Breaking News : અમેરિકામાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો, એક વર્ષમાં 50 હજારથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ ઘટ્યા, જાણો શું છે કારણ?

અમેરિકા લાંબા સમયથી ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવા ઇચ્છતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે પસંદગીનું લોકપ્રિય સ્થળ રહ્યું છે. વિશ્વસ્તરની યુનિવર્સિટીઓ, આધુનિક અભ્યાસક્રમો અને કારકિર્દીની સારી તકોને કારણે દર વર્ષે મોટી સંખ્યામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકામાં અભ્યાસ કરવા જાય છે. જોકે, છેલ્લા કેટલાક સમયથી આ ટ્રેન્ડમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળી રહ્યો છે. અમેરિકામાં અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં નોંધપાત્ર ઘટાડો થયો છે, જેના કારણે અમેરિકાની યુનિવર્સિટીઓમાં પણ ચિંતા વધી છે. ખાસ કરીને અભ્યાસનો વધતો ખર્ચ, વિઝા સંબંધિત અનિશ્ચિતતા અને ડિગ્રી પૂર્ણ કર્યા બાદ નોકરી મેળવવાની મુશ્કેલીઓ આ ઘટાડા પાછળનાં મુખ્ય કારણો માનવામાં આવી રહ્યાં છે.

યુએસ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ હોમલેન્ડ સિક્યુરિટી (DHS)ની સ્ટુડન્ટ એન્ડ એક્સચેન્જ વિઝિટર ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ (SEVIS)ના આંકડા અનુસાર, અમેરિકામાં સક્રિય ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા વાર્ષિક ધોરણે 13.5 ટકા ઘટીને 3,16,893 થઈ છે. અગાઉ આ સંખ્યા 3,66,258 હતી. એટલે કે એક જ વર્ષમાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં અંદાજે 49,365નો ઘટાડો નોંધાયો છે. આ ઘટાડો ખાસ કરીને માસ્ટર ડિગ્રીના અભ્યાસક્રમોમાં વધુ જોવા મળ્યો છે.

માસ્ટર ડિગ્રી કરતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં મોટો ઘટાડો

આંકડાઓ મુજબ, માસ્ટર ડિગ્રી માટે અમેરિકામાં અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા 2,92,929થી ઘટીને 2,34,034 થઈ ગઈ છે. એટલે કે આ કેટેગરીમાં આશરે 20.1 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. બીજી તરફ, ડોક્ટરલ એટલે કે PhD અભ્યાસ કરતા ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે. તેમની સંખ્યા 28,609થી વધીને 41,729 થઈ છે, જે 45.9 ટકાનો નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે. આ આંકડાઓ સૂચવે છે કે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે પસંદગી કરતી વખતે આર્થિક પાસાં અને ભવિષ્યની કારકિર્દીને વધુ મહત્ત્વ આપી રહ્યા છે.

અમેરિકામાં વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો

અમેરિકામાં માત્ર ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ જ નહીં, પરંતુ અન્ય દેશોમાંથી આવતા વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો છે. ઉપલબ્ધ આંકડાઓ અનુસાર, દેશમાં વિદેશી વિદ્યાર્થીઓની કુલ સંખ્યા ઓક્ટોબર 2025માં 12,83,240 હતી, જે ઓક્ટોબર 2026માં ઘટીને 11,92,572 થઈ ગઈ છે. આ રીતે કુલ સંખ્યામાં 7.1 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો છે. તેમ છતાં, વિદેશી વિદ્યાર્થીઓના સૌથી મોટા સ્ત્રોત તરીકે ભારતનું સ્થાન યથાવત્ છે. બીજી તરફ, ચીનથી આવતા વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા પણ 10.2 ટકા ઘટીને 2,20,157 થઈ છે.

અહીં નોંધવું જરૂરી છે કે SEVISના આ આંકડાઓમાં માત્ર નવા પ્રવેશ મેળવનારા વિદ્યાર્થીઓનો જ સમાવેશ થતો નથી. તેમાં અમેરિકામાં સક્રિય વિદ્યાર્થી રેકોર્ડ ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ ઉપરાંત વૈકલ્પિક પ્રેક્ટિકલ ટ્રેનિંગ (OPT) હેઠળ કામ કરતા અભ્યાસ પૂર્ણ કરી ચૂકેલા વિદ્યાર્થીઓનો પણ સમાવેશ થાય છે.

ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ અમેરિકા જવાનું કેમ ટાળી રહ્યા છે?

અમેરિકામાં અભ્યાસ કરવાનો ખર્ચ સતત ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે. ટ્યુશન ફી, રહેવાનો ખર્ચ, આરોગ્ય વીમો અને અન્ય દૈનિક ખર્ચને ધ્યાનમાં લેતાં ભારતીય પરિવારો માટે વિદેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવું વધુ મોંઘું બની રહ્યું છે. બીજી તરફ, આટલું મોટું રોકાણ કર્યા બાદ ડિગ્રી પૂર્ણ થતાં જ સારી નોકરી મળી જશે તેની કોઈ ખાતરી નથી. આ કારણોસર વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારો હવે અમેરિકાની યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ લેતાં પહેલાં અનેક બાબતોનું મૂલ્યાંકન કરી રહ્યા છે.

