્યાં ઈંટોનું ખાણકામ એક અદ્યતન ડોકયાર્ડ હતું જે ડઝનબંધ વેપારી જહાજોને સમાવવા માટે સક્ષમ હતું. કેટલાક પ્રારંભિક અર્થઘટનમાં તેને સ્નાનગૃહ અથવા પાણીની ટાંકી તરીકે ઓળખવામાં આવી હતી.

યુરોપમાં 4 હજાર વર્ષ સુધી લોથલ જેવી વસ્તુઓ ન હતી

કોલિન્સ માટે, તે ભૂલ ઊંડી પૂર્વગ્રહયુક્ત માનસિકતા દર્શાવે છે. આવી અદ્યતન દરિયાઈ સુવિધા પશ્ચિમની પ્રાચીન ભારતની પૂર્વકલ્પિત છબીને બંધબેસતી ન હતી. તેમણે લખ્યું, “ચાર હજાર વર્ષ સુધી યુરોપમાં આવું કંઈ નહોતું.”

લોથલમાં દુનિયાનું સૌથી જુનુ બંદરગાહ હતુ, જે શહેરને સિંધના હડપ્પા શહરો અને સૌરાષ્ટ્રના દ્વીપકલ્પ વચ્ચેના વેપાર માર્ગ પર સાબરમતી નદીના પ્રાચીન માર્ગ સાથે જોડાતુ હતુ. તેની શોધ 1954માં ભારતીય પુરાતત્વવિદ એસઆર રાવે કરી હતી. પ્રાચીન કાળમાં મેસોપોટેમિયા અને પશ્ચિમ એશિયા સુધી મોતી અને આભૂષણોનો વેપાર થતો હતો.

પુરાવાને અનુસર્યા તો ભારતીય ઉપખંડ તરફ પહોંચી ગયા

આંતરરાષ્ટ્રીય શિપિંગમાં 40 વર્ષ ગાળ્યા પછી, કોલિન્સે પ્રાચીન વિશ્વમાં જહાજો, માલસામાન અને વ્યાપારી નેટવર્ક્સની ગતિવિધિઓનું નિરીક્ષણ કરવાનું શરૂ કર્યું. તેમણે લખ્યું, “મારી પાસે બચાવ કરવા માટે કોઈ સ્થાપિત સિદ્ધાંત નહોતો. મેં પુરાવાઓનું પાલન કર્યું, અને તે બધા એક જ જગ્યાએ – ભારતીય ઉપખંડ તરફ દોરી ગયા.”

અત્યાર સુધીની પ્રચલિત માન્યતાઓ

સામાન્ય રીતે સ્વીકૃત ઈતિહાસમાં સભ્યતાના ઉદ્ભવની શરૂઆત મેસોપોટેમિયામાં જોવા મળે છે, ત્યારબાદ ઇજિપ્ત, ગ્રીસ અને રોમનો સમાવેશ થાય છે. ભારતનો ઉલ્લેખ ખૂબ પાછળથી કરવામાં આવ્યો છે, ઘણીવાર તેને ફક્ત એવા સ્થળ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યુ છે જ્યાં ભાષાઓ, લોકો અને વિચારો બીજે ક્યાંકથી આવ્યા હતા. કોલિન્સનુ માનવુ છે કે પરંતુ આ માન્યતાની વિરુદ્ધ પુરાવા કંઈક જુદો જ ઈશારો કરે છે.

અંગ્રેજોએ જ્યાં ખોદકામ કર્યુ તેને જ સભ્યતાની શરૂઆત માની લીધી

કોલિન્સ દલીલ કરે છે કે મેસોપોટેમિયા ફક્ત એટલા માટે સંસ્કૃતિનું સ્વીકૃત પારણું બન્યું કારણ કે યુરોપિયન પુરાતત્વવિદોએ ત્યાં પહેલા ખોદકામ કર્યું હતું. આ પ્રદેશના શુષ્ક વાતાવરણમાં માટીની ગોળીઓ, ઇંટો અને હાડકાં સાચવવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે બાઈબલના અને શાસ્ત્રીય ગ્રંથોએ આ વિસ્તાર તરફ વિદ્વાનોનું ધ્યાન ખેંચ્યું હતું. વધુમાં, ઓટ્ટોમન સત્તાવાળાઓએ યુરોપિયનોને ખોદકામ કરવાની પરવાનગી આપી હતી.

