EVM Security: સ્ટ્રોંગ રૂમમાં પરિંદુ પણ પર ન મારી શકે તેવી સુરક્ષા, જાણો કેવી રીતે સીલ થાય છે મતદાન મશીનો
બંગાળ ચૂંટણી 2026 માં મતદાન પૂર્ણ થયા બાદ EVM મશીનોને ત્રિસ્તરીય સુરક્ષાવાળા સ્ટ્રોંગ રૂમમાં રાખવામાં આવશે. કેન્દ્રીય દળોની દેખરેખ અને CCTV વચ્ચે મશીનોને સીલ કરવામાં આવે છે. જાણો કોની પાસે હોય છે આ અભેદ કિલ્લાની ચાવી અને કેવી રીતે થાય છે સુરક્ષા.
પશ્ચિમ બંગાળ વિધાનસભા ચૂંટણી 2026 ના બીજા તબક્કાનું રણ હવે ચરમસીમા પર છે. મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જીની ભવાનીપુર બેઠક સહિત 142 બેઠકો પર જનતા પોતાનો ફેંસલો EVM માં નોંધાવી રહી છે. પ્રથમ તબક્કામાં થયેલા ઐતિહાસિક 93.19 ટકા મતદાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે જનતા સત્તાની ચાવી કોને સોંપવી તે માટે કેટલી ઉત્સાહિત છે. પરંતુ અસલી સવાલ મતદાન પછીનો છે.
જ્યારે 41,001 મતદાન મથકો પરથી વોટિંગ મશીનો નીકળે છે, ત્યારે તેમને સ્ટ્રોંગ રૂમના સુરક્ષિત ઘેરામાં કેદ કરવામાં આવે છે. આ લોખંડી દરવાજાની ચાવી કોની પાસે હોય છે અને કેવી રીતે 2,321 કેન્દ્રીય સુરક્ષા દળોની કંપનીઓ આ મશીનોની ચોકીબાની કરે છે, તે જાણવું દરેક નાગરિક માટે રસપ્રદ છે.
મતદાન પછીની કડક પ્રક્રિયા
જેવું મતદાન સમાપ્ત થાય છે, પોલિંગ બૂથ પર ગતિવિધિ વધી જાય છે. ત્યાં તૈનાત પ્રિસાઇડિંગ ઓફિસર સૌથી પહેલા EVM માં નોંધાયેલા કુલ મતોના રેકોર્ડનું બારીકાઈથી પરીક્ષણ કરે છે. આ પ્રક્રિયા પારદર્શક રાખવામાં આવે છે, જેથી કોઈ પણ પ્રકારની ગેરરીતિની શક્યતા ન રહે. ત્યાં હાજર તમામ રાજકીય પક્ષોના પોલિંગ એજન્ટોને તેની પ્રમાણિત નકલ સોંપવામાં આવે છે. ત્યારબાદ EVM ને પૂરી સાવધાની સાથે સીલ કરવામાં આવે છે. અહીંથી મશીનોની સફર સ્ટ્રોંગ રૂમ તરફ શરૂ થાય છે.
કોણ રાખે છે સ્ટ્રોંગ રૂમની ચાવી?
સ્ટ્રોંગ રૂમની ચાવી કોઈ એક વ્યક્તિની મરજી પર હોતી નથી. સુરક્ષા ધોરણો અનુસાર, જિલ્લાના તમામ EVM મશીનોની કમાન ડિસ્ટ્રિક્ટ ઇલેક્ટોરલ ઓફિસર (DEO) ના હાથમાં હોય છે. સ્ટ્રોંગ રૂમમાં ‘ડબલ લોક સિસ્ટમ’ એટલે કે બેવડું તાળું લગાવવામાં આવે છે. તેની ચાવી જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારી અને સંબંધિત રિટર્નિંગ ઓફિસરની દેખરેખ હેઠળ સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે. નિયમ એવો પણ છે કે જ્યાં સુધી મતગણતરીનો દિવસ ન આવે, ત્યાં સુધી આ તાળું ચૂંટણી પંચની પરવાનગી અને ઉમેદવારોના પ્રતિનિધિઓની હાજરી વિના ખોલી શકાતું નથી.
