Breaking News: ગ્રીનલેન્ડ પર મળશે અમેરિકાને ‘કાયમી નિયંત્રણ’? રશિયા અને ચીનની ચિંતા વચ્ચે ટ્રમ્પનો માસ્ટરપ્લાન
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જાહેરાત કરી છે કે, અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે ગ્રીનલેન્ડમાં સૈન્ય હાજરી વધારવા અંગે સમજૂતી થઈ ગઈ છે. ટ્રમ્પ મહિનાઓથી ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકાને સોંપવાની માંગ કરી રહ્યા હતા અને તેના માટે લશ્કરી બળ વાપરવાનો સંકેત પણ આપ્યો હતો. જો કે, આ નવી ડીલ પછી પણ ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્ક પાસે જ રહેશે.
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે 18 September ના રોજ જાહેરાત કરી હતી કે, અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકી સૈન્ય હાજરી વધારવાને લઈને સમજૂતી થઈ ગઈ છે.
આ જાહેરાત એવા સમયે થઈ છે, જ્યારે ટ્રમ્પ છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ડેનમાર્ક પાસે ગ્રીનલેન્ડ અમેરિકાને આપવાની માંગ કરી રહ્યા હતા અને ત્યાં સુધી કહી ચૂક્યા હતા કે, જરૂર પડ્યે તેઓ તેને સૈન્ય બળથી હાંસલ કરવાનો વિકલ્પ પણ ખુલ્લો રાખશે. જો કે, નવી સમજૂતી હેઠળ ગ્રીનલેન્ડ ડેનમાર્ક પાસે જ રહેશે.
‘ગ્રીનલેન્ડ પર રહેશે અમેરિકાનું કાયમી નિયંત્રણ’
ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર સમજૂતીની માહિતી આપતા કહ્યું કે, આનાથી ગ્રીનલેન્ડની સુરક્ષા અને અન્ય જરૂરિયાતો પર અમેરિકાને ‘કાયમી નિયંત્રણ’ મળશે. આનાથી અમેરિકાની ગ્રીનલેન્ડ સાથે જોડાયેલી તમામ મુખ્ય ચિંતાઓ પૂરી રીતે દૂર થઈ જશે. તેમણે કહ્યું કે, તેમનું પ્રશાસન ‘તરત જ’ ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી વધારવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરશે.
આગામી અઠવાડિયે સરકાર કરશે સમજૂતી પર ‘હસ્તાક્ષર’
ડેનમાર્કના પ્રધાનમંત્રી મેટે ફ્રેડરિકસનના કાર્યાલયે જણાવ્યું કે, અમેરિકા, ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સરકારો આગામી સપ્તાહે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાની બેઠક દરમિયાન આ સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર કરશે. જો કે, આને લાગુ કરતાં પહેલાં ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સંસદોની મંજૂરી જરૂરી રહેશે. ફ્રેડરિકસને કહ્યું કે, સમજૂતી ગ્રીનલેન્ડ અને ડેનમાર્કની સાર્વભૌમત્વ અને પ્રાદેશિક અખંડિતતાને માન્યતા આપે છે.
સાથે જ, આ બંનેના લોકોના આત્મનિર્ણયના અધિકારને પણ જાળવી રાખે છે. ગ્રીનલેન્ડના પ્રધાનમંત્રી જેન્સ-ફ્રેડરિક નીલ્સને કહ્યું, ‘અમારી વચ્ચે થવા જઈ રહેલી આ સમજૂતી ત્રણેય સરકારો માટે ફાયદાકારક છે. આ સમજૂતી ગ્રીનલેન્ડના હિતો અને આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગમાં તેની જગ્યાને માન્યતા આપે છે.’
બહુ પહેલાથી ગ્રીનલેન્ડ પર હતી ‘ટ્રમ્પની નજર’
છેલ્લા વર્ષે વ્હાઇટ હાઉસમાં વાપસી કર્યા પછી ટ્રમ્પે ડેનમાર્ક પાસે ગ્રીનલેન્ડ અમેરિકાને વેચવાની માંગ કરી હતી. તેમનું કહેવું હતું કે, ગ્રીનલેન્ડ અમેરિકાની સુરક્ષા માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે એ પણ સ્પષ્ટપણે કહેવાનો ઇનકાર કર્યો હતો કે, તેઓ ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરવા માટે સૈન્ય બળનો ઉપયોગ નહીં કરે.
ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડે વારંવાર કહ્યું કે, ગ્રીનલેન્ડ વેચાણ માટે નથી. અમેરિકાની ગ્રીનલેન્ડ નીતિનો રશિયા અને યુરોપના ઘણા દેશોએ પણ સખત વિરોધ કર્યો હતો. વળી ટ્રમ્પે સમજૂતીની જાહેરાત કરતા કહ્યું,
‘અમે ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડના શાનદાર લોકો સાથે મળીને આ મોટા અને અત્યંત વ્યૂહાત્મક ભૂ-ભાગ (Strategic terrain) માટે એક શાનદાર ભવિષ્ય બનાવવા તરફ કામ કરવા માટે ઉત્સાહિત છીએ. અમે આની પૂરી રીતે સુરક્ષા કરીશું.’