ભારત તરફ કોઈનું ધ્યાન જ ન ગયુ

ભારત તરફ એ પ્રકારનું ધ્યાન ન દેવાયુ. હડપ્પાની ઓળખ 19મી સદીમાં જ થઈ ગઈ હતી. પરંતુ તેની શશોધ અનેક દાયકાઓ બાદ થઈ. મોહેંજો દડો ની શોધ 1922માં થઈ. કોલિંસ નો એક તર્ક છે કે એ પણ છે કે મેસોપોટેમિયા મોહેંજો દડો શોધાયુ ત્યાં સુધીમાં એક ઐતિહાસિક સત્યનું રૂપ લઈ ચુક્યુ હતુ. તેમણે લખ્યુ કે વાસ્તવમં સૌથી પ્રાચીન સંસ્કૃતિ ત્યાં અસ્તિત્વમાં હતી.

આર્યોના આક્રમણની થિયરી પણ ખોટી નીકળી

નિક કોલિન્સ ભારતના ભૂતકાળ અંગેના સૌથી વિવાદાસ્પદ સિદ્ધાંતોમાંના એકનો ઉલ્લેખ કરે છે અને તે છે આર્યોનું આક્રમણ. 19મી સદીમાં, યુરોપિયન વિદ્વાનોએ એવો સિદ્ધાંત રજૂ કર્યો હતો કે ગોરા રંગના ઇન્ડો-યુરોપિયન જૂથો લગભગ 1500 BCમાં ભારતમાં આવ્યા હતા, જે તેમની સાથે સંસ્કૃત, વેદ અને વૈદિક સંસ્કૃતિના પાયા લાવ્યા હતા.

કોલિન્સે લખ્યું, “આર્યોના આક્રમણની થિયરી મનઘડંત રીતે ઘડવામાં આવી કારણ કે 19મી સદીના અંતમાં, લોકો એ વિચાર સ્વીકારી શકતા ન હતા કે એક ભારતીય સંસ્કૃતિ અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે છે જેનો કોકેશિયન લોકો સાથે કોઈ સંબંધ ન હોય.”

કોલિન્સ જણાવે છે કે વેદોમાં કોઈ આક્રમણનો ઉલ્લેખ નથી.

કોલિન્સ ઋગ્વેદમાં વારંવાર કરાયેલા સરસ્વતી નદીના વર્ણન તરફ પણ ઈશારો કરે છે. તે જણાવે છે કે તે એક વિશાળ નદી હતી જે પછીના સ્થળાંતર સાથે સંકળાયેલા પરંપરાગત સમયમર્યાદા પહેલા સુકાઈ ગઈ હતી અથવા અદ્રશ્ય થઈ ગઈ હતી. તેમણે દલીલ કરી હતી કે, “વેદોમાં કોઈ આક્રમણનું વર્ણન નથી.”

કોલિન્સ માને છે કે ખરી સમસ્યા ઇતિહાસનો અભ્યાસ કરવાની રીતમાં રહેલી છે. મેસોપોટેમીયાના વિદ્વાનો મેસોપોટેમીયાનો અભ્યાસ કરે છે, ઇજિપ્તશાસ્ત્રીઓ ઇજિપ્તનો અભ્યાસ કરે છે અને ભારતશાસ્ત્રીઓ ભારતનો અભ્યાસ કરે છે; જોકે, વેપાર આ શૈક્ષણિક સીમાઓનું પાલન કરતો ન હતો.

તેમનો દલીલ છે કે જ્યારે આ સીમાઓ દૂર કરવામાં આવે છે, ત્યારે યાત્રાની દિશા સંપૂર્ણપણે અલગ દેખાય છે. મેસોપોટેમીયામાં મળતા કાર્નેલિયન મણકા, કપાસ અને લાકડું ‘મેલુહા’ – સિંધુ સંસ્કૃતિનું સુમેરિયન નામ – થી જહાજો દ્વારા ત્યાં પહોંચ્યા હતા.

વેપારી સીલ, પથ્થરના લંગર અને લોથલમાં મળેલા વેરહાઉસના અવશેષો દરિયાઈ વેપાર માટેના દલીલને મજબૂત બનાવે છે; ત્યાં બનાવેલી માળા ઉરની શાહી કબરો સુધી પહોંચી હતી.

Vastu Tips: ઘરમાં નવી સાવરણીની ખરીદી ક્યાં દિવસે કરવી જોઈએ? શું મંગળવારે નવુ ઝાડુ ખરીદી શકાય?