
અમેરિકાના રક્ષા વિભાગ (Pentagon) દ્વારા ચીનની કેટલીક અગ્રણી કંપનીઓને ચીની સૈન્ય સાથે સંકળાયેલી હોવાના આરોપસર બ્લેકલિસ્ટમાં સામેલ કરવામાં આવી છે. આ યાદીમાં Alibaba, BYD અને Baidu જેવી જાણીતી કંપનીઓના નામ પણ ઉમેરવામાં આવ્યા છે. અમેરિકાના આ પગલાને વિશ્વની બે સૌથી મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓ વચ્ચે વધતી જતી સ્પર્ધા અને તણાવના વધુ એક તબક્કા તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
અમેરિકાએ 2021માં 1260H નામની વિશેષ યાદી તૈયાર કરી હતી. આ યાદીનો મુખ્ય હેતુ એવી ચીની કંપનીઓની ઓળખ કરવાનો છે કે જેઓ સીધા કે આડકતરી રીતે ચીનની પીપલ્સ લિબરેશન આર્મી (PLA) સાથે જોડાયેલી હોવાનું અમેરિકન અધિકારીઓ માને છે. જોકે, આ યાદીમાં સામેલ થવાથી કંપનીઓ પર અમેરિકામાં સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાગતો નથી, પરંતુ તેઓ અમેરિકાના રક્ષા વિભાગ સાથે કોઈ પણ પ્રકારના કરાર કરી શકતી નથી અને તેમની પાસેથી સૈન્ય સંબંધિત ખરીદી પણ થઈ શકતી નથી.
અમેરિકન પ્રતિનિધિ સભાની ચીન સંબંધિત સમિતિએ જણાવ્યું હતું કે આ યાદી અમેરિકન ઉદ્યોગો અને સરકારી સંસ્થાઓ માટે ચેતવણીરૂપ છે. સમિતિનું માનવું છે કે યાદીમાં સમાવિષ્ટ કંપનીઓની કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના હિતો સામે જઈ શકે છે.
નવી અપડેટ કરાયેલી યાદીમાં Alibaba ઉપરાંત ઇલેક્ટ્રિક વાહન ઉત્પાદક BYD, ટેકનોલોજી કંપની Baidu અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, સેમિકન્ડક્ટર તેમજ રોબોટિક્સ ક્ષેત્રે કાર્યરત અન્ય ચીની કંપનીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે.
તાજેતરના સુધારા બાદ Pentagonની આ યાદીમાં કુલ 188 ચીની કંપનીઓ સામેલ થઈ ગઈ છે. આ પગલાથી ખાસ કરીને ટેકનોલોજી અને હાઈ-ટેક ક્ષેત્રમાં કાર્યરત ચીની કંપનીઓ પર વધારાનું દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.
Alibabaએ અમેરિકાના નિર્ણય પર કડક વાંધો વ્યક્ત કર્યો છે. કંપનીનું કહેવું છે કે તે કોઈ સૈન્ય સંસ્થા નથી અને ચીનના સૈન્ય-નાગરિક સંકલન કાર્યક્રમોમાં પણ તેની કોઈ ભૂમિકા નથી. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે તે પોતાની પ્રતિષ્ઠા બચાવવા માટે તમામ કાનૂની વિકલ્પોનો ઉપયોગ કરશે.
Baidu અને બાયોટેક કંપની WuXi AppTecએ પણ સમાન પ્રતિક્રિયા આપી છે. બંને કંપનીઓએ પોતાનું નામ યાદીમાંથી દૂર કરાવવા માટે કાનૂની અને વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અપનાવવાની જાહેરાત કરી છે.
વિશ્લેષકોના મતે, Pentagonની યાદીમાં નવા નામ ઉમેરવાનો નિર્ણય અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ચાલી રહેલા ટેકનોલોજીકલ અને આર્થિક સંઘર્ષને વધુ તીવ્ર બનાવશે. ખાસ વાત એ છે કે થોડા સમય પહેલા જ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ચીનની મુલાકાત લઈને રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ સાથે ચર્ચા કરી હતી.
બંને દેશો વચ્ચે વેપાર અને આર્થિક સહકાર અંગે ચર્ચા થઈ હતી, પરંતુ કોઈ મહત્વપૂર્ણ કરારની જાહેરાત કરવામાં આવી નહોતી. હવે આ નવા પગલાએ બંને દેશો વચ્ચેના મતભેદોને ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં લાવી દીધા છે.
વોશિંગ્ટનમાં આવેલી ચીની દૂતાવાસે અમેરિકાના નિર્ણયની ટીકા કરતાં કહ્યું કે અમેરિકા દ્વારા બનાવવામાં આવતી આવી “ભેદભાવપૂર્ણ યાદીઓ” વૈશ્વિક વેપાર અને સ્પર્ધાના સિદ્ધાંતોને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ચીનનું કહેવું છે કે અમેરિકાએ ચીની કંપનીઓ માટે સમાન અને ન્યાયસંગત વ્યવસાયિક વાતાવરણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ. બેઇજિંગે આશા વ્યક્ત કરી છે કે ભવિષ્યમાં બંને દેશો વચ્ચે વધુ સંતુલિત અને ભેદભાવરહિત વ્યાપારિક સંબંધો વિકસશે.
અમેરિકા દ્વારા બ્લેકલિસ્ટનો વિસ્તાર કરવાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ટેકનોલોજી, રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને વૈશ્વિક આર્થિક પ્રભાવ માટેની સ્પર્ધા હજુ પણ અમેરિકા અને ચીનના સંબંધોમાં મુખ્ય મુદ્દો બની રહી છે. રાજદ્વારી સ્તરે વાતચીત ચાલુ હોવા છતાં, બંને દેશો વચ્ચેનો અવિશ્વાસ હજુ યથાવત્ છે અને તે વૈશ્વિક વેપાર તથા ટેકનોલોજી ક્ષેત્ર માટે નવા પડકારો ઊભા કરી શકે છે.
એક તરફ શાંતિની વાત, બીજી તરફ યુદ્ધ… ટ્રમ્પ- નેતન્યાહૂ વચ્ચે દરાર કે કોઈ ચાલ?