સુરક્ષાનો ત્રિસ્તરીય અભેદ ચક્રવ્યૂહ
સ્ટ્રોંગ રૂમની સુરક્ષા કોઈ કિલ્લાથી ઓછી હોતી નથી. તેને ત્રણ અલગ-અલગ સુરક્ષા ઘેરામાં વહેંચવામાં આવે છે:
- પ્રથમ ઘેરો: સૌથી અંદરના ઘેરાની જવાબદારી કેન્દ્રીય અર્ધલશ્કરી દળો (CAPF) પાસે હોય છે, જે દરવાજાની બરાબર બહાર 24 કલાક તૈનાત રહે છે.
- બીજો ઘેરો: અહીં પણ કેન્દ્રીય દળો જ પહેરો આપે છે, જે આસપાસની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખે છે.
- ત્રીજો ઘેરો: સૌથી બહારના સુરક્ષા ચક્રની જવાબદારી રાજ્ય પોલીસ દળની હોય છે, જે બહારની ભીડ કે કોઈ પણ અનધિકૃત પ્રવેશને રોકવાનું કામ કરે છે.
ઉમેદવારોના સીલ અને CCTV નો પહેરો
ચૂંટણી પંચ પારદર્શિતા જાળવી રાખવા માટે ઉમેદવારોને એ અધિકાર આપે છે કે તેઓ પણ સ્ટ્રોંગ રૂમ પર પોતાનું સીલ લગાવી શકે. જ્યારે તમામ EVM અંદર રાખવામાં આવે છે, ત્યારે દરવાજાને સત્તાવાર રીતે સીલ કરવામાં આવે છે અને તેના પર રાજકીય પક્ષોના પ્રતિનિધિઓ પોતાની સહી અને સીલ લગાવી શકે છે. આ ઉપરાંત, આખા પરિસરનું CCTV સર્વેલન્સ દ્વારા લાઈવ મોનિટરિંગ કરવામાં આવે છે. ઘણીવાર ઉમેદવારોના પ્રતિનિધિઓને બહાર એક સ્ક્રીન આપવામાં આવે છે, જ્યાંથી તેઓ લાઈવ ફૂટેજ જોઈ શકે છે.
બંગાળ ચૂંટણીમાં સુરક્ષાના કડક બંદોબસ્ત
2026 ની આ ચૂંટણીમાં હિંસાની આશંકાઓને જોતા સમગ્ર બંગાળમાં રેકોર્ડ સુરક્ષા દળો તૈનાત છે. એકલા કોલકાતામાં 273 કંપનીઓ લગાવવામાં આવી છે, જેથી EVM ના પરિવહન અને સુરક્ષામાં કોઈ ભૂલ ન થાય. દરેક બૂથનું વેબકાસ્ટિંગ કરવામાં આવ્યું છે. જિલ્લા ચૂંટણી અધિકારીની એ વ્યક્તિગત જવાબદારી હોય છે કે તેઓ દરરોજ સ્ટ્રોંગ રૂમના રજિસ્ટરની તપાસ કરે અને સુરક્ષા દળોના લોગ બુક સાથે તેનું મિલાન કરે.
શા માટે મહત્વની છે ‘ડબલ લોક સિસ્ટમ’?
ડબલ લોક સિસ્ટમનો સીધો અર્થ એ છે કે કોઈ એક અધિકારી પાસે સંપૂર્ણ સત્તા હોતી નથી. મશીનો જ્યાં રાખવામાં આવે છે, ત્યાં વીજળીના વાયરો પણ કાપી દેવામાં આવે છે જેથી શોર્ટ સર્કિટ કે કોઈ ટેકનિકલ છેડછાડનો ડર ન રહે. મતદાનથી લઈને મતગણતરીની સવાર સુધી, આ સ્ટ્રોંગ રૂમ એક એવો સુરક્ષિત ટાપુ બની જાય છે જ્યાં પરિંદુ પણ પર મારી શકતું નથી.