અગાઉ વિદ્યાર્થીઓ યુનિવર્સિટીની વૈશ્વિક રેન્કિંગ અને તેની પ્રતિષ્ઠાને વધુ મહત્ત્વ આપતા હતા. જોકે, હવે તેમની પ્રાથમિકતાઓ બદલાઈ રહી છે. વિદ્યાર્થીઓ શિષ્યવૃત્તિ, અભ્યાસ માટે ઉપલબ્ધ ફંડિંગ, કુલ ખર્ચ અને અભ્યાસ પૂર્ણ થયા બાદ રોજગારની તકો જેવા મુદ્દાઓને પણ ધ્યાનમાં રાખી રહ્યા છે. ખાસ કરીને મધ્યમ વર્ગના પરિવારો માટે વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનો નિર્ણય હવે પહેલાં કરતાં વધુ આર્થિક આયોજન માગે છે.

OPT અને H-1B વિઝાની અનિશ્ચિતતા પણ મોટું કારણ

અમેરિકામાં અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને નોકરીનો અનુભવ મેળવવાની તક આપતો Optional Practical Training (OPT) પ્રોગ્રામ ઉપલબ્ધ છે. આ પ્રોગ્રામ હેઠળ લાયકાત ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ નિર્ધારિત સમયગાળા માટે અમેરિકામાં કામ કરી શકે છે. જોકે, OPT બાદ H-1B જેવા વર્ક વિઝા મેળવવાની પ્રક્રિયા સરળ નથી. તેમાં પસંદગી, નિયમો અને વિઝા સંબંધિત અનેક અનિશ્ચિતતાઓ રહે છે.

આ ઉપરાંત, અમેરિકાની ઇમિગ્રેશન નીતિઓમાં થતા ફેરફારોને કારણે પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓમાં ચિંતા જોવા મળી રહી છે. ખાસ કરીને અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા બાદ અમેરિકામાં જ નોકરી કરીને લાંબા સમય સુધી રહેવાની ઇચ્છા ધરાવતા વિદ્યાર્થીઓ હવે આ નિર્ણય અંગે વધુ સાવચેતી રાખી રહ્યા છે.

યુરોપિયન દેશો બની રહ્યા છે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનો વિકલ્પ

અમેરિકામાં અભ્યાસનો ખર્ચ અને વિઝા સંબંધિત મુશ્કેલીઓ વધતાં કેટલાક ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ હવે યુરોપના દેશો તરફ પણ ધ્યાન આપી રહ્યા છે. યુરોપની કેટલીક યુનિવર્સિટીઓમાં અમેરિકાની સરખામણીએ ઓછા ખર્ચે ઉચ્ચ શિક્ષણ મેળવવાની તક મળે છે. સાથે જ વિવિધ દેશોમાં ઉપલબ્ધ શિષ્યવૃત્તિ અને અભ્યાસ પછીની રોજગારની તકો પણ વિદ્યાર્થીઓને આકર્ષી રહી છે. પરિણામે, અમેરિકા ઉપરાંત જર્મની, ફ્રાન્સ અને અન્ય યુરોપિયન દેશો પણ ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે વિકલ્પ બની રહ્યા છે.

PhD માટે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનો વધતો રસ

માસ્ટર ડિગ્રીના અભ્યાસક્રમોમાં વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યા ઘટી રહી છે, ત્યારે PhD માટે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓનો રસ વધતો જોવા મળી રહ્યો છે. તેની પાછળનું એક મહત્ત્વનું કારણ ફંડિંગની ઉપલબ્ધતા છે. અમેરિકાની ઘણી યુનિવર્સિટીઓમાં PhD કરતા વિદ્યાર્થીઓને ટ્યુશન ફીમાંથી રાહત, સંશોધન માટે આર્થિક સહાય અને રિસર્ચ આસિસ્ટન્ટશિપ જેવી સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે. તેના કારણે વિદ્યાર્થીઓ પર અભ્યાસનો આર્થિક બોજ ઓછો થાય છે.

ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI), બાયોટેકનોલોજી અને એન્જિનિયરિંગ જેવા ક્ષેત્રોમાં સંશોધન કરવા ઇચ્છતા વિદ્યાર્થીઓ માટે આવી ફંડિંગની તકો મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહી છે. તેથી માસ્ટર ડિગ્રી માટે અમેરિકામાં જવાનું ટાળતા કેટલાક વિદ્યાર્થીઓ સંશોધન આધારિત ઉચ્ચ શિક્ષણ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.

એકંદરે, અમેરિકામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓની ઘટતી સંખ્યા પાછળ માત્ર એક જ કારણ જવાબદાર નથી. અભ્યાસનો વધતો ખર્ચ, નોકરીની અનિશ્ચિતતા, વિઝા સંબંધિત પડકારો અને અન્ય દેશોમાં ઉપલબ્ધ વિકલ્પો વિદ્યાર્થીઓના નિર્ણયને પ્રભાવિત કરી રહ્યા છે. હવે ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ માટે વિદેશમાં અભ્યાસ કરવાનો નિર્ણય માત્ર સારી યુનિવર્સિટીમાં પ્રવેશ મેળવવા પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી, પરંતુ શિક્ષણ પાછળ કરવામાં આવતા ખર્ચની સામે મળનારા લાભ અને ભવિષ્યની કારકિર્દી પણ એટલી જ મહત્ત્વપૂર્ણ બની ગઈ છે.