અમેરિકાએ રશિયા અને ચીનના ખતરાનો આપ્યો ‘હવાલો’
ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી કહેતા આવ્યા છે કે, રશિયા અને ચીનથી સંભવિત ખતરાઓ સામે નિપટવા માટે અમેરિકાને ગ્રીનલેન્ડની જરૂર છે. તેમણે ગ્રીનલેન્ડની આસપાસ રશિયન અને ચીની સૈન્ય દળોની હાજરીને લઈને ઘણા એવા દાવો પણ કર્યા છે, જેને તથ્યાત્મક રીતે ખોટા બતાવવામાં આવ્યા છે.
અમેરિકી વિદેશ વિભાગના એક અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, નવી સમજૂતીમાં ગ્રીનલેન્ડમાં ગેર-NATO દેશોના કોઈપણ સૈન્ય અડ્ડા પર રોક હશે. આ સિવાય, રશિયા અને ચીન જેવા વિરોધી દેશોની ગ્રીનલેન્ડમાં રોકાણ કરવાની ક્ષમતા સીમિત કરવામાં આવશે અને એ સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે કે, બંને દેશોને ત્યાં સૈન્ય અડ્ડો બનાવવાની પરવાનગી ન મળે.
રૂબિયોએ સમજૂતીને બતાવી બહુ મોટી જીત
અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રૂબિયોએ સમજૂતીને ‘ઐતિહાસિક સમજૂતી’ અને અમેરિકાની ‘બહુ મોટી જીત’ બતાવી. રૂબિયોએ કહ્યું, ‘ગ્રીનલેન્ડ હંમેશા ઉત્તર અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક સંરક્ષણ ક્ષેત્રનો હિસ્સો રહેશે. આ સમજૂતી કોઈપણ વિરોધી દેશને ગ્રીનલેન્ડ અને તેની આસપાસના ક્ષેત્રમાં પગ જમાવવાથી રોકશે અને ગ્રીનલેન્ડથી જોડાયેલી અમારી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા ચિંતાઓને કાયમી અને પૂરી રીતે દૂર કરશે.’
ગ્રીનલેન્ડ અમેરિકાની સુરક્ષા માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે?
ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી કોઈ નવી વાત નથી. શીત યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાએ ત્યાં ઘણા સૈન્ય ઠેકાણા અને બીજી સુવિધાઓ બનાવી હતી. પાછળથી અમેરિકાએ પોતાની હાજરી ઘટાડી દીધી. હાલમાં અમેરિકા ગ્રીનલેન્ડના ઉત્તર-પશ્ચિમ હિસ્સામાં પિટુફિક સ્પેસ બેઝ સંચાલિત કરે છે.
આ બેઝ વર્ષ 1951 માં અમેરિકા અને ડેનમાર્ક વચ્ચે થયેલી ડિફેન્સ ઓફ ગ્રીનલેન્ડ ટ્રીટી પછી બનાવવામાં આવ્યો હતો. અહીંથી મિસાઈલોની ચેતવણી, મિસાઈલ ડિફેન્સ અને અંતરિક્ષ દેખરેખથી જોડાયેલા કામ કરવામાં આવે છે. આ સુવિધાઓ અમેરિકાની સાથે NATO ની સુરક્ષા વ્યવસ્થા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
ગ્રીનલેન્ડ કેનેડાના ઉત્તર-પૂર્વ કિનારા પાસે આવેલું છે અને તેનો બે-તૃતીયાંશથી વધુ વિસ્તાર આર્ક્ટિક સર્કલની અંદર આવે છે. આ ભૌગોલિક સ્થિતિના કારણે દ્વિતીય વિશ્વ યુદ્ધના સમયથી જ તેને ઉત્તર અમેરિકાની સુરક્ષા માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
દ્વિતીય વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન અમેરિકાએ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ગ્રીનલેન્ડ પર કબજો કરી લીધો હતો કે, તે નાઝી જર્મનીના હાથમાં ન જાય. આની સાથે ઉત્તરી અટલાન્ટિકમાં મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગોની સુરક્ષા પણ અમેરિકા માટે એક મોટું કારણ હતું.
ડેનમાર્ક અમેરિકાની સૈન્ય હાજરી વધારવા તૈયાર
ગ્રીનલેન્ડને લઈને ટ્રમ્પની આક્રમક ટિપ્પણીઓ છતાં ડેનમાર્કના અધિકારીઓએ વારંવાર કહ્યું હતું કે, તેઓ અમેરિકા સાથે મળીને ગ્રીનલેન્ડમાં અમેરિકી સૈન્ય હાજરી વધારવા અને ત્યાં અમેરિકી વ્યાપારિક હિત મજબૂત કરવા માટે તૈયાર છે.
જો કે, ટ્રમ્પની ગ્રીનલેન્ડને અમેરિકામાં જોડવાની સતત માંગ અને સૈન્ય કાર્યવાહીની ધમકીઓએ NATO ગઠબંધનમાં ચિંતા ઊભી કરી હતી. યુરોપના સહયોગી દેશોમાં પણ આને લઈને અસહજતા હતી. સમજૂતીને લાગુ કરવા માટે હવે ડેનમાર્ક અને ગ્રીનલેન્ડની સંસદોની મંજૂરીની રાહ જોવાઈ રહી છે.
