પોસ્ટમોર્ટમ રૂમમાં એવું શું થાય છે : મૃત્યુ પછી મોતના અસલી ગુનેગારને કેવી રીતે પકડે છે ડૉક્ટર્સ ?
શું તમે જાણો છો કે પોસ્ટમોર્ટમ દરમિયાન શરીરના કયા અંગોની તપાસ થાય છે? ડૉક્ટર્સ કેવી રીતે એક નાના કટથી મોતના અસલી ગુનેગાર સુધી પહોંચી જાય છે? જાણો શબઘર (Mortuary)ની અંદરની એ રહસ્યમય અને ચોંકાવનારી મેડિકલ પ્રક્રિયા, જે કાનૂની તપાસ માટે સૌથી મોટી હથિયાર છે.
જ્યારે કોઈ વ્યક્તિના મોતનું અસલી કારણ જાણવું અનિવાર્ય હોય, ત્યારે સત્ય બહાર લાવવા માટે પોસ્ટમોર્ટમ કરવામાં આવે છે. આ એક અત્યંત સંવેદનશીલ મેડિકલ પ્રક્રિયા છે, જેને કડક નિયમો અને સંપૂર્ણ સન્માન સાથે હોસ્પિટલના ખાસ ઓપરેશન થિયેટર (મોર્ચરી)માં અંજામ આપવામાં આવે છે. હિસ્ટોપેથોલોજી અને એનાટોમિક પેથોલોજીના નિષ્ણાત ડૉક્ટર્સ આ કામ કરે છે.
ઘણાના મનમાં સવાલ હોય છે કે અંદર શું થતું હશે? સૌથી પહેલાં મૃતદેહને માનભેર તપાસ રૂમમાં લાવવામાં આવે છે. ત્યારબાદ શરીરના આગળના ભાગમાં એક લાંબો અને ઊંડો ચીરો મૂકવામાં આવે છે. આ ચીરો એટલા માટે જરૂરી છે જેથી શરીરની અંદર છુપાયેલા મોતના રહસ્યો (અંગો) બહાર લાવીને તપાસી શકાય.
માત્ર શરીર જ નહીં, પણ વ્યક્તિના આખરી પળોની હલચલ જ્યાં કેદ હોય છે તે મગજની તપાસ પણ જરૂરી છે. આ માટે માથાના પાછળના ભાગમાં ખાસ કટ લગાવવામાં આવે છે. જેનાથી ખોપડીનો ઉપરનો ભાગ હટાવી શકાય છે અને મગજની આંતરિક સ્થિતિ જેમ કે બ્લડ ક્લોટિંગ કે ઈજાની તપાસ થઈ શકે છે.
પોસ્ટમોર્ટમ દરમિયાન ડૉક્ટર્સ મુખ્યત્વે હૃદય, ફેફસાં, લીવર, કિડની, પેટ, આંતરડા અને મગજની બારીકાઈથી તપાસ કરે છે. શરીરમાં ઝેરની અસર છે કે નહીં, કોઈ આંતરિક ઈજા થઈ છે કે પછી કોઈ બીમારી કે લોહી ગંઠાઈ જવાની સમસ્યા હતી, આ બધું જ આ અંગોની તપાસથી સ્પષ્ટ થાય છે.
ઘણીવાર નરી આંખે ન દેખાતા પુરાવા શોધવા માટે ડૉક્ટર્સ અંગોના નાના-નાના ટિશ્યૂ (કોષો)ના સેમ્પલ લે છે. આ સેમ્પલ્સને માઇક્રોસ્કોપ નીચે તપાસવામાં આવે છે. આ સિવાય ઝેર કે અન્ય કેમિકલની અસર જાણવા માટે બ્લડ અને અન્ય બોડી ફ્લૂઈડ્સના સેમ્પલ પણ લેબ ટેસ્ટિંગ માટે મોકલવામાં આવે છે.
તપાસ પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ, તમામ અંગોને ફરીથી આદરપૂર્વક શરીરની અંદર જ મૂકી દેવામાં આવે છે. કોઈ પણ અંગ કે ટિશ્યૂ પરિવારની પરવાનગી વગર રાખવામાં આવતા નથી. જો કે, ક્રિમિનલ કેસ હોય તો પુરાવા તરીકે ડૉક્ટર્સ અમુક સેમ્પલ સાચવી રાખે છે. શંકાસ્પદ કેસમાં ફોરેન્સિક પેથોલોજીસ્ટ દ્વારા તપાસ થાય છે અને જરૂર પડે તો બીજી વાર પણ પોસ્ટમોર્ટમ થઈ શકે છે.
તમામ કાનૂની અને મેડિકલ પ્રક્રિયા પત્યા બાદ, ડૉક્ટર્સ મૃતદેહને એટલી કુશળતાથી ટાંકા લઈને તૈયાર કરે છે કે જેથી પરિવારજનો અંતિમ દર્શન શાંતિથી કરી શકે. સામાન્ય કપડાં પહેરાવ્યા પછી શરીર પર કરેલા કટ કે ટાંકા બહારથી જરાય દેખાતા નથી, જે મૃતક પ્રત્યેનું સન્માન દર્શાવે છે